Tìm PhÆt Ÿ ñâu?

Nhân mùa PhÆt ñän k› niŒm ÇÙc Thích Ca giáng trÀn cÙu Ƕ chúng sinh, chúng ta hãy thº Çi tìm PhÆt. HÀu h‰t m†i PhÆt tº ÇŠu thu¶c lòng lÎch sº PhÆt Thích Ca giáng sinh ª vÜ©n Lâm Tÿ Ni, con Vua TÎnh Phån và Hoàng hÆu Ma Gia, trÎ vì thành Ca Tÿ La VŒ, nܧc ƒn ñ¶ bÃy gi©; ngài l§n lên lÃy v®, rÒi xuÃt gia thành Çåo, chuy‹n Pháp Luân cÙu Ƕ chúng sinh, nhÆp Ni‰t Bàn ª vÜ©n Ta La. VÆy câu hÕi Tìm PhÆt Ÿ ñâu thÆt là dÍ, ai cÛng trä l©i ÇÜ®c.

N‰u ch» PhÆt có nghïa là ÇÙc PhÆt Thích Ca, m¶t vÎ PhÆt lÎch sº, thì câu trä l©i së là PhÆt ª ƒn ñ¶, cách Çây hÖn 2500 næm. NhÜng n‰u PhÆt Çã nhÆp Ni‰t Bàn thì làm sao chúng ta tìm g¥p PhÆt ÇÜ®c n»a? Và tåi sao kinh Çi‹n låi có câu "PhÆt bi‰n nhÃt thi‰t xÙ", nghïa là PhÆt bi‰n hiŒn ª tÃt cä m†i nÖi? ñ‹ hi‹u rõ danh tØ PhÆt, ngoài cái nhìn lÎch sº thông thÜ©ng là ÇÙc PhÆt Thích Ca, chúng ta nên vÜÖn tÀm m¡t vÜ®t qua lÎch sº mà nhìn vào ch‡ sâu kín nhiŒm mÀu mà danh tØ ngôn ng» không Çåt ljn ÇÜ®c, Çó là lš cao siêu cûa ch» PhÆt

PhÆt là Giác, là thÙc tÌnh ra khÕi giÃc mê, là ngÜ©i Çã rÛ såch bøi trÀn, là vÜ®t ra ngoài ba cõi, là hi‹u bi‰t ljn ch‡ vô cùng, vô tÆn, là Toàn Trí (Omniscient), là xuÃt hiŒn kh¡p nÖi (Omnipresent), là giác ng¶ giäi thoát, là tÜ bi h› xä, là vô ngã l®i tha, là tình thÜÖng, là s¿ sÓng... N‰u nh»ng ai Çåt ljn nh»ng ÇÙc tính quš báu Çó, th¿c hiŒn ÇÜ®c nh»ng tinh thÀn cao cä Çó thì ÇÜ®c tôn xÜng là PhÆt. Theo giáo lš nhà PhÆt thì có rÃt nhiŠu PhÆt: PhÆt A Di ñà, PhÆt Thích Ca, PhÆt DÜ®c SÜ... nhÜng m‡i vi PhÆt giáo hóa m¶t cõi có nhân duyên v§i ngài. Thí dø nhÜ PhÆt Thích Ca giáo hóa chúng sinh ª cõi Ta Bà, PhÆt DÜ®c SÜ giáo hóa chúng sinh ª các cõi phÜÖng ñông, PhÆt A Di ñà giáo hóa chúng sinh ª các cõi phÜÖng Tây. M‡i tam thiên Çåi thiên th‰ gi§i chÌ có m¶t vÎ PhÆt giáo hóa, có chÜ BÒ Tát và Thiên Long Bát B¶ h¶ trì. NhÜng chính kinh PhÆt låi nói rõ là PhÆt bi‰n hiŒn kh¡p nÖi, có vô sÓ PhÆt ÇÒng hiŒn diŒn ª các cõi, nhÜ vÆy có mâu thuÅn không?

N‰u ÇÙng vŠ S¿ mà nói thì m‡i cõi chÌ có m¶t vÎ PhÆt giáo hóa, các PhÆt khác ÇŠu thÎ hiŒn làm BÒ Tát, Tr©i, RÒng, Qu›, ThÀn, chúng sinh, sông núi, cây cÕ... Ç‹ h¶ trì vÎ PhÆt kia. NhÜng n‰u ÇÙng vŠ Lš mà luÆn thì PhÆt ª kh¡p nÖi, trong m‡i chúng sinh ÇŠu có m¶t vÎ PhÆt Än tàng, Çó là PhÆt tánh, là Chân Tâm, vì vÆy trong kinh có câu: "Tâm, PhÆt, chúng sinh, tam vô sai biŒt". PhÆt ª ngay trong chúng ta mà ít ngÜ©i bi‰t t§i. Theo quan niŒm tín ngÜ«ng bình dân thì ª hai vai m‡i ngÜ©i lúc nào cÛng có hai vÎ thÀn ghi chép nh»ng viŒc lành d» cûa chúng sinh gây tåo; ho¥c có nhiŠu vÎ PhÆt tº m‡i khi làm viŒc gì cÛng nói là có ÇÙc PhÆt chÙng minh, tin r¢ng ÇÙc PhÆt có nghìn m¡t, nghìn tai, thÃy và nghe tÃt cä m†i ÇiŠu. ñó là nh»ng hình thÙc giän dÎ mà gi§i bình dân thÜ©ng quan niŒm, không ng© låi Çúng v§i š nghïa cao siêu cûa PhÆt giáo. Hai vÎ thÀn ghi chép ho¥c PhÆt chÙng minh, chính là tÜ®ng trÜng cho Chân Tâm Çã ghi nhÆn m†i hành Ƕng và tÜ tܪng lành d», chính là A Låi Da ThÙc Çã huân tÆp chûng tº Ç‹ rÒi khi th©i gian thuÆn tiŒn, Çû duyên cho håt giÓng nÄy mÀm, nhân quä hi‹n nhiên, công t¶i thܪng phåt rõ ràng.

Ngoài cái lš Än tàng sâu kín trong Tâm, chúng ta có th‹ tìm thÃy PhÆt qua Chánh Pháp cûa PhÆt Ç‹ låi, vì Pháp chính là PhÆt. Chánh Pháp mà còn thì PhÆt còn, nhÜng n‰u Chánh Pháp bi‰n thành Tà Pháp, nh»ng š nghïa cao siêu cûa PhÆt bÎ diÍn tä sai låc, nh»ng l©i dåy d‡ cûa PhÆt bi‰n thành mê tín dÎ Çoan thì bóng dáng PhÆt Çã bÎ vô minh che kín mÃt rÒi. Chính ÇÙc Thích Ca Çã cæn d¥n các ÇŒ tº: "Hãy tuân theo Chánh Pháp mà tu, hãy gi» gìn gi§i luÆt mà sÓng, thì NhÜ Lai lúc nào cÛng gÀn gøi. N‰u không theo Chánh Pháp, không gi» gi§i luÆt, thì có NhÜ Lai bên cånh cÛng ch£ng giúp ÇÜ®c gì".

Chúng ta cÛng có th‹ tìm thÃy PhÆt qua hình dáng các vÎ Cao Tæng tu hành chân chánh, gi§i ÇÙc tròn ÇÀy; các vÎ là Trܪng Tº cûa NhÜ Lai, Çåi diŒn cho PhÆt Ç‹ chúng sinh có ch‡ quy ngÜ«ng; nhÜng n‰u là Kiêu Tæng phåm gi§i, không gi» løc hòa, thì PhÆt së Än, ma së hiŒn. Các vÎ Kiêu Tæng chíng là ngÜ©i phá PhÆt, håi Pháp månh hÖn tà ma ngoåi Çåo nhiŠu l¡m.

Chúng ta có th‹ tìm thÃy PhÆt kh¡p nÖi, ch‡ nào có Tình ThÜÖng ng¿ trÎ, có TØ Bi H› Xä hiŒn tiŠn, có chân lš hiŒn h»u, là có PhÆt ª ngay Çó. M¶t ngÜ©i nào, bÃt cÙ xuÃt gia hay tåi gia, mà trong m¶t khoäng th©i gian phát tâm BÒ ñŠ, khai mª Chân Tâm, tu hành tinh tÃn, th¿c hành TØ Bi H› Xä, thì ngay trong phút giây Çó, ngÜ©i Ãy Çã là PhÆt, vì PhÆt là Giác. NhÜng sau phút giây giác ng¶, ngÜ©i Ãy trª låi sÓng tÀm thÜ©ng, ích k› thì PhÆt låi tiŠm Än, Ç‹ ch© cÖ h¶i phát huy. PhÆt chÌ khác chúng sinh ª ch‡ PhÆt vïnh viÍn giác ng¶, lúc nào cÛng sáng, còn chúng sinh thì chÌ lòe sáng trong giây phút, rÒi låi chìm Ç¡m trong bóng tÓi vô minh.

M¶t hiŠn phø hy sinh cÖm áo, thì gi©, tiŠn båc, sÙc khÕe, ch£ng ngåi Çói rét, nh†c mŒt Ç‹ lo cho các trÈ mÒ côi, m¶t lính cÙu hÕa xông pha vào nhà cháy Ç‹ cÙu ngÜ©i bÎ kËt, m¶t thanh niên nhäy xuÓng sông cÙu ngÜ©i ch‰t ÇuÓi, m¶t y tá quên mình ch»a chåy cho bŒnh nhân, m¶t tù nhân cäi tåo chÎu Çói Ç‹ chia xÈ n¡m cÖm cho m¶t ngÜ©i bån ÇÒng cänh ng¶... tÃt cä nh»ng hành Ƕng ÇÀy tình thÜÖng Çó ÇŠu là nh»ng viŒc làm cûa PhÆt, cûa BÒ Tát, và trong giây phút mà TØ Bi H› Xä ng¿ trÎ, quên mình (Vô Ngã) Ç‹ cÙu ngÜ©i (L®i Tha), thì nh»ng vÎ Çó chính là ÇÙc PhÆt Thích Ca, ÇÙc Quán Th‰ Âm BÒ Tát hiŒn thân. Chúng ta ch£ng cÀn tìm PhÆt ª Çâu xa, ngài luôn luôn ª ngay trong cu¶c Ç©i, nhÜng chúng ta không thÃy, vì chúng ta chÌ nhìn Ç©i b¢ng Çôi m¡t thÎt, mà quên sº døng trí tuŒ Ç‹ quan sát nh»ng gì tiŠm Än trong ho¥c Ç¢ng sau nh»ng viŒc làm Çó.

Chúng ta có th‹ tìm thÃy PhÆt qua s¿ sÓng trong tÃt cä chúng sinh, cÀm thú, thäo m¶c. S¿ sÓng Çó bàng båc trong kh¡p không gian và th©i gian, lan r¶ng rì rào trong gió, róc rách trong ti‰ng suÓi reo, chim hót, hoa nª, træng tròn. S¿ sÓng Çó chuy‹n mình trong vÛ trø cao xa cÛng nhÜ trong thâm tâm sâu kín. N‰u l¡ng tai, chúng ta có th‹ nghe thÃy ti‰ng nói cûa s¿ sÓng Çó, ti‰ng cûa Chân Tâm, cûa LÜÖng Tâm, cûa PhÆt. Trong kinh Pháp Hoa có diÍn tä ti‰ng t¢ng h¡ng, ti‰ng gÄy móng tay cûa PhÆt chÃn Ƕng cä tam thiên, Çåi thiên th‰ gi§i, chính là ti‰ng cûa Chân Tâm, PhÆt Tánh vÆy. Vì Çã thông cäm v§i s¿ sÓng nhiŒm mÀu nên m¶t vÎ ThiŠn sÜ, m‡i sáng ra thæm vÜ©n låi vuÓt ve nh»ng mÀm lá xanh tÜÖi và nói: "M¶t ngày kia, chúng cÛng thành PhÆt".

N‰u chúng ta chÃp nhÆn cái lš PhÆt là s¿ sÓng kh¡p nÖi, trong m‡i chúng sinh ÇŠu có PhÆt, thì chúng ta không còn dám sát sinh n»a, ai dám gi‰t PhÆt? ñó là lš do cæn bän cûa gi§i thÙ nhÃt do ÇÙc PhÆt Ç¥t ra: Gi§i sát, cÃm gi‰t håi chúng sinh. PhÆt tº Çã không sát sinh mà còn phäi lo phóng sinh, cÙu mång sÓng cho cÀm thú, tôn tr†ng sinh mång muôn loài, do Çó nên æn chay, không làm ÇiŠu ác, chÌ làm viŒc lành, gi» thân tâm trong såch. Vì PhÆt ª ngay trong Tâm, m¶t v†ng niŒm xäy ra là PhÆt Çã bi‰t; n‰u chúng ta chÃp nhÆn PhÆt ª trong Tâm thì không bao gi© dám có tÜ tܪng sái quÃy. M¶t khi tÜ tܪng sái quÃy Çã không có thì tÃt nhiên không còn hành Ƕng t¶i l‡i n»a. ñó là l®i ích hi‹n nhiên cûa cái lš nhiŒm mÀu: PhÆt ª kh¡p nÖi.

ñåo Nho có câu: ThÆn Kÿ ñ¶c, nghïa là gi» gìn cÄn thÆn tÜ tܪng và hành vi, ngay khi chÌ có m¶t mình. Vì sao? ñâu phäi m¶t mình, còn Tr©i PhÆt, Thánh ThÀn soi xét, Çèn Tr©i chi‰u rõ, không sao chÓi cãi ÇÜ®c. Nho giáo cÛng chû trÜÖng Çåo Hi‰u, con cái phäi hi‰u v§i cha mË: Phø MÅu tåi ÇÜ©ng nhÜ PhÆt tåi th‰, vì hi‰u v§i cha mË tÙc là phøng s¿ ÇÙc PhÆt, là ph° bi‰n Tình ThÜÖng, ñåo PhÆt còn mª r¶ng Tình ThÜÖng tØ cha mË, anh em ljn m†i loài chúng sinh, nên kinh Çi‹n có câu: "BÓ thí cho chúng sinh tÙc là cúng dÜ©ng mÜ©i phÜÖng chÜ PhÆt". N‰u Çem cái lš PhÆt ª kh¡p nÖi, trong chúng sinh nào, dù là hành khÃt hay cÀm thú, cÛng có PhÆt thì câu kinh này thành ra quá dÍ hi‹u. BÓ thí tiŠn båc, bÓ thí tình thÜÖng là b§t lòng ích k›, là diŒt trØ chÃp ngã, là l®i tha, là bình Ç£ng, là thÜÖng yêu giúp Ç«, Çó chính là nh»ng viŒc làm, nh»ng ÇÙc tính mà ÇÙc PhÆt thÜ©ng nhÃn månh, ÇŠ cao. Do Çó, bÓ thí ÇÙng ÇÀu Løc ñ¶. Mª r¶ng Tình ThÜÖng, khu‰ch Ti‹u Ngã thành ñåi Ngã, phá bÕ m†i ranh gi§i phân chia giai cÃp, chûng t¶c, quÓc gia, không còn nhân ngã bÌ thº, không còn tranh chÃp hÆn thù, chÌ có m¶t th¿c tåi ÇÀy ánh sáng cûa Giác Ng¶. ñó là ÇÙc PhÆt ª kh¡p nÖi.

Kính mong chÜ PhÆt tº hãy bÕ tÜ tܪng r¢ng PhÆt ª ƒn ñ¶, ª Chùa, PhÆt ª trong tÜ®ng, trong änh, trong kinh, mà hãy cÓ g¡ng tìm PhÆt hiŒn diŒn trong tÃt cä muôn loài chúng sinh. TÃt cä chúng sinh ÇŠu có PhÆt tánh, ÇŠu có håt giÓng PhÆt. Hãy làm cho håt giÓng PhÆt nÄy mÀm, ÇÖm hoa, k‰t quä, ÇØng làm cho håt giÓng Çó bÎ vùi lÃp, khô c¢n. N‰u nÖi nào còn nh»ng t¶i l‡i xÃu xa thì hình änh cûa PhÆt còn bÎ vô minh che khuÃt, ch‡ nào mà tình thÜÖng phát tri‹n, chân lš hiŒn tiŠn thì ch‡ Çó vô minh bÎ diŒt, ÇÙc PhÆt hiŒn ra, hào quang r¿c r«, an låc tuyŒt v©i.

oOo

Ghi chú:
(1) Trích: Minh Tâm, "Tìm PhÆt Ÿ ñâu?", NXB Væn NghŒ, California, Hoa Kÿ
(2) Chân thành cäm tå anh NguyÍn Quang Trung Çã có thiŒn tâm Çánh máy låi bài nÀy.