Khoa Hoïc

 PHI THUYEÀN GALILEO CUNG CAÁP HÌNH AÛNH CHO THAÁY COÙ NÖÔÙC TREÂN MAËT TRAÊNG EUROPA CUÛA MOÄC TINH
NGUYEÃN LEÂ
 Giöõa luùc theá giôùi ñang coøn xoân xao veà söï kieän caùc nhaø nhgieân cöùu Myõ vaø Canada ñaõ tìm thaáy nhöõng veát tích coù theå laø cuûa söï soáng sô khai döôùi hình thaùi vi sinh vaät treân Hoûa Tinh (Mars), thì trong tuaàn naøy phi thuyeàn Galileo ñang bay quanh quyõ ñaïo Moäc Tinh (Jupiter) vöøa göûi veà baèng chöùng cho thaáy Nguyeät Caàu Europa cuûa haønh tinh naøy cuõng coù nhöõng ñieàu kieän coù theå thích hôïp cho söï soáng.

Europa laø moät trong soá 16 Maët Traêng quay quanh Moäc Tinh. Europa coù kích thöôùc gaàn baèng Nguyeät Caàu cuûa Traùi Ñaát, nhöng laïi bò baêng giaù bao phuû hoaøn toaøn. Duø vaäy, caùc nhaø khoa hoïc nghieân cöùu nhöõng hình aûnh vöøa ñöôïc phi thuyeàn Galileo truyeàn veà baèng voâ tuyeán ñaõ thaáy coù baèng chöùng laø lôùp baêng giaù naøy coù theå khoâng aên saâu ñeán taän caùi loõi baèng ñaù cuûa Europa, maø khoái baêng ñaëc cöùng naøy coù theå laø lôùp voû di ñoäng troâi treân moät ñaïi döông coù nhieät ñoä aám hôn, hoaëc baêng meàm. Ñieàu naøy öôïc chöùng minh baèng söï kieän laø coù nhöõng nôi cuûa khoái baêng bò vôõ thaønh nhieàu maûnh lôùn vaø daàn daàn taùch xa nhau. Nhöõng hình aûnh do phi thuyeàn Galileo truyeàn veà cuõng cho thaáy nhöõng daáu hieäu nhö nhöõng hieän töôïng maïch nöôùc phun.

OÂng Ronald Greâley, moät chuyeân vieân veà haønh tinh hoïc taïi Ñaïi Hoïc Arizona, noùi raèng nhöõng veät ñen daøi troâng gioáng nhö nhöõng xa loä treân maët cuûa Nguyeät caàu Europa coù theå laø do soá ñaát ñaù maøu ñen naèm döôùi lôùp baêng bò caùc maïch nöôùc ngaàm phun leân maø taïo thaønh. OÂng giaûi thích nhö sau: "Ñieàu toâi muoán noùi laø veà maët moâi tröôøng thì ñoù laø nhöõng ñòa ñieåm thuaän lôïi cho söï soáng. Chuùng toâi khoâng roõ laø ñieàu kieän hieän nay coù phaûi vaãn coøn nhö theá hay khoâng. Taát caû nhöõng gì maø chuùng toâi coù theå xaùc nhaän laø nhöõng taûng baêng ñoù ñaõ bò vôõ ra töøng maûng rôøi raïc vaø ñaõ coù moät vaät gì di ñoäng ôû treân ñoù. Vaø neáu öôùc ñoaùn cuûa chuùng ta raèng caùc maïnh nöôùc phun laø ñuùng thì chuùng ta ñang thaáy baèng chöùng cuûa söï kieän laø moät soá naêng löôïng ñuû ñeå ñaåy nhöõng maïch nöôùc phun ñoù ñaõ ñöôïc taïo ra." Caùc nhaø khoa hoïc tin laø nhöõng ñôøng nöùt treân lôùp baêng bao phuû Europa laø keát quaû cuûa aùp löïc taïo neân do söùc huùt maïnh meõ cuûa Moäc Tinh. Hoï laäp luaän raèng söùc huùt ñoù ñaõ gaây neân nhöõng ñyøôït soùng coàn, vaø nhöõng ñôït soùng naøy ñaõ taïo ra söï coï xaùt vaø söùc noùng laøm neàn vaø coù theå ñaõ laøm tan moät phaàn naøo lôùp baêng bao phuû Europa.

