|
|
Iedereen weet zo langzamerhand dat ons milieu het zwaar te
verduren heeft. Steeds vaker merken we in onze directe omgeving dat
de kwaliteit van lucht, water en bodem achteruit gaat. Bomen en planten worden door 'zure regen' aangetast. We hebben moeite ons dagelijks afval op een veilige manier kwijt te raken. En de lucht die we elke
dag Inademen, raakt meer en meer vervuild. Soms beneemt smog ons
zelfs de adem.
Gelukkig zijn veel mensen zich terdege bewust van deze problemen. De bereidheid om er iets aan te doen, is groot. En er gebeurt al
het nodige. De industrie is bezig de uitstoot van gevaarlijke stoffen te
beperken. Huisvuil wordt steeds meer gescheiden ingezameld. En uitlaatgassen van auto's proberen we minder schadelijk te maken.
Toch hebben heel wat mensen het gevoel dat ze zelf nauwelijks een nuttig bijdrage kunnen leveren aan het tegengaan van vooral
luchtvervuiling en zure regen. Dit gevoel is begrijpelijk maar niet terecht.
Naast de industrie, het verkeer en de landbouw zijn wij zelf als
consument verantwoordelijk voor menige verontreiniging van onze lucht.
En dus kunnen we samen ook iets ondernemen tegen de gevaren die
onze leefomgeving bedreigen.
Allemaal komen we in
het dagelijks leven in aanraking
met stoffen die een gevaar vormen voor het milieu. De moeilijkheid is vaak dat we die stoffen niet kennen. Evenmin kunnen we ze altijd zien. Daardoor zijn we ons meestal ook niet echt bewust van de schadelijke gevolgen die het gebruik van zulke stoffen met zich meebrengt.
In tal van huishoudelijke produkten zitten oplosmiddelen. Voor
u zijn ze wel handig, maar het zijn regelrechte vervuilers van ons milieu.
Oplosmiddelen worden toegevoegd aan
produkten die uit verschillende (vloei)stoffen en
soms ook uit gassen bestaan.
Dit zijn in vele gevallen vluchtige organische stoffen; afgekort VOS. De oplosmiddelen
zorgen voor een goede vermenging en gelijkmatige
verdeling van alle ingrediënten van zo'n produkt.
Zij zorgen ervoor dat de produkten goed
verwerkbaar zijn. Maar het belangrijkste aspect
van oplosmiddelen is dat ze op den duur vervliegen. Vandaar de naam
"Vluchtige Organische Stoffen (VOS)".
Een aantal van deze VOS worden ook wel 'koolwaterstoffen'
genoemd. Ze zitten in verven, lakken en beitsen. Verder komen VOS voor
in alledaagse huishoudprodukten zoals vlekkenmiddelen, schoenpoets
en een aantal wasverzachters. Sommige cosmeticaprodukten kunnen
VOS bevatten - van haarspray tot scheerschuim, van nagellak tot deodorant'. En de stoffen kunnen eveneens verwerkt zijn in viltstiften, antivries en vaak ook lijm.
Vluchtige Organische Stoffen - ons milieu heeft er veel last
van. Deze snel vervliegende stoffen gaan namelijk Vrij gemakkelijk verbindingen aan met andere stoffen die zich in de lucht bevinden. Vooral
onder invloed van het zonlicht treden dan bepaalde chemische reacties
op die vervelende gevolgen hebben.
Het bekendste effect is de vorming van smog. Onder bepaalde
weersomstandigheden ontstaat boven onze hoofden een soort deken
van zwaar vervuilde lucht. Die kunnen we ruiken en soms ook zien.
Bovendien veroorzaakt smog soms lichamelijke problemen. Slijmvliezen raken geïrriteerd en sommige mensen krijgen ademhalingsklachten, Uit onderzoek weten we dat de oplosmiddelen een belangrijke boosdoener zijn.
Maar er is helaas meer. Vluchtige Organische Stoffen
spelen ook een niet weg te poetsen rol bij de aantasting van onder andere bossen en heide. Ze veroorzaken vergelijkbare effecten als zure regen. En juist deze sluipende 'verzuring' van onze leefomgeving vormt een
probleem dat dringend moet worden opgelost. Een ding is zeker: minder
vluchtige oplosmiddelen gebruiken lost al een heleboel op.
Onder bepaalde weersomstandigheden kunnen Vluchtige
Organische Stoffen en Stikstofoxyden met elkaar reageren. Deze
chemische reacties vinden plaats in onze directe leefomgeving.
Vanaf de aarde gezien in de eerste 2 kilometer
lucht. Daarbij ontstaat onder andere het agressieve ozon gas. Deze ozon blijft in ons leefmilieu
hangen. En daar kan het veel schade aanrichten.Voor de duidelijkheid: het milieu, probleem van VOS heeft te maken met teveel ozongas in onze directe leefomgeving (tot 2 kilo meter vanaf het aardoppervlak), Het heeft dus helemaal niets te maken met "het gat in de ozonlaag". Als we praten over het gat in de ozonlaag gaat het om een luchtlaag die tussen 15 en 4O kilometer vanaf de aarde ligt. Dat scheelt dus wel even. |
Nu onomstotelijk vaststaat dat de Vluchtige Organische Stoffen in alledaagse produkten schadelijk effect hebben op het milieu, ligt
de oplossing binnen handbereik: we gaan er met z'n allen voor zorgen
dat het gebruik van VOS wordt teruggedrongen.
De overheid ‚n het bedrijfsleven zijn die goede weg al ingeslagen. Onder de naam 'Koolwaterstoffen 2OOO' (kortweg KWS 2OOO) werd
de afgelopen jaren gezamenlijk een omvangrijk plan ontwikkeld om de
toepassing van VOS aanzienlijk te beperken. Dat is echt heel hard nodig,
want de cijfers spreken duidelijke taal, Als we niets ondernemen verdwijnt jaarlijks meer dan 240 miljoen kilo aan VOS in de lucht. Daar zijn
we allemaal verantwoordelijk voor, de industrie, het bedrijfsleven en de
particuliere huishoudens.
Het plan laat er geen misverstand over bestaan: die 'uitstoot'
van Vluchtige Organische Stoffen moet flink omlaag. Voor de industrie,
het bedrijfsleven en de particuliere huishoudens naar hooguit 100
miljoen kilo in het jaar 2OOO. Alleen zo kunnen we greep krijgen op de
problematiek van smog en verzuring.
Zo'n plan om de toepassing van VOS te beteuge1en, heeft
alleen kans van slagen als de nodige maatregelen worden genomen.
Die zijn inmiddels vastgesteld, voor allerlei bedrijfstakken, van chemie
tot autobranche.
De 'spelregels' komen in feite allemaal op hetzelfde neer: waar
mogelijk dienen VOS vervangen te worden door alternatieve stoffen die
niet schadelijk zijn. En als die alternatieven niet meteen voorhanden zijn,
moet in elk geval zeer voorzichtig worden omgesprongen met VOS. Zodat
ze geen kans krijgen om te verdampen en de lucht te verontreinigen.
Het zal nog wel even duren voordat alle produkten vrij zijn van
schadelijke oplosmiddelen. Maar in de tussentijd hoeft u als milieubewuste consument niet afwachtend aan de zijlijn toe te kijken. Bij de
uitvoering van het plan 'Koolwaterstoffen 2000' wordt ook op Uw medewerking gerekend.
Er zijn twee dingen die u kunt doen:
stap, indien mogelijk, over op alternatieve
produkten waarin weinig of geen Vluchtige Organische Stoffen zitten. Er zijn bijvoorbeeld
al verven met weinig VOS te koop, Binnenkort zult u in de winkel steeds meer artikelen
tegenkomen die VOS arm zijn.
gebruik VOS-rijke-produkten met verstand.
En voorkom in elk geval verspilling.
Verf is een goed voorbeeld om het VOS-probleem te verduidelijken. Want u heeft ongetwijfeld weleens 'n verfkwast in de hand genomen .
Een goede schildersbeurt zorgt ervoor dat de vaak kostbare en
schaarse materialen waarvan uw huis en goed zijn gemaakt, langer mee
gaan.
Schilderen levert dus in zekere zin een bijdrage aan een duurzaam
milieu. Maar uit het plan 'Koolwaterstoffen 2000' blijkt dat er door het
gebruik van VOS rijke verf, lak en
beits jaarlijks zo'n 85 miljoen kilo
aan Vluchtige Organische Stoffen in
de lucht verdwijnt. Dat is maar liefst
eenderde van de totale 'uitstoot' die
we met onze industrie, bedrijfsleven
en huishoudens veroorzaken.
Nu we het toch over een
mooi 'verfje' hebben: ook tal van
cosmeticaprodukten hebben een behoorlijk aandeel in de kilo's VOS die
dagelijks verdampen en zo bijdragen tot vervuiling van de lucht.
Om nog even bij verf te blijven: het plan 'Koolwaterstoffen
2000' volgt in feite drie sporen om VOS terug te dringen.
Ten eerste: de verfindustrie wordt gestimuleerd om alternatieve verfsoorten te ontwikkelen waarin geen of maar weinig Vluchtige
Organische Stoffen voorkomen. Er zijn inmiddels al een aantal VOS arme
verven en lakken op de markt gekomen. Intussen zet de verfindustrie
haar technische inspanningen voort.
Ten tweede vraagt het plan aan bedrijven die verf verwerken of
toepassen, ervoor te zorgen dat de uitstoot van VOS wordt beperkt.
Namelijk door die 'alternatieve' verven op
grote schaal te gaan gebruiken. Het gaat
hierbij vooral om schildersbedrijven, de
metaalindustrie, de grafische industrie,
autospuiterijen, textielbedrijven en meubelfabrieken.
En ten derde wordt de medewerking van de Nederlandse consument gevraagd. De boodschap is even simpel als
doeltreffend: ga spaarzaam om met verfprodukten die VOS bevatten.
En kies, als dat maar enigszins mogelijk is, voor alternatieve oftewel
VOS arme verven, lakken en beitsen.
De maatregelen van het plan 'Koolwaterstoffen 2000' reiken
uiteraard verder dan verf en verfprodukten. Want vluchtige oplosmiddelen zitten in diverse produkten. En ze kunnen vrijkomen bij allerlei industriële produktieprocessen. Bijvoorbeeld in de chemische industrie, bij de
fabricage van kunststoffen en chemicaliën. Overigens zijn de chemische
bedrijven al enige tijd bezig om de uitstoot van Vluchtige Organische
Stoffen in te dammen. En met steeds meer succes.
De maatregelen tegen VOS houdende produkten zijn ook gericht
op een hele reeks van bedrijfstakken. Niet zo vreemd, want de meeste
bedrijven gebruiken nu eenmaal schoonmaakmiddelen en in een aantal
daarvan zitten vluchtige oplosmiddelen. Op en overslagbedrijven gebruiken ze om tanks en schepen schoon te maken. En chemische wasserijen
bestaan zelfs helemaal bij de gratie van het schoonmaken. Datzelfde
geldt voor bedrijven die gespecialiseerd zijn in het reinigen van gevels.
Hoe nuttig schoonmaken ook is er zit tegelijkertijd 'n milieu onvriendelijk luchtje aan. En dat moeten we kwijt zien te raken.
We noemen hier nog een paar soorten bedrijven die met het plan 'Koolwaterstoffen 2000' te maken hebben:
aardolie industrie
chemische industrie
rubber en kunststofindustrie
metaalindustrie
benzinestations
voedings- en genotmiddelenindustrie
leerindustrie
schildersbedrijven
In dit rijtje ontbreekt nog een grote
'bedrijfstak', namelijk de particuliere
huishoudens. Als consumenten zijn
we verantwoordelijk voor een jaarlijkse VOS-uitstoot van meer dan 3O
miljoen kilo. Da's erg veel, meer dan
bijvoorbeeld de chemische industrie
of de schildersbedrijfstak veroorzaakt. Alle aanleiding dus om ook als
individuele consument actie te onder
nemen.
In elk huishouden zijn produkten te vinden die VOS kunnen
bevatten. Ze kunnen onder vijf noemers worden 'gevangen': produkten
voor klussen in en om het huis, huishoudmiddelen, cosmetica,
kantoorartikelen en autoprodukten. Van elke categorie volgt hieronder
een aantal voorbeelden.
Produkten voor klussen in en om het huis
verf , lak, beits
lijm
Huishoudmiddelen
wasgoedverzachter
schoenpoets
glansmiddelen voor vloeren, muren, metaal, ruiten en meubels
huishoudmiddeltjes in spuitbussen
handreinigers
terpentine, wasbenzine, peut
vlekkenmiddelen
Cosmetica
nagellak (ook remover)
deodorant/deosticks
haarspray
pre en after shave
scheerschuim
parfum/eau de toilette
schoonmaakalcohol/ lotion
haartonic
mondwaters
Kantoorartikelen
viltstiften/pennen
lijm
correctievloeistof
inkt
Autoprodukten
anti vries
autoschoonmaakmiddelen
smeermiddelen/siliconenwas
Het devies luidt dus: gebruik deze produkten met verstand en
verspil ze niet. Nog beter is het om als dat kan over te stappen op
alternatieve artikelen die VOS arm zijn. In de toekomst zullen steeds
meer van dergelijke produkten in de winkels verschijnen.
VOS arme verfprodukten conserveren in principe net zo goed
als VOS-rijke. En zonder extra inspanning kunnen we een groot deel van
de uitstoot van 85 miljoen kilo VOS wegnemen, die kans mogen we niet
laten liggen. Zoals bij alle nieuwe dingen zijn er een paar zaken over
VOS-arme verfprodukten die bekend moeten worden.
Fabrikanten hebben kwalitatief goede VOS arme verven, lakken
en beitsen ontwikkeld. Sommige daarvan zijn op waterbasis. Anderen
bevatten zeer weinig VOS, de zogenaamde high solids. Het zijn echter
nieuwe produkten die een andere aanpak vergen. Zoals bij elk verf
produkt zijn ook hier belangrijke gebruiksaanwijzingen. Lees daarom het
advies op de verpakking.
Na de schilderklus wordt er opgeruimd. Dan moet u nog even
opletten. Want of het nu om VOS arme of om VOS-rijke produkten gaat,
de resten en het afval zijn niet zo schoon dat het gewoon met het huisvuil meegegeven kan worden.
Dit geldt natuurlijk ook voor de middelen waarmee we de kwasten en rollers schoonmaken. Behandel het spul daarom altijd als
chemisch afval en neem contact op met de reinigingsdienst van uw
gemeente. De reinigingsdienst kan u vertellen waar en wanneer u het
afval kunt inleveren.
Nog een paar adviezen. Ga altijd zuinig en voorzichtig om met
verven, lakken en beitsen, of ze nu VOS arm of VOS rijk zijn. Koop
daarom de hoeveelheid die nodig is voor de klus. Anders blijven er misschien halve bussen over waar niets meer mee gedaan wordt. Ventileer
ruimten waar geverfd wordt altijd goed.
Op dit moment zijn er al verven, lakken, beitsen en coatings te
koop waarin maar weinig Vluchtige Organische Stoffen voorkomen.
Helaas is er nog geen vaste naam of duidelijk vignet bedacht waaraan u
deze produkten snel zou kunnen herkennen. Maar als u even rondkijkt
valt er in de winkel wel wat te vinden.
Verven* (ook voor hout en metalen) waarin weinig tot geen vluchtige
oplosmiddelen zitten, kunnen de volgende naamaanduidingen dragen:
acrylverf
acrylaatverf
acryl mat, zijdeglans en glans
oplosmiddel arme verf voor hout/metaal
high solid verf (ook wel: HS verf)
watergedragen verf voor hout/metaal
waterafdunbare verf voor hout/metaal
waterverdunbare verf voor hout/metaal
Als doe-het-zelver kent u vermoedelijk de zogeheten 'Natuur verven'. Ook in deze categorie komen verfsoorten voor die weinig VOS
bevatten. Als u de aanduiding 'Zuivere Lijnolieverf' tegenkomt, zit u goed
en daarmee ook het milieu. Laat u overigens niet in verwarring brengen door het woordje 'natuur'. Daaruit valt doorgaans niet op te maken
of de verf VOS bevat of niet. Natuurhars - verven bijvoorbeeld zijn beslist
niet oplosmiddel arm.
* Voor verf kan hier, afhankelijk van de toepassingsmogelijkheden, ook
lak of beits gelezen worden.
