VN co' tha`nh ngu+~ "Ma^'t bo` mo+'i lo la`m chuo^`ng" , y' nghi~a cu~ng tu+o+ng tu+. vo+'i tha`nh ngu+~ "Vong du+o+ng bo^? lao" (ma^'t de^ mo+'i su+?a la.i chuo^`ng).

Tho+`i Chie^'n quo^'c, nu+o+'c So+? co' 1 dda.i tha^`n te^n la` Trang Ta^n. 1 ho^m, Trang Ta^n no'i vo+'i So+? Vu+o+ng ra(`ng :

- Vu+o+ng o+? trong cung, be^n tra'i co' Cha^u Ha^`u, be^n pha?i co' Ha. Ha^`u. Khi ddi ra ngoa`i thi` co' Ye^n La(ng Qua^n va` Tho. Ca(n Qua^n theo ha^`u. Nga`y nga`y Chu'a co^ng cu`ng 4 ngu+o+`i ddo' chuye^n la`m ddie^`u xa xi?, chuye^n hu+o+?ng thu' da^m la.c thi` dda^'t Tri`nh na`y (tu+'c thu? ddo^ nu+o+'c So+? tho+`i ddo', o+? phia' Ba('c huye^.n Giang La(ng ti?nh Ho^` Ba('c nga`y nay) se~ nguy ma^'t.

Vua So+? la` Tu+o+ng Vu+o+ng nghe xong la`m gia^.n, ma('ng ra(`ng :

- Khanh tha^.t ho^` ddo^`, co' pha?i co^' y' no'i nhu+~ng ddie^`u hie^?m a'c nhu+ va^.y dde^? la`m ro^'i loa.n nha^n ta^m cha(ng ?

Trang Ta^n kho^ng so+. ha~i, cu~ng kho^ng lu'ng tu'ng, cha^.m ra~i ta^u :

- Tha^`n qu?a ca?m tha^'y su+. ti`nh se~ xa?y ra nhu+ va^.y, chu+' kho^ng pha?i la` da'm no'i ddie^`u ba^'t ha.nh cho nu+o+'c So+?. Ne^'u Chu'a co^ng tie^'p tu.c su?ng a'i tin du`ng 4 ngu+o+`i ddo', thi` nu+o+'c So+? ta^'t pha?i die^.t vong. Ne^'u Chu'a co^ng kho^ng tin tha^`n, thi` xin cho tha^`n ddu+o+.c ty. na.n sang nu+o+'c Trie^.u, dde^? xem su+. ti`nh se~ xa?y ra nhu+ the^' na`o.

Sau ddo' Trang Ta^n sang cu+ ngu. o+? nu+o+'c Trie^.u. Qua? nhie^n chi? 5 tha'ng sau, nu+o+'c Ta^`n ddem binh dda'nh nu+o+'c So+?. So+? Tu+o+ng Vu+o+ng pha?i cha.y tro^'n to+'i Du+o+ng tha`nh (nay o+? phi'a Ba('c cu?a Tu+'c huye^.n thuo^.c ti?nh Ha` Nam). Lu'c ddo' nha` vua mo+'i bie^'t lo+`i Trang Ta^n no'i la` ddu'ng, be`n sai ngu+o+`i sang nu+o+'c Trie^.u mo+`i Trang Ta^n ve^` nu+o+'c, ro^`i ho?i ca'ch gi` dde^? cu+'u va~n ti`nh the^'. Trang Ta^n tha`nh kha^?n dda'p :

- Tha^`n nghe ngu+o+`i ta thu+o+`ng no'i, tha^'y tho? che^'t mo+'i nghi~ to+'i cho' sa(n, ddie^`u ddo' cu~ng chu+a muo^.n, nhu+ng tha^'y de^ cha.y ma^'t ro^`i mo+'i lo su+?a la.i chuo^`ng, thi` lu'c ddo' muo^.n ro^`i...

Tu+` su+. ti'ch na`y, ngu+o+`i ddo+`i sau ru't ra tha`nh ngu+~ "Vong du+o+ng bo^? lao" (ma^'t de^ mo+'i su+?a la.i chuo^`ng), dde^? no'i ve^` tru+o+`ng ho+.p ca^?u tha? kho^ng bie^'t lo xa ti'nh tru+o+'c, dde^'n khi ga(.p chuye^.n kho^ng hay xa?y to+'i mo+'i lo cu+'u va~n, thi` dda~ muo^.n ro^`i.

Ma^y Ta^`n, ma^y Ha`ng

DDK:

Ma^y Ta^`n, ma^y Ha`ng

Theo Nguye^~n Tu+? Quang

Ma^y Ta^`n ddu+o+.c di.ch tu+` chu+~ Ta^`n va^n.