Caùc hình aûnh khaùc do phi thuyeàn Galileo vöøa ghi nhaän ñöôïc cuõng cho thaáy nhöõng chi tieát môùi cuûa moät côn baõo lôùn treân Moäc Tinh, thöôøng ñöôïc goïi laø Veát Ñoû Khoång Loà (Great Red Spot). Ñaây laø moät khu vöïc roäng hôn Ñòa Caàu. Nhöõng hình aûnh ñoù cho pheùp caùc nhaø khoa hoïc khaùm phaù ra ñöôïc nhieàu lôùp maây ôû caùc ñoä cao khaùc nhau naèm beân trong vaø bao quanh traän baõo. Traän cuoàng phong naøy taïo neân nhöõng ñôït gioù coù toác ñoä leân tôùi 400km/giôø, nghóa laø lôùn hôn toác ñoä gioù treân Traùi Ñaát raát nhieàu. Töø laâu caùc nhaø khoa hoïc ñang ñaët ra caâu hoûi laø lieäu coù phaûi nhöõng côn gioâng, töùc laø nhöõng traän baõo ñi keøm vôùi saám seùt vaø möa to laø ñoäng löïc taïo neân nhöõng côn gioù maïnh nhö theá hay khoâng, gioáng nhö ñieàu ngöôøi ta tin ñaõ xaûy ra treân Ñòa Caàu. Moät khoa hoïc gia thuoäc Vieän Coâng Ngheä California cho bieát laø caùc maùy chuïp hình baèng tia hoàng ngoaïi treân phi thuyeàn Galileo ñaõ tìm thaáOÂy coù nhöõng côn gioâng treân Moäc Tinh. OÂng noùi: "Moät trong nhöõng daáu hieäu ñaëc bieät cuûa côn gioâng laø noù vöôït thaúng leân treân Veät Ñoû Khoång Loà. Veà phía Ñoâng-Baéc cuûa Veät Ñoû naøy quyù vò coù theå nhìn thaáy moät khu vöïc loám ñoám nhieàu khoaûng traéng. Maøu traéng trong aûnh coù maøu saéc khoâng trung thöïc naøy laø ñieàu quan troïng. Ñoù laø nhöõng côn gioâng vaø ñoù laø ñieàu maø chuùng toâi thöïc söï ñaõ muoán tìm kieám trong bao nhieâu naêm nay. Chuùng toâi nghieân cöùu nhöõng chi tieát nhoû naøy ñeå xaùc ñònh xem chuùng thaät söï naèm ôû ñaâu, chuùng toàn taïi trong bao laâu, vaø chuùng ñaõ coù taùc ñoäng nhö theá naøo ñoái vôùi nhöõng phaàn coøn laïi cuûa doøng chaûy."

Hoài tuaàn qua caùc nhaø khoa hoïc thuoäc Trung Taâm Khoâng Gian Johnson ôû Houston, Ñòa Hoïc Stanford, Ñaïi Hoïc Georgia, Hoa Kyø, cuõng nhö Ñaïi Hoïc McGill taïi Montreùal, Canada, ñaõ loan baùo keát quaû nghieân cöùu moät maûnh vaån thaïch töø Hoûa Tinh rôi xuoáng Traùi Ñaát. Ñoù laø moät vieân ñaù nhoû maøu xaùm, naëng khoâng tôùi 2kg, xöa khoaûng 4,5 tyû naêm, ñöôïc ñaët kyù hieäu ALH84001. Maûnh vaån thaïch naøy ñaõ ñöôïc tìm thaáy 12 naêm tröôùc taïi Nam Cöïc, nhöng chæ môùi ñöôïc xaùc nhaän hoài gaàn ñaây laø noù xuaát xöù töø Hoûa Tinh. Trong coâng cuoc nghieân cöùu maûnh vaån thaïch, caùc khoa hoïc gia ñaõ söû duïng nhöõng coâng ngheä toái taân nhaát hieän nay, nhö kính hieån vi ñieän töû, ñeå thöû nghieäm nhöõng maûnh nhoù cuûa vieân ñaù naøy. Vaø hoï ñaõ khaùm phaù ra ñöôïc ñieàu maø hoï xaùc ñònh laø caùc daáu hieäu veà nhöõng haønh phaàn hoùa chaát, khoaùng chaát, vaø cô caáu cuûa moät daïng ñôn giaûn cuûa söï soáng, nhö laø vi khuaån chaúng haïn. Caùc khoa hoïc gia tin raèng moät thieân thaïch ñaõ bay chaïm vaøo Hoûa Tinh khoaûng 16 trieäu naêm tröôùc ñaây laøm moät maûnh cuûa Sao Hoûa vaêng ra. Maûnh vôõ ñoù ñaõ di chuyeån trong khoâng gian trong 4 trieäu naêm cho ñeán khi rôi xuoáng Ñòa Caàu 13.000 naêm tröôùc.