En la paro>a pre\ejo de Lu]ica la maljuna pastro don Jure Ratkovi] legas mallaqtan diservon. Al li respondadas malsupren fleksita malforta maljunuleto, la pedelo Fran. Estas antaqkristnaska sezono. Forta vento, furioza tempesto mu\as kaj knaras ]irkaq la pre\ejo. La pastro kaj la pedelo ekrigardas al la vitroj de la altaj fenestroj apud la altaro, kiuj tremas kaj skui\as pro la vento. Jam tagi\as. La palaj flamoj de la vakskandeloj sur la altaro sen]ese tremetas. Frosta aero cirkulas en la malgranda pre\ejo, kaj humida malvarmo levi\adas de sur la pavimita, forfrotita planko. En la pre\ejo trovi\as kelkaj kriptoj, kaj sur \iaj [tonaj kovriloj estas ]izitaj mortintokranioj kaj sub ili longecaj fort-artikaj ostoj. }i tiuj ostoj certe prezentas brakojn de mortinto. La piedoj de piaj Lu]icanoj forfrotis ankaq la [tonajn kovrilojn kaj la ]izitajn kraniojn kaj la ostojn.

Al la meso venis kelkaj virinoj kiuj surgenuas sen ia ordo en la nigri\intaj kaj vermotruaj benkoj. Iom for de la virinoj en unu angulo genuas maljunulo, envolvita en varman kaj longan vintran surtuton. La alta kolumo de la mantelo, en kiun la tuta homo sintiri\is, estas levita. Nur la verto de la griza kapo videblas. Li mallevis \in sur la brakojn, kiujn li metis sur la benkon antaq si, [ovinte unu manon en la manikon de la alia.

Jam pasis kelkaj temperoj depost kiam la sonorilo ektintis signante la komencon de la meso, la pastro jam kelkfoje turnis sin ]e la altaro, kaj ade iu virino haste eniras la pre\ejon. Iu maljunulino ne fermis tuj post si la pordon, la malvarma frapo de la vento envadis la pre\ejon kaj trafis la kalvan pikilforman kapon de la maljuna sonorigisto.

-Baptanino, ]u vi hejme ne havas pordon? }u nun oni alvenas en la pre\ejon? Estas jam la epistola momento! - ekmurmuris la sonorigisto, turnante sin al la virino kiu forgesis fermi la pordon.

-Fran, mallaqte, mallaqte! La pastro flustrante admonis la sonorigiston.

Ankaq la maljunulo en la dika mantelo koleras pro la virino kaj murmurante skuas sian kapon.

Kiam la ventobruo ]esis, aqdeblas mallaqta legado de la pastro, flustrado de la pre\antaj maljunulinoj kaj lanta trenado de la vasta sonorigista piedvesto el dika [tofo. Ili estas iaspecaj pantofloj.

La meso fini\is, kaj la frosta aero forpelis la homojn el la pre\ejo, kaj do ili pli rapide ol kutime disi\is malaperante en la etaj kurbaj stratoj.

Kiam la pastro venis en la sakristion, li senvestis sin kaj spirblovinte en la manojn, diris:

-Malvarme, malvarme kara Fran!

-Kion fari kontraq tio, sinjoro! Nenio stranga, ja Kristnasko estos post kelkaj tagoj. }io en sia propra tempo! - kura\igas sin la maljunuleto vagante tra la sakristio.

-Fran, mi dirus, ke vi iomete tremas!

-Mi... mi, sinjoro? |is kiam la benita akvo en la aspergilo ne glacii\as, \is tiam Fran vintron ne konas! Alispecan vintron mi trasuferis en Odesa - mansvingis Fran kaj eklulis sin sur siaj kruroj.

-He, ho! sesdek jaroj estas jam for! Tiam alia sango fluis en viaj vejnoj.

-Sinjoro, vi ne konas malbonon! - ekskuis la [ultrojn la sonorigisto, rememorante pri siaj juna\aj jaroj, kiujn li travivis surmare.

-Nu, nu, Fran, ankaq mi iom trasuferis! - asertis la pastro kaj tuj daqrigis: - Hodiaq la maljuna Tomo povas doni al vi du glasetojn da brando...

-Bona homo! He, facile al li!