Ha`n Du~ (768-823) tu+. Thoa'i Chi, ngu+o+`i dda^'t Nam Du+o+ng, cha^u DDa(ng (nay thuo^.c ti?nh Ho^` Ba('c), la`m quan ve^` ddo+`i vua DDu+o+`ng Hie^'n To^ng (806-820).

Theo Lie^.t Tie^n Truye^.n thua^.t la.i : Mo^.t ho^m Ha`n Du~ mo+? tie^.c ha. tho., co' ngu+o+`i cha'u go.i Ha`n la` chu' te^n la` Ha`n Tu+o+ng tu tie^n trong nu'i ve^` ba'i mu+`ng. Ha`n tha^'y cha'u lo^ng bo^ng, kho^ng chi.u ho.c ha`nh la^.p chi' be`n ngo? lo+`i khuye^n. Tu+o+ng thu+a vo+'i chu' :

- Cha'u co' ho.c nhu+ng ho.c lo^'i xua^'t the^'.

Ha`n kho^ng ba(`ng lo`ng cho la` hoang ddu+o+`ng. Tu+o+ng la.i thu+a :

- DDo' la` tu'c ca(n cu?a cha'u, cha'u pha?i theo.

Ha`n ho?i :

- Ho.c nhu+ the^' co' i'ch gi` ? Ke^'t qua? ra sao ?

Tu+o+ng thu+a :

- Su+. ho.c cu?a cha'u me^nh mo^ng nhu+ bie^?n xanh, ba`ng ba.c nhu+ ma^y tra('ng, no'i kho^n xie^'t. Chi? bie^'t khi ho.c ddu+o+.c ta^'t chie^`u ddu+o+.c y' mo.i ngu+o+`i. Nhu+ chu' thi'ch ru+o+.u ngon, cha'u xin da^ng. Chu' the`m qua? ngo.t, cha'u cu~ng co'.

No'i xong, Tu+o+ng la^'y nu+o+'c la~ ddo^? va`o bi`nh to dde^? tru+o+'c a'n. Mo^.t lu'c, Tu+o+ng ddem bi`nh a^'y ro't da^ng Ha`n va` ta^n kha'ch trong tie^.c. Mo.i ngu+o+`i na^ng che'n ddu+a le^n ngu+?i tha^'y mu`i tho+m, nha^'p va`o mo^i tha^'y ru+o+.u ngon quy'. Qua? la` 1 thu+' ru+o+.u tuye^.t ngon, tre^n ddo+`i kho' kie^'m ne^n la^'y la`m ky` la..

Tu+o+ng la.i ho?i chu' :

- Cha'u tha^'y chu' thi'ch u+o+'p tra` sen, cha'u xin da^ng chu' loa.i sen DDo^ng Ha?i dde^? du`ng.

Ha`n nga.c nhie^n :

- Nay cuo^'i ddo^ng la`m gi` co' sen. Va? la.i sen DDo^ng Ha?i la`m sao ma` ha'i ve^` ddu+o+.c? Cha'u ddoa.t ddu+o+.c ca? cu?a Ta.o ho'a hay sao ?

Tu+o+ng mi?m cu+o+`i. Khoa?nh kha('c mo+? ra co' bo' bo^ng sen, hu+o+ng tho+m nu+'c kha('p pho`ng. Bo^ng tuy lo+'n nhu+ng ca'nh la.i nho?, nhu.y tra('ng toa't. Ro~ ra`ng la` bo^ng sen DDo^ng Ha?i.

Sen co`n ha`m tie^'u (ha`m tie^'u : nga^.m cu+o+`i, cu+o+`i chu'm chi'm, cu+o+`i nu.) nhu+ng chi? 1 lu'c sau, sen no+? lo+'n. La. thay, nhi`n va`o bo^ng sen la.i co' 2 ca^u tho+ :

Nghi~a la` :

Xem qua 2 ca^u tho+, Ha`n no'i :

- 2 ca^u tho+ ra^'t hay nhu+ng kho^ng co' nghi~a gi` ca?.

Tu+o+ng thu+a :

- Xin chu' cu+' nghie^.m ve^` sau se~ ro~.

Na(m sau, nha^n vie^.c DDu+o+`ng Hie^'n To^ng cho ru+o+'c xu+o+ng Pha^.t va`o cung dde^? tho+`, Ha`n da^ng bie^?u can gia'n ba(`ng nhu+~ng lo+`i ra^'t ma.nh. Trong ddo' co' ddoa.n :

"...Tu+. hoa`ng dde^' cho dde^'n vua Vu~, vua Thang, vua Va(n, vua Vu~ dde^u` hu+o+?ng tho. la^u da`i, tra(m ho. ye^n vui ma` thuo+? a^'y chu+a co' Pha^.t va^.y. DDe^'n ddo+`i vua Minh DDe^' nha` Ha'n mo+'i co' Pha^.t pha'p, ve^` sau cu+' loa.n la.c ma~i, ca'c vua tri. vi` cha(?ng ddu+o+.c bao la^u. Nha` To^'ng, nha` Te^`, nha` Lu+o+ng, nha` Tra^`n cu`ng nha` Ngu.y tho+` Pha^.t ca`ng nga`y ca`ng the^m ki'nh ca^?n the^' ma` nie^n dda.i ra^'t cho'ng. Duy co' vua Vu~ DDe^' nha` Lu+o+ng o+? ngo^i ddu+o+.c 48 na(m, 3 ky` xa? tha^n di la`m ta(ng, sau bi. gia(.c Ha^`u Ca?nh bu+'c pha?i che^'t ddo'i. Tho+` Pha^.t ca^`u phu'c ma` la.i pha?i va.. La^'y ddo' ma` xem, tho+` Pha^.t kho^ng ne^n tin cu~ng kha' bie^'t va^.y..." (Ba?n di.ch cu?a Le^. Tha^`n Tra^` Tro.ng Kim).

Vua Hie^'n To^ng ca? gia^.n ha li.nh ddem Ha`n ra xu+? tu+?. May nho+` Te^? tu+o+'ng Bu`i DDo^. va` ca'c quan ddo^`ng lie^u he^'t su+'c ke^u xin Ha`n mo+'i thoa't kho?i to^.i che^'t. Nha` vua lie^`n gia'ng chu+'c Ha`n la`m Thu+' su+? o+? Trie^`u Cha^u (nay thuo^.c ti?nh Qua?ng DDo^ng), va` ha.n trong 8 nga`y pha?i co' ma(.t ta.i so+? nha^.m. Ne^'u tre^~ se~ bi. che'm.

DDu+o+`ng tu+` Tru+o+`ng An (kinh ddo^ nha` DDu+o+`ng) ra dde^'n Trie^`u Cha^u dde^'n 8 nga`n da(.m, ddu+o+`ng sa' la.i ga^.p ghe^`nh hie^?m tro+?, dde`o nu'i cheo leo. DDi ngu+.a ca? tha'ng chu+a cha('c dda~ dde^'n no+i, the^' ma` li.nh vua chi? co' 8 nga`y. Tuy va^.y, Ha`n kho^ng da'm tra'i li.nh, la^.p tu+'c cu`ng 2 gia nha^n lu?i thu?i le^n ddu+o+`ng. Be` ba.n so+. va. la^y kho^ng ai da'm ddu+a tie^~n.

3 tha^`y tro` Ha`n ddi suo^'t nga`y dde^m, a(n co+m kho^, uo^'ng nu+o+'c ba^`u tre^n ngu+.a, kho^ng da'm nghi? no+i qua'n di.ch ma` 8 nga`y ro^`i, mo+'i dde^'n Lam quan.

Lu'c ba^'y gio+` ddu+o+ng tie^'t ddo^ng, no+i cu+?a a?i Lam quan mu+a da^`m gio' ba^'c, tuye^'t xuo^'ng dda^`y ddu+o+`ng. Nhu+~ng ta?ng tuye^'t cao va` tro+n nhu+ mo+~, ngu+.a kho^ng the^? na`o ddi ddu+o+.c. Ha`n va` 2 gia nha^n dda`nh pha?i xuo^'ng ngu+.a ddi bo^.. Cha(?ng may ca? 3 la.c va`o ru+`ng, 4 phi'a va('ng tanh, ti`m ma~i kho^ng tha^'y lo^'i ra va` cu~ng cha(?ng ga(.p ai dde^? ho?i.

Suo^'t bao nhie^u nga`y gian lao nhu+ the^' la`m cho ngu+o+`i Ha`n su't o^'m qua' nu+?a, dda^`u co+ ho^` ba.c. Lo`ng Ha`n ba`ng hoa`ng cha'n na?n, tu+. nghi~ co^ng danh ma` chi.u no^~i lao ddao. Ha`n ba^'y gio+` co' y' bo? quan va`o ru+`ng a^?n na'u, thoa't vo`ng cu+o+ng to?a.

Y' dda~ quye^'t, Ha`n ddi.nh tro+? la.i nhu+ng kho^ng bie^'t ddu+o+`ng ra. 4 phi'a dda^`y tuye^'t. Tre^n ddi?nh ra(.ng nu'i Ta^`n Li~nh cu.m ma^y tra('ng lu+~ng lo+` tro^i, co^' hu+o+ng na`o bie^'t no+i dda^u ma` ve^` ?

Lu'c a^'y, Ha`n Du~ mo+'i chu+.c nho+' dde^'n 2 ca^u tho+ trong bo^ng sen na(m tru+o+'c ma` cha'u la` Ha`n Tu+o+ng dda~ nha('c Ha`n Du~ suy nghie^.m ve^` sau se~ bie^'t. Trong lu'c ta^'n tho^'i lu+o+~ng nan, tro+`i sa('p to^'i, gio' tho^?i ca`ng ma.nh, mu+a bay ca`ng na(.ng, bo^~ng nghe nhu+ co' tie^'ng va(ng va(?ng sau lu+ng, Ha`n quay la.i nhi`n thi` ra la` Ha`n Tu+o+ng.

Ha`n mu+`ng ro+~, bie^'t cha'u dde^'n la` co' y' cu+'u mi`nh be`n ddem dda^`u dduo^i ca^u chuye^.n thua^.t cho Tu+o+ng nghe. Tu+o+ng ba?o :

- Ne^'u thu'c phu. muo^'n dde^'n Trie^`u Cha^u ngay ba^y gio+` thi` ha~y bo? ngu+.a ddi thuye^`n. DDe^m nay se~ dde^'n Trie^`u Cha^u ddu'ng ha.n.

Ha`n Du~ nghe lo+`i. Tu+o+ng ddu+a 3 tha^`y tro` ra kho?i ru+`ng. DDe^'n bo+` so^ng Chu+o+ng tha^'y co' sa(~n 1 chie^'c thuye^`n ca('m sa`o tre^n ba(ng tuye^'t. Nu+o+'c Chu+o+ng giang ddo'ng tha`nh ba(ng 1 gia?i lie^`n nhu+ ta^'m lu.a tra('ng. Tu+o+ng ba?o 3 tha^`y tro` Ha`n va`o trong thuye^`n ngo^`i va` nha('m ma('t la.i dde^? Tu+o+ng ddu+a ddi.

3 tha^`y tro` nghe theo nha('m cha(.t ma('t la.i, tai chi? nghe tie^'ng gio' tho^?i vu` vu`. DDo^. 1 gio+` sau, thuye^`n du+`ng la.i, tie^'ng gio' va('ng la(.ng, ba^'y gio+` tha^`y tro` mo+'i mo+? ma('t ra. Thi` ra be^'n Trie^`u Cha^u o+? ngay be^n ca.nh. Ca? 3 mu+`ng ro+~ le^n bo+` va`o dinh Thu+' su+? Trie^`u Cha^u nha^.m chu+'c.

Nho+' dde^'n chuye^.n long ddong, la^.n dda^.n, nhu+'t la` 2 ca^u tho+ trong bo^ng sen nga`y no. dda~ ta? ddu'g ca?nh la.c loa`i, co^ ddo+n va` no^~i nho+' nha` no+i ru+`ng tha(?m be^n a?i Lam quan va` nu'i Ta^`n li~nh ne^n Ha`n Du~ la`m 1 ba`i tho+, nhan dde^` "Che^' Lam quan thi. ddie^.t Ha`n Tu+o+ng" (DDe^'n Lam quan ga(.p cha'u Ha`n Tu+o+ng) :

(Ba?n di.ch cu?a Bu`i Kha'nh Dda?n)

Trong ta'c pha^?m DDoa.n Tru+o+`ng Ta^n Thanh cu?a Nguye^~n Du, ddoa.n no'i ve^` Tu+` Ha?i bie^.t na`ng Kie^`u, dde^? Kie^`u nu+o+ng mi`nh trong gian nha` nho? o+? cha^u Thai, thui thu?i tro^ng cho+` cu`ng Tu+` Ha?i ta'i ho+.p. Trong lu'c pho`ng kho^ng le? bo'ng, mo^~i khi nhi`n tha^'y gia?i ma^y ba`ng ba.c xa xa, na`ng Kie^`u la.i nho+' dde^'n gia ddi`nh, cha me. ne^n co' ca^u :

"Ma^y Ta^`n" o+? dda^y la` la^'y o+? y' ca^u tho+ tre^n cu?a Ha`n Du~ : "Va^n hoa`nh Ta^`n li~nh gia ha` ta.i", nghi~a la` "Ma^y ke'o phu? nu'i Ta^`n li~nh, bie^'t nha` ta o+? dda^u". Nghi~a bo'ng y' no'i nho+' nha`.

Trong ta'c pha^?m Lu.c Va^n Tie^n cu?a Nguye^~n DDi`nh Chie^?u co' ca^u :

cu~ng do ti'ch tre^n.

"Ma^y Ta^`n" nghi~a bo'ng chi? nho+' nha`, nho+' que^ hu+o+ng, cha me.. Co`n nhu+~ng tie^'ng "Ma^y tra('ng", "Ma^y Ha`ng", "Ma^y ba.c", "Ma^y va`ng" cu~ng du`ng dde^? no'i y' nho+' nha`, nho+' gia ddi`nh, nho+' cha me., nho+' que^ hu+o+ng.

Ngoa`i ra trong sa'ch Ti`nh Su+? co' ca^u : "Ta^`n va^n, Trie^.u vo~" thi` "ma^y Ta^`n" o+? dda^y y' chi? cho^~ ma't me~ ye^n la(.ng, nhu+ng kho' va`o, tu+'c y' chi? no+i ki'n co^~ng cao tu+o+`ng, no+i dda`n ba` con ga'i o+?. Trong DDoa.n Tru+o+`ng Ta^n Thanh co' ca^u :

Trong ta'c pha^?m DDoa.n Tru+o+`ng Ta^n Thanh, ddoa.n no'i ve^` na`ng Kie^`u lu'c va`o la^`u xanh la^`n thu+' nhu+'t o+? La^m Truy, ga(.p Thu'c Sinh. Te^n la'i buo^n na`y nhi`n Kie^`u ta('m, ca?m hu+'ng mo+'i la`m 1 ba`i tho+ ddoa.n ba?o Kie^`u ho.a la.i. Kie^`u tu+` cho^'i vi` no^~i lo`ng nho+' que^ hu+o+ng, gia ddi`nh ma` kho^ng co`n y' nghi~ gi` dde^? la`m ddu+o+.c nu+~a, co' ca^u :

"Ma^y Ha`ng" la` ma^y tre^n nu'i Tha'i Ha`ng. DDo+`i nha` DDu+o+`ng, DDi.ch Nho+n Kie^.t ddu+o+.c bo^? la`m Pha'p ta`o Tham qua^n o+? tha`nh Ti?nh Cha^u. Cha me. thi` o+? dda^'t Ha` Du+o+ng, xa Ti?nh Cha^u co' ma^'y nga`y ddu+o+`ng. Mo^t ho^m, DDi.ch 1 mi`nh le^n nu'i Tha'i Ha`ng, nhi`n tha^'y 1 dda'm ma^y tra('ng bay 1 mi`nh (ba.ch va^n co^ phi) be`n no'i vo+'i ke? ta? hu+~u : "Nha` cha me. ta o+? du+o+'i dda'm ma^y tra('ng ddo'" (Ngo^ tha^n xa' u+ ky` ha.). DDi.ch nga^.m ngu`i gio+` la^u, ddo+.i dda'm ma^y bay khua^'t mo+'i ve^`.

Ma(.t kha'c cu~ng co' ta`i lie^.u che'p la` "Ma^y va`ng" (hoa`ng va^n) : "Lo`ng co`n go+?i dda'm ma^y va`ng", do ca^u tho+ co^? "Thie^n thu+o+.ng hoa`ng va^n a?nh, du tu+? ha` tho+`i qui" (Tre^n tro+`i co' dda'm ma^y va`ng, ga~ xa nha` bao gio+` ve^`).

Tuy nhie^n, "ma^y va`ng" cu~ng du`ng dde^? die^~n ta? ca?nh sa('c tu+o+i dde.p cu?a tro+`i nu+o+'c nhu+ trong ca^u tho+ sau dda^y tu+` DDoa.n Tru+o+`ng Ta^n Thanh :

Trong ba`i "To^n phu nha^n qui Thu.c" cu?a To^n Tho. Tu+o+`ng co' ca^u :

"Ma^y ba.c" cu~ng co' nghi~a la` nho+' nha`, nho+' cha me. nhu+ ddie^?n ti'ch ke^? tre^n.

Theo Nguye^~n Tu+? Quang "DDie^?n hay ti'ch la."

Qua?n Lo^. tu+. Co^ng Minh, vo^'n ngu+o+`i o+? dda^'t Bi`nh Nguye^n ddo+`i Tam Quo^'c (220-264) die^.n ma.o xa^'u xi', thi'ch uo^'ng ru+o+.u. Tu+` be', Lo^. ham xem thie^n va(n, thu+o+`ng dde^m na(`m nhi`n tra(ng sao, thao thu+'c kho^ng cho+'p ma('t, cha me. nga(n ca^'m kho^ng ddu+o+.c.

Vu+`a lo+'n le^n, Qua?n Lo^. dda~ la`u tho^ng kinh Di.ch, hie^?u he^'t nghi~a uye^n tha^m, bie^'t ddoa'n chie^`u gio', tinh tho^ng khoa ly' so^' va` gio?i ca? xem tu+o+'ng.

Mo^.t ho^m, Lo^. ra ca'nh ddo^`ng da.o cho+i, tha^'y 1 ga~ thanh nie^n ddu+o+ng ca`y ruo^.ng. Lo^. ddu+'ng la.i be^n le^` ddu+o+`ng, du+'ng nga('m 1 lu'c, ddoa.n ho?i :

- Na^`y anh kia, da'm ho?i qui' danh la` gi` ? Nie^n canh bao nhie^u ?

- To^i ho. Trie^.u te^n Nha, 19 tuo^?i. Da'm ho?i tie^n sinh la` ai ?

Lo^. dda'p :

_ Ta la` Qua?n Lo^. dda^y. Ta tha^'y tre^n qua^`ng ma('t anh co' tu+? khi'. Chi? co`n co' 3 nga`y nu+~a la` anh che^'t. Tie^'c thay, gu+o+ng ma(.t anh xinh dde.p the^' ma` kho^ng tho. !

Trie^.u Nhan nghe no'i lo so+., ve^` ngay ba'o cho cha bie^'t. Ngu+o+`i cha la^.p tu+'c cha.y theo ti`m ga(.p Qua?n Lo^., ro^`i phu? phu.c xuo^'ng dda^'t, ke^u kho'c :

- Xin tie^n sinh ru? lo`ng thu+o+ng, tro+? la.i cu+'u ma.ng con to^i.

Qua?n Lo^. no'i :

- DDo' la` so^' tro+`i, ca^`u dda?o sao ddu+o+.c !

O^ng la~o na(n ni?, van lo+n :

- Gia` na`y chi? co' 1 ddu+'a con, xin nga`i cu+'u cho, ke?o kho^? 1 ddo+`i...

No'i xong, ca? 2 cha con da^.p dda^`u la.y, kho'c lu bu`, trong ra^'t bi thie^'t.

Qua?n Lo^. tha^'y cha con chi' ti`nh, lo`ng kho^ng no+~ bo?, mo+'i ba?o Trie^.u Nhan :

- Anh ha~y ve^` ti`m 1 vo` ru+o+.u ngon tha^.t tinh khie^'t vo+'i 1 i't thi.t nai tha^.t tho+m, nga`y mai ddem va`o nu'i Nam So+n, ti`m go^'c ca^y co^? thu., se~ tha^'y tre^n phie^'n dda' co' 2 di. nha^n ngo^`i dda'nh co+`. 1 o^ng ngo^`i quay ve^` Nam ma(.c a'o tra('ng, dung ma.o du+~ to+.n, 1 o^ng quay ve^` hu+o+'ng Ba('c ma(.c a'o ho^`ng, dung ma.o ra^'t dde.p. Ba^'y gio+` thu+`a lu'c 2 vi. cao hu+'ng ma?i me^ dda'nh co+`, anh cu+' ba`y ru+o+.u thi.t ra ma^m da^ng le^n. DDo+.i cho a(n uo^'ng xong, se~ la.y kho'c ma` xin tuo^?i tho.. Nhu+ the^' may ddu+o+.c su+?a so^? la.i. Nhu+ng nho+' ky~ 1 ddie^`u : cho+' no'i ta xu'i anh nhe'.

O^ng la~o mo+`i Qua?n Lo^. o+? la.i nha` mi`nh cho+` xem.

Ho^m sau, Trie^.u Nhan ca('p na('p ru+o+.u ngon, nem tho+m, di~a che'n va`o nu'i Nam So+n. DDi ddo^. na(m sa'u da(.m qua? tha^'y 2 di. nha^n ddang ngo^`i dda'nh co+` tre^n phie^'n dda', du+o+'i bo'ng ru+o+`m ra` cu?a ca^y tu`ng.

Trie^.u Nhan ddo^.i ma^m ru+o+.u dde^'n ga^`n. 2 o^ng va^~n cha(m va`o ba`n co+`, nhu+ kho^ng co' ngu+o+`i ddu+'ng be^n ca.nh. Nhan quy` xuo^'ng da^ng ma^m le^n, dda(.t tre^n ba`n.

2 o^ng ma?i me^ dda'nh co+` vu+`a dda'nh vu+`a a(n uo^'ng he^'t ca? ru+o+.u thi.t 1 ca'ch ngon la`nh.

Lu'c ba^'y gio+`, Nhan mo+'i kho'c o`a le^n va` la.y lu.c xin ca^`u tho.. 2 o^ng giu+.t na^?y mi`nh nhi`n la.i. DDoa.n o^ng ma(c. a'o ddo? ba?o o^ng ma(.c a'o tra('ng :

- Ha(?n la` ga~ ho. Qua?n xu'i no' dde^'n dda^y, nhu+ng 2 ta dda~ du`ng cu?a no' thi` pha?i thu+o+ng no'.

O^ng a'o tra('ng lie^`n ru't quye^?n so^? trong mi`nh ra, ti`m xe't, ro^`i ba?o Nhan :

- Na(m nay ma^`y 19 tuo^?i dda'ng ly' pha?i che^'t, gio+` dda^y ta the^m cho 1 chu+~ "cu+?u" le^n tre^n 2 chu+~ "tha^.p cu+?u" thi` ma^`y se~ so^'ng dde^'n 99 tuo^?i. Nhu+ng pha?i ve^` ba'o ga~ ho. Qua?n ra(`ng : tu+` nay pha?i chu+`a ddi, cho+' co' tie^'t lo^. thie^n co+ nu+~a. Ne^'u kho^ng thi` tro+`i se~ khie^?n pha.t, nghe chu+a ?

O^ng a'o ddo? cu~ng mo+? so^?, the^m va`o 1 ne't bu't. Ro^`i 1 co+n gio' tho+m nga`o nga.t bay qua, 2 vi. tie^n bie^'n tha`nh 2 con ha.t tra('ng, bay le^n tro+`i ma^'t hu't.

Trie^.u Nhan mu+`ng ro+~, ve^` nha` ho?i Qua?n Lo^. ve^` 2 vi. tie^n o^ng a^'y.

Qua?n Lo^. no'i :

- O^ng ma(.c a'o ho^`ng chi'nh la` ngo^i Nam DDa^?u hay go.i la` Nam Ta`o. O^ng a'o tra('ng la` ngo^i Ba('c DDa^?u dda^'y.

Trie^.u Nhan la.i ho?i :

- To^i nghe no'i Ba('c DDa^?u co' nhu+~ng 9 vi. , sao chi? tha^'y co' 1 o^ng ?

Qua?n Lo^. gia?i thi'ch :

- Pha^n ta'n thi` tha`nh 9, ke^'t ho+.p la.i tha`nh 1. Ba('c DDa^?u ghi so^? tu+?, Nam Ta`o ghi so^? sinh. Nay dda~ ddu+o+.c su+?a so^' tuo^?i ro^`i anh co`n lo gi` nu+~a.

Cha con ho. Trie^.u mu+`ng ro+~ la.i ta..

Tu+` ddo', Qua?n Lo^. so+. to^.i tie^'t lo^. thie^n co+ ne^n kho^ng da'm khinh xua^'t no'i ho+? vie^.c huye^`n bi' cho ai bie^'t nu+~a.

Nga`n da^u

* Ti`nh que^ hu+o+ng

1.

2.

Nga`n da^u

Theo Nguye^~n Tu+? Quang "DDie^?n hay, ti'ch la."

"Nga`n da^u" do chu+~ "Ma.ch thu+o+.ng tang". Ma.ch thu+o+.ng tang cu~ng la` te^n cu?a khu'c ha't co^? nha.c phu? cu?a na`ng La Phu nu+o+'c Trie^.u ddo+`i Xua^n Thu be^n Ta`u.

Trong Chinh Phu. Nga^m, nguye^n ta'c ba(`ng Ha'n va(n cu?a DDa(.ng Tra^`n Co^n, ddoa.n ta? ti`nh ca?m cu?a na`ng chinh phu. lu'c tie^~n cho^`ng ra ddi co' ca^u :

Ba` DDoa`n Thi. DDie^?m di.ch no^m nhu+ sau :

Nguye^n la` na`ng La Phu la` 1 thie^'u phu. sa('c nu+o+'c hu+o+ng tro+`i, va(n chu+o+ng a^m nha.c no^?i tie^'ng. Cho^`ng na`ng la` 1 chie^'n si~ ha?i ho^`. Ca? 2 va^~n ye^u nhau tha thie^'t. Nhu+ng ro^`i "tru+o+.ng phu thoa('t dda~ ddo^.ng lo`ng bo^'n phu+o+ng" ne^n cha`ng xa'ch kie^'m sang Ta^`n, u+o+'c he.n vo+. nha` 1 tho+`i gian se~ tro+? ve^`.

Na`ng La Phu o+? que^ nha`, nga`y nga`y ha'i da^u cha(n ta(`m, de^.t va?i. Nhu+~ng lu'c dde^m da`i canh va('ng, na`ng le? loi, thui thu?i bo'ng mi`nh ne^n thu+o+`ng sa'ng ta.o nhu+ng ba`i tho+ ddie^.u co^? nha.c phu? (The^? co^? nha.c phu? la` 1 lo^'i tho+ co^? cu?a Trung Hoa, nhu+~ng ca^u nga('n da`i kho^ng ha.n ddi.nh. So^' chu+~ tu+` 3 dde^'n 7 hay 11 xen la^~n nhau. So^' ca^u thi` 4 ca^u hay nhie^`u ddoa.n 4 ca^u. Kho^ng co' nie^m lua^.t cha(.t che~. The^? co^? nha.c phu? co' tu+` ddo+`i Ha'n, Ngu.y dde^'n ddo+`i DDu+o+`ng. Tu+` ddo+`i DDu+o+`ng ve^` sau, tho+ co' phe'p lua^.t nha^'t ddi.nh go.i la` DDu+o+`ng lua^.t hay Ca^.n the^?. Co^? nha.c phu? go.i la` Co^? the^?) dde^? to? lo`ng thu+o+ng nho+' ngu+o+`i xa va('ng.

1 ho^m, na`ng ddu+o+ng ha'i da^u be^n ve^. ddu+o+`ng, ba^'t cho+.t Trie^.u Vu+o+ng du ngoa.n sang ngang, nhi` tha^'y ngu+o+`i thie^'u phu. tho^n que^ nhu+ng sa(c dde.p my~ mie^`u la^'y la`m ddo^.ng lo`ng. Ho?i ngu+o+`i, bie^'t na`ng la` ke? ta`i hoa, va(n hay dda`n gio?i, Trie^.u Vu+o+ng ca`ng say me^ ho+n nu+~a. Ve^` Trie^`u, Trie^.u Vu+o+ng cho ngu+o+`i dde^'n ddo`i na`ng La Phu dde^'n. Nha` vua do.n tie^.c khoa?n dda~i a^n ca^`n, mong ddu+o+.c cu`ng giai nha^n va^`y duye^n a'i.

Buo^`n ra^`u u+'a le^. nhu+ng co`n vi. ne^? chu'a to^i ne^n La Phu ngo^`i va`o tie^.c, ddoa.n ca^`m dda`n le^n ga?y, ha't khu'c "Ma.ch thu+o+.ng tang" dde^? to? y' mi`nh. Trie^.u Vu+o+ng tuy hie^'u sa('c nhu+ng tho^ng minh. Nghe qua ba`i ha't, ba?n dda`n bie^'t y' cu?a La Phu la` bao gio+` cu~ng lie^`u che^'t dde^? ba?o ve^. trinh tie^'t cu`ng cho^`ng, gia`u sang uy quye^`n va` ba.o lu+.c kho^ng la`m lay chuye^?n lo`ng ngu+o+`i chinh phu.. Trie^.u vu+o+ng vu+`a ho^'i ha^.n vu+`a the.n thuo^`ng ne^n trye^`n cho La Phu ve^`, bo? mo^.ng luye^'n a'i vo+'i giai nha^n.

DDa(.ng Tra^`n Co^n mu+o+.n ddie^?n ti'ch "Ma.ch thu+o+.ng tang" (nga`n da^u) na`y ngoa`i du`ng ca?nh nhu+~ng ba~i da^u xanh nga('t mo^.t ma`u, lie^n tie^'p tu+` dda'm na`y dde^'n dda'm kha'c, cha.y da`i dde^'n ta^.n cha^n tro+`i, dde^? ha`m y' chi? no+i xa xo^i nghi`n tru`ng, ma` co`n co' y' ta? mo^'i ti`nh chung thu?y giu+~a chinh phu. ddo^'i vo+'i chinh phu 1 ca'ch te^' nhi..

Ngoa`i ra "nga`n da^u", trong va`i tru+o+`ng ho+.p, cu~ng ddu+o+.c hie^?u nhu+ tu+` chu+~ "phu` tang", 1 loa.i ca^y go.i la` "tha^`n mo^.c", tu+'c la` ca^y tha^`n, mo.c o+? phu+o+ng DDo^ng. Tu+o+ng truye^`n ra(`ng ma(.t tro+`i mo.c dda^`u tie^n no+i a^'y. Trong DDoa.n Tru+o+`ng Ta^n Thanh cu?a Nguye^~n Du co' ca^u :