-}u Tomo ]eestis la meson? Mi eksciis, ke li iom malsanas,

-Kio dama\as lin? Li tenacas kiel vera siliko! {ajnas ke li estas almenaq dek jarojn pli juna ol mi. Jes, jes vera siliko! Ja mi konjektas, ke nin ne forpelos mortigulo; oni devos mortigi nin per maleo. Se mi tiel bonfartus kiel Tomo, mi \isvivus centan jaron! - findiris Fran spirblovante en siajn manojn.

La paro>estro poste foriris hejmen, dum la pedelo ferminte la pordojn, fortrenis sin malantaq la pre\ejon por vidi, kiel aspektas la maro.

Sur la orienta bordo de Istrio, sur alta klifo, sur tenaca roko, kiu el la maro vertikale levi\as, ari\is \is ]irkaq kvindek domoj de la urbeto Lu]ica. La urbeto situas super la maro kvarcent futojn alte. |ia bordo ravigas ]ies okulon per sia sova\a kaj trista beleco. |i la tuta estas kruta, nur kelkloke alirebla. La rokan deklivon sekvas kalva klifo, mistera plantaro intime verdi\as \is la posta promontoro, kiu etendis sin en la maron kvazaq malglata langego. Malantaq la promontoro malfermi\as malviva golfo, kaj sub la grandegaj krutawoj blankas fajna sablo sur la malprofunda strando. El la tenebra maro, malantaq la interrokawo levi\as teruraj striitaj elstarantaj klifoj kaj malglataj [tontraboj, sur kiuj kaqras korvoj kaj grizaj kolomboj. |uste super la marnivelo gapas mallumaj aperturoj de humidaj kavernoj al la golfeto. Dumtajde la akvo transver[as sin mu\e bruante. Fore de la maro verdas maloftaj arbaretoj; malaltaj piceoj videbletas de inter la gruzo kaj [tonaro. El inter la [tonbarawoj [ovas sin el la [tonaro unuopaj olivarboj, ie-ie ankaq ope. La flavaj riveretoj, trafosintaj al si flueojn inter la rokoj de la kalvaj klifoj, krute malsupreni\as en la maron, dividante unu rokon de la alia, kiuj aspektas kvazaq nigraj fortikawoj, se oni observas ilin nokte de sur la maro. }iu rivereto dumsomere senakvi\as.

La bordo de Lu]ica aspektas grandioze kaj tristece. Se oni admiras \in, sidante fore en barko, oni ne povas \ui perokule pro la teruraj klifegoj. La grizaj kaj akraj krutawoj ne povas la koron \ojigi, nek vigligi, nek mildigi. Se oni rigardas ilin dum ili kviete en la maro speguli\as, la animo trankvilas, la koro batas pli lante, dol]aj kaj sensonaj sentoj enfluas la bruston, kaj la okulrigardo mallevi\as laq la krutawoj al la ravaj profundoj, kie rebrilas la lazura ]ielvolbo. La maro prezentas sin kiel nemezurebla senfino, samkiel la ]ielo mem. Observante la tenebrajn [tontrabojn kaj rokojn, kiel ili longi\as kaj malaperas en la senfinon sub la nigra barketo, la penso mergi\as pli kaj pli profunden, \is kiam \i subite ]esas animtreme... La fi[o klupeo ekplaqdis sur la kvieta suprawo, oni ektremetas, la spirito kursvingi\as en la malvarmajn profundojn, iu timo ekokupas la koron, ]ar oni opinias, ke ]io ]irkaqa estas sor]ita \iseterne, ke nenie ekzistas vivo. La okulo ankoraq vagas en la bluaj profundoj; sed kiam oni rimarkas aron da mevoj, kaj kiam oni aqdas super la kapo susuron de la flugiloj, ilian ]irpon, oni ekobservas la ]ielon sekvante la flugon de la liberaj mevoj, oni enluli\as en sentimentalajn pensojn...

Spirante tiun traspicitan kaj salecan odoron de la marakvo, oni pensas tute pri nenio...

}e la norda flanko de la urbo Lu]ica staras la malnova paro>a pre\ejo inter la maristaj domoj kaj la duone ruini\inta murego, kiu estas for de la pre\ejo je kvino da pa[oj. }i tiu, per la hedero ]irkaqkreskita murego, per kiu en la antikvaj tempoj estis ]irkaqbarita la tuta Lu]ica, nun levi\as nur ]e la norda flanko. En la fendi\inta murego trovi\as pluraj bre]oj kaj truoj, kie la tempesto grincas kiel serpento en fendawo. Se oni [ovas la kapon en iun de tiuj bre]oj, oni povas vidi preskaq la tutan golfon de Rijeka kaj la [tonozajn kaj per tempesto razitajn montojn, kiuj etendas sin de U]ka \is Senj.

La sonorigisto Fran, lulante sin sur feblaj kaj kurbaj kruroj, venis \is ]i tiuj bre]oj; sed en[ovinte sian pikilforman kapon en iun el ili, li tuj retiras \in. La malvarma kaj furioza frapo de la vento fermis liajn okulojn. Mu\ante kaj fajfante la tempesto wetadas sablon kaj polvon de sur la rando de la murego. |i roras tra la mallar\aj bre]oj kaj ululas tra la truoj. |i tremigas kaj skuigas la oldan hederon kaj kirlas la balaawon en la anguloj de malvasta strateto. La sonorigisto, tenante sian bluan nazon, klopodas weti rigardon al la maro. Li volas vidi, ]u malfeli]e iu boato en la golfo trovi\as; sed la vento akre pikas la viza\on kaj senkompate frapas la palpebrojn. Jen li en[ovas la kapon en la truon, jen li haste eltiras \in. La razitaj kaj sulkigitaj vangoj nigri\is violkolore pro la malvarmo; la mallar\aj lipoj, turnitaj en la bu[on trans la sendenta makzelo kuntiri\is e] pli, kaj la elstaranta mentono etendas sin en la venton kvazaq intencanta trahaki \in, kaj malfortigi \in. La sonorigisto havas longecan kolon, kaj kiam li entiras \in inter siajn [ultrojn, la olda nigri\inta haqto faldi\as kaj sulki\as kiel ]e la kolo de testudo, kiam \i retiras la kapon sub sian kirason.

La suno jam iomete levi\is super la insulon Krk. La oraj strioj disver[i\as super la kirlantan akvon kiu fumas kaj blankas kiel delikata ne\o, fluganta sagorapide super la ondoj. Nur ie-ie vidi\as [aqmantaj ondegoj ruli\antaj al la bordo de Istrio.

La sonorigisto ripete rigardas al la maro kunpremante siajn palpebrojn. Nun [ajnis aperi io en la fumo de furiozaj ondoj; sed tio ne estis blanka sed iom pli griza, kiel tolo, kiel malseka velo. Fran ankoraq pli stre]is siajn larmajn okulojn al la malgranda velo kaj io nigri\is en la mara kremo. Tio estas boato, tio estas \ia trunko, tio estas \iaj nigraj flankoj, kiuj montras sin, levi\antaj sur la ondoj, kiuj malaperas en salajn verdecajn abismojn. La sonorigisto kompatas la malfeli]ulojn en la barko. Ja kie ili povas savi sin, kie ili povas albordi\i sub tiaj egaj klifoj?

La maljuna Fran nun fortrenis sin, haste lulante, al Tomo Barilovid], la ri]a negocisto, por sciigi, kion li vidis surmare, kaj por trinki glaseton da brando. La domo de la negocisto staras proksime de la pre\ejo.

La maljuna Tomo, sidante apud la fajrejo sur malalta benketo, varmigas siajn manojn ]e la granda flamo, kiu alten krakas inter du aq tri grandaj potoj. La plenpufaj, glataj kaj ru\aj vangoj malverigas la fakton, ke la maljunulon premas sepdeko da jaroj. Lia edzino Tonka, maljunulino kun malgranda kaj rekta staturo, aran\as potojn ]irkaq la fajro kaj koleras pro la fumo en la kuirejo.

-Bonan matenon! - ekmurmuras la sonorigisto, balanci\ante en la kuirejon. Lia bu[o movi\as kvazaq ma]anta ion.

Burasko, burasko, kara Fran! Verdire, mi ]inokte sentis plian malvarmon je du litkovriloj ol hieraq. Oldulinjo, donu al li glaseton da brando; ]u vi ne vidas, ke li komplete kuntiri\is pro la malvarmo? - diras Tomo al sia edzino.

-Mi estas sufi]e maljuna, sed tia tempesto ankoraq ne mu\is, nek tondris en la kamentubo kiel nun. Al diablo, ]i fumo; \i elmordos miajn okulojn! Fran ]u vi [atus iun sekan figon antaq la brando; ni havas ilin, dankon al Dio, ankoraq du plenajn kestojn - fanfaronas Tonka.

-Vi havas ]ion, ]ion, kara baptanjo, sed kia utilo de figoj, ]ar mi ne havas dentojn - plendas Fran, montrante perfingre sian sendentan makzelon.

-Maljunaj, jes maljunaj ni estas jam, kara Fran! - kapjesas Tonka.

- Kiom ajn ni estas maljunaj, tian tempeston ni ne travivis ankoraq. |i tiel disflamis, ke la maro bolas, \i tondras kaj tremas, kvazaq \i detruos la kampanilon. Wus mi venis el depost la kirko; io malbona okazas, velo vidi\as en la maro.

-}u, pro Dio! Dum tia vetero! - miras Tomo.

-Ho diaj homoj, ]u ili havas prudenton! Ja, ]u estas sa\e eliri el haveno dum tia vetero! - lamentas Tonka, frotante siajn okulojn pro la fumo.

-Certe ili surmare estis kaptitaj. Malbono, ho malbono trafis ilin! - balbutas la sonorigisto.

-Ve al ]iu, kiu hodiaq ne estas sub sia tegmento! - vespiras Tonka.

-Fran, vi certe trompi\is, tio nur [ajnas al vi - rimarkis Tomo.

-Kunprenu la lornon, baptano, kaj ni ekiru, ke vi konvinki\u - rediris Fran, rigardante la manojn de la baptanino, kiu portas botelon kun la brando.

-Mi ja diris, mi jam vespere diris, kiam komencis mu\i, ke la tempesto ne pasos sen akcidento. Dio scias, kion signifas ]i tiu vento!

-Rakontis al mi la Italo, kiu riparas malnovajn ombrelojn en la kabano ]e la kirko, ke rabistoj ie super Bakar, tie malantaq la montaro, mortigis kelkajn homojn. He, kiu vagas ]irkaq la mondo, tiu scias ]iawojn! - murmuras Fran.

-Jes pro tio venis la tempesto! Nu prenu nun, Fran tenu, varmigu vian koron. Kion alie? Ni maljunaj estas, maljunaj - Tonka balancis sian kapon.

La sonorigisto prenis la glaseton de la brando en sian magran kaj kvazaq malnova vakso flavan manon, vi[is la bu[on per la mandorso de la alia, ekridetis al la glaseto, ekpalpebrumis kaj fortrinkis; kaj luli\inte tutkorpe, skuante la kapon, eldiris trans la makzelo.

-Kvazaq fajro!

-|i estas antaqpasintjara, Fran! Pli bona ne ekzistas de Pula \is Rijeka! - laqdas sin Tomo malsuprenirinte de sur la kameno.

-En tiu momento haste venis al la sojlo de la kuirejo junulo stature malalta kaj tenaca.

-Kio okazis, Antonio? - demandas Tomo la junulon.

-Barko surmare - respondis Antonio basvo]e, daqre starante sur la sojlo kaj kructenante fortajn brakojn antaq la lar\a dekoltita brusto.

-}u vi, Antonio, [atus iom da brando? - proponis al li Tomo.

-Ne. Barko estas surmare - li svingis per sia iom granda kapo, de kiu montri\is nigra kaj vila hararo el sub la marista malpura ]apo.

{ajnas, kvazaq la granda kapo premas la mallongan, tenacan kolon. La vestawo de Antonio estas ]ifonita, ie e] fliko flikon kovras. Estas furioza malvarmo, sed li kvazaq ne sentas \in, ]ar la pantalono sur unu gambo estas kuspita \isgenue. Pro la malvarmo kaj la vento lia suro ru\i\is surkrure. La karno d]i tie estas firma, kvazaq silika.

Tonka, ekrigardante al lia nigreca viza\o kaj lia mallonga vila barbo, diris:

-Antonio, varmigu vin iom ]e la fajro.

-Granda estas la tempesto, la barko frakasi\os - rediris la junulo.

-Kiu povus tion scii? - la sonorigisto skuis siajn [ultrojn.

-Jes, \i frakasi\os! ree diris Antonio, kaj liaj okuloj ekbrilis. La okuloj estas grandaj, nigraj kaj brilaj.

Tomo kaj Antonio nun ekiris al la malnova murego, kie ili renkontis kelkajn maristojn, traktantaj pri la sorto de la barko. Tomo preninte unue inter la genuojn la baskojn de la lar\a kaj longa palto, por ke la vento ne faldu ilin, metis en unu bre]on de la murego flavan lornon, rimarkis la barkon kaj spektante \in diris al la aliaj:

-Ili pereis, pereis! {ajnas, ke \i estas istria barko, jes, de nia bordo. |i estas malgranda kutro. |i havas nur parton de velo, nu jen, jen, la barko turni\as al ]iuj direktoj; certe la stirilo rompi\is. Jes, ili pereis. La vento kaj la ondoj laqpla]e portas la barkon; sed aqdu, homoj, al mi [ajnas, ke ili tro malrapide movi\as. Mi vetus, ke ili trenas, ke ili elklusas la ankron post si de sur la poqpo.

-Eble neniu trovi\as en la barko. La forteco de la maro, la ondoj eble forportis ilin de sur la ferdeko - rimarkis iu fosisto.

-Ankaq tio estas ebla, sed necerte estas tiel - kapbalancis iu maristo.

- Homoj, ne babilu, pri sensencawoj! }u vi opinias, ke mi vane fordonis tri orajn frankojn por mia lorno? Ja mi vidas ilin, kvazaq sur mia manplato. Jes, jes, kvaropo ari\is sur la poqpo.

-Ho povraj, ho zorgoplenaj homoj! - lamentis iu maljunulino

-Vi povis, baptanino, resti hejme, ]e [pinilo - ekgrumblis Tomo.

-Ankaq mi vidas, ke ili tro malrapide movi\as malgraq tia potenco de la vento. Certe ili havas ankron post la poqpo. Ili wetis \in esperante, ke la vento ]esos, kaj por veni \isborde antaq la tagi\o - asertis Antun {abari], maljuna [ipano.

-Mi diras, ke sur la barko ne trovi\as taqga maristo. Kiu ne taqgas por la maro, li pa[tu siajn kaprojn hejme. Se ili havus iom da prudento, ili levus la ankron, aq e] pli, ili detran]us la [nuron kaj direkti\us per tia malgranda velo, sub la bordon de Cres. Tie estas malpli intensa maro kaj malplia vento - koleris Tomo.

-He, facile al ni ]i tie! - kapbalancis Antun {abari].

- Se ili povus veni sub ]i tiun kabon, por [irmi sin en la golfeto, ]ar se ili ruli\us al la sama direkto, ili venus ien sub la urbon, kaj tie e] muso ne savus sin, se iu trovi\as en la barko - konkludis la maljuna Tomo.

La homamaso ari\adis malantaq la kirko. La boato, malgranda kutro kun unu masto, alproksimi\ante la bordon, \uste pasis la longecan rifan promontoron {ipak kaj la malgrandan golfon sub ]i tiu promontoro. En la golfeto la maro estis pli kvieta. La homoj divenadis, kien la boato venus, se tiel pelata per la vento kaj per la grandegaj ondoj.

-Se ili ne fori\os for de la bordo, ili frakasi\os ]e Sadri[]e, se miaj okuloj ne perfidas min - diris Antun {abari].

-Tie ili ne savi\os; nu ni faru ion. Ni iru sur la klifojn, ni kunprenu kelkajn [nuregojn, kaj ek, ni savu ilin se eble - ekkriis la negocisto Stipe, filo de la maljuna Tomo.

-Mi iras ser]i [nuregojn - diris Antonio kaj forkuris kriante: - Helpon, homoj helpon! Boato, la boato rompi\os!

-Anoncu al la pastro, ke li venu al la kabo. Li benos la mizerulojn, li rekomendos iliajn spiritojn al la Dio, se Dio ne kompatos savi iliajn vivojn - parolis Tomo kun ]agrena vo]o, vi[ante la larmojn de la okuloj.

La tuta urbeto maltrankvili\is, la dompordoj malfermi\adis, la homoj intervokadis sin, kuni\adis kaj kuris portante longajn [nurojn sur altajn klifojn, kiuj alti\as super la ravineto Sadri[]e. }i tiu krutejo, ]i tiu kaldrono vasti\as iom sude de la loko Lu]ica, granda kvazaq ia ronda halo, kaj malfermita \uste al la tempesto, al la nordorienta vento, tiel, ke \i ricevas rekte la ondojn, kiuj venas en \in kun tiu vento. }e tri flankoj de la ravino la rokoj levi\as vertikale el la maro. }e \iaj randoj la klifoj estas pli altaj ol la hororaspekta, super la maron elstaranta roko en la mezo.

Jam estis la oka horo. La tago estis serena, la ]ielo travidebla. Nur super la nordorienta montaro de Kvarner kirli\as grizaj nuboj. La malsupraj finoj de tiuj nuboj pendas kvazaq dis[iritaj purpuraj ]ifonegoj, origitaj per la ru\o de la sunradioj. La maristoj lu]icanoj dis[uti\is laq la rokoj super la ravino de Sadri[]e.

Sur la rifo elstaranta de la kalva kabo malantaq Lu]ica ari\is kelkaj virinoj, maljunuloj kaj pli a\aj infanoj. La vento, mu\ante inter la klifoj, kuspadis la robojn ]irkaq la korpojn kaj skuis la malaltajn kaj maldensajn juniperojn. La infanoj klakante per dentoj, tremante pro la malvarmo, mute rigardis la boaton. La pastro vestita kiel por sepulto, tenis en la mano malgrandan krucifikson, kaj liaj palaj lipoj lante movi\is, flustris ardan pre\on.

La ]agreno, kiu reflekti\is de sur la viza\oj de tiuj homoj, estis pli intensa ol la horora neniigo, etendi\anta sur la maro. Kun larmoplenaj okuloj la homoj rigardis al la marsuprawo, kiu antaq ili bolis, kaj la pre\o esti\is pli arda, vidante ]ie [aqmon, fumon, furiozon, morton. }e la suda horizonto interkisis sin la maro kun la ]ielo. La malkvietaj ondoj baqmas ]i tie, ili alti\as al la kvieta kaj malvarma ]ielo.

La barko [ovi\as al la bordo, ]iuj okuloj estas direktitaj al \i. La kolosaj ondoj wetas \in sur siajn pintojn, lavas \ian ferdekon, transver[as sin tra \in, faligas \in en la konfuzajn kaj verdecajn akvovalojn. }irkaq la barko la maro bolas, la akvo kirli\as, ]ie volvi\as fumo, ]ie disigita [aqmo, mu\ado, krakado, furioza horora neniigado.

La homoj ne [iras for siajn okulojn de la malfeli]a barko, kiun la ondoj alpelis sub la klifojn. }iuj klinas sin de super la rokoj, kaj la barko trovi\as sube, kvazaq en abismo. Kvar homoj trovi\as en \i; la povruloj tenas sin je la rompita floso, por ke la ondoj ne forportu ilin de sur la ferdeko, por ke la ondoj ne transver[u ilin en la profundon. Kiam la barko restas sur la ondo, la suno eklekas \ian lavitan ferdekon kaj ekbrilas ]e \ia nigra trunko.

Fine jen la mizeruloj en la golfeto. La pastro krucsignas la barkon per la krucifikso, li benas \in per la sankta akvo, aspergante la abismon. La larmoj tremetas sur lia pala viza\o. La homoj mallaqte singultas. La kompatindaj [ipanoj sur la barko ankoraq estas vivaj, sed antaq ili elstaras al la ]ielo nigri\intaj klifoj, kiuj rebatas la tondradon de la ondoj per infera rikanado kaj horora rorado.

Meze de la golfeto el la maro elmontras sin rifo, grandeta kiel fi[barko. Inter la rifo kaj la nigri\inta kaj ]irkaqmordita klifbazo la maro estas malprofunda, \is la homa talio. La rifo estas for de la bordo je dekkvino de pa[oj. En la krutejo la maro impetas mu\ante, sturmas la klifon hurlante, \i frakasi\as per krakego, retiri\as la surfo, \i impetas, klakas, kapriolas, tondras, bolas, [aqmas, sonoras, veas kaj knaras.

Granda ondo en[ovis la barkon inter la rifon kaj la bordon, sur tiun malprofundawon. La barko per la masto frapis la elstarantan klifon, la masto rompi\is kaj falis en la maron kune kun la velo. Kiam la ondo retiri\is de sur la malprofundawo, \i kuntiris la barkon, kiu per la flanko frapis la rifon. }imomente la maristoj elsaltis sur la rifon. La barko rompi\is kaj dum momento malaperis frakasita en la ondoj. La homoj super la klifoj respiris, vidinte tiujn povrulojn sur la rifo, je kiu ili glui\is kiel hirudoj. Sur la klifoj oni intervokas sin, ordonas, oni mallevas la [nuregojn en la ravinon. Nun oni povas vidi la malfeli]ajn [ipanojn kaj la rifon, sed nun ]io malaperas en la [aqmo, kiam ondo superver[as ilin. La vento svingas la [nuregojn, unu venis al la rifo. Unu [ipano kaptis \in kaj en[ovis sin en la pretan kaptilon, kiu premis lin sub la akseloj. Tiuj sur la klifego, kie estas la pastro, signalis svingante per manoj al la aliaj, kiuj estas super la krutejo, ke ili tiru la [nuregon. La lu]icanoj komencis levi la malfeli]ulon, kaj la homoj ekkriis: - Unu estas savita! Unu estas savita!

La lu]icanoj haqlas la [nuron, sed ili ne vidas la homon, kiu ligis sin per \i, ]ar li pendas super la maro sub la elstaranta roko, nu ili sentas ion pezan je la [nuro. La maristoj tiras kaj tiras, Antonio estas plej proksima al la rando de la klifego, la muskoloj sveli\is, la okuloj brilas, per siaj fortaj kruroj li apogis sin al la rokoj, la tendenoj en li krakas. La [nuro movis kelkajn [tonojn, tiuj ruli\is, kaj unu frapis la kapon de la [ipano, kiu pendis sub la klifo. Kiam ili eltiris lin, la verto estis trafendita, la viza\o sangmakulita. Oni unue opiniis, ke li estas jam mortinta; sed kiam oni rimarkis, ke li spiras, kvaropo lin levis kaj forportis lin en la urbeton, en la domon, kiu estis plej proksima, kaj \i estis la domo de la maristo Antun {abari].

Kiel estis savita la unua, tiel estis savitaj ankoraq du, sed tiuj ne vundi\is. Sur la rifo restas ankoraq unu. Laq la diroj de la savitoj, li estis knabo de dekkvin jaroj. Oni ankaq eksciis, ke la barko estis el Jelen[]ica, kiu situas for de Lu]ica je du horoj sude.

La knabo tenis sin longtempe sur la rifo, kaj la vento kvazaq ne volis alweti la [nuregon. }iuj jam perdis esperon savi lin. Kiam la lu]icanoj demandis, el kiu familio devenas ]i tiu knabo, la savitoj respondis, ke li en Jelen[]ica ne havas patron nek patrinon, nek iun ajn el parencaro, ke li estas trovito, alportita el Triesto. Aqdinte tiujn vortojn, Antonio komencis krii, kiel rabia.

-Mallevigu min sub la klifon, mi firme ligos min. Inter la rifo kaj la bordo la maro estas malprofunda; kiam la ondo retiri\os, mi saltos sur la rifon, mi kunligos la knabon apud min, kaj kiam mi signalos esti preta, vi levu min.

-Ne, ne frenezu, Antonio! - alkriis multaj. - Ne, vi mortigus vin!

Antonio faris lazon ]e la fino de la [nurego, kaj en[ovi\inte en \in, li malespere ekululis:

-Tenu la [nuron, aq mi mem wetos min sub la klifon.

La maristoj ekprenis la [nuron kaj komencis malrapide mallevi lin. Iom poste la [nuro ekestis malpeza. Antonio estis jam en la maro. La homoj sur la klifoj miris, pre\is kaj krucsignis. Retiri\anta ondo retiris Antonion sur la rifon. Okulmove, li kaptis la knabon je la zono. Liaj okuloj ekbrilis pro nemezurebla \ojo. Li ekrigardis al la pala kaj timigita viza\o de la povrulo, li ]irkaqprenis lin firme kaj ekkriis: - Tiru!

La maristoj laq la signalo de sur la alia klifo komencis levi la duopon. La amaso dankas al Dio, pro la kompato, ke per tia mistera maniero estos savitaj la homaj vivoj, kiuj jam estis en la faqko de la timinda morto.

-Tiru, tiru! - \oje kriis la amaso.

Antonio kaj la knabo balancas je apenaq tri klaftoj super la maro, la sango premi\is en koroj de la homoj sur la klifego. }iuj [toni\is. La [nuro, jam ]irkaqron\ita de la akraj [tonoj, derompi\is kvazaq maldika fadeno. La malfelid]uloj falegis en la maron. Giganta ondo, rompante kaj tondrante envagis en la malprofundan golfeton, kovris ilin kaj superver[is. La ondego mu\ante kaj surfante retiris sin, kaj tiuj de sur la klifo rimarkis homon, kiu etendi\is ventroku[e inter akraj [tonoj de la rifo. Tiu estis Antonio. Li ekstaris, rekti\is dummomente, ]irkaqrigardis la golfeton kaj rimarkis sur la kresto de la ondo, kiu ruli\is al la rifo, du kunmetitajn manojn inter la dispecigita [aqmo. Antonio rapide ku[i\is sur la rifon, firmi\is sur \in, kaj kiam la ondokresto transver[is lin, li ripete ekstaris. Li malespera ]irkaqrigardis la maron, sed ]ie [aqmo, ]ie klakado, ]ie timinda neniawo...

La popolo sur la klifoj genui\is. La vento siblas kaj fajfas, frakasi\ante kontraq la rokoj kaj skuigante la mallumajn juniperojn. Sub la serena kaj lazura ]ielo etendi\as senfina maro. Laq la blanka suprawo ver[i\is la suna oro. La pastro pre\as al Dio por la paca spirito de la mortinto. La larmoj malsekigas lian palan kaj ]agrenomienan viza\on. La vento disportas la gutetojn de la sanktigita akvo. La popolo singultante respondadas al la pre\o de la pastro.

Nelonge poste Antonio estis savita, post kiam li kaptis la [nuron.

La amaso ekiris nun en la urbeton, interparolante pri la barkorompi\o kaj pri ]io, kio okazis. Bonaj homoj akceptis en siajn domojn la du savitojn, kaj la grave vundita mastro de la boato trovi\is jam duonhore en la domo de Antun {abari]. La vundita Mato Bartoli] estis negocisto el Jelen[]ica. }iun semajnon li, unu aq du foje, kutimis veturigi vinon, oleon kaj aliajn artiklojn en Rijekon per sia barko, kiu jen sub la klifo rompi\is.

Unu horon post la barkorompi\o, la maljuna Fran sonorigis funebre en la malluma kaj malvarma turo. La mal\oja sono, anoncante la teruran morton de la droninto, perdi\is kaj malvivi\is en la bruo de la vento.

La maljuna Tonka, trenante sin ]irkaq la fajrujo kaj plorante pro la okazinta akcidento kaj kolerante pro la fumo, parolis lamentante.

-Ho ci maro, malbona maro! Jam sufi]e ci forglutis, sufi]e da ostoj blankas en cia fundo! Ja kial kara Dio tiel destinis? Ho povra knabo! Tiel morti, sen pastro, sen la sankta oleo kaj sen krucifikso enmane!

-Ne utilas lamenti! Tiel ]iam estis; iuj mortas en ondoj, kaj aliaj en lito - respondis Tomo, [ia edzo, metinte zorge en sian pipon dikan ardawon, kiu saltetis sur lia polmo.

-Jes, jes, ]iu havas sian destinon! - kapbalancis Tonka. -Ja ankaq la nian - je tiu ]i "nian" oni subkomprenas pri ilia filo Stipe - ankaq la nian povus trafi akcidento. Ho, nigra tago, neniam cin \isvivu la lu]icanoj!

-Estus pli bone, ke vi silentu! Kiel povas io tia trafi vian oldan kapon? - ripro]is Tomo sian edzinon, embarasi\inte pro timo, ke tiu nigra tago tamen povus veni.

-Mi scias kion mi parolas, mi scias! Jam plurfoje mi diris al Stipe, ke li estu singarda kaj ke li ne eliru el la haveno dum tempesto. Kaj kial tiom peni sen]ese? }u ni ne havas sufi]e da ]io en la domo kaj ]irkaq \i? Ja ankaq vi sufid]e trasuferis en via vivo! }u iutage ni ne lasos ]ion? }u ne sufi]os nur kelkaj terbuloj kaj kvar bretoj?

Ni devas labori, dum ni vivas kaj dum ni povas labori! - diris Tomo. - }u vi scias ion pri la mondo! Jen, kia sa\o virina! Vi parolas kaj babilas pri ]iawoj; nu vi alimaniere kaj pli malserene aspektus, se morgaqan matenon vi ne havus pelveton da varma kafo! Ho, ho! Estas pli facile plori ol droni! - mansvingis Tomo, sidi\ante ]e la fajrujo en varma palto.

Ankaq mi sufi]e, dum mia vivo, vartis la infanojn kaj zorgis pri la domo kaj ]irkaq \i, ja tiu ]i fumo formordis jam miajn okulojn kaj la vidkapablon!

-Jes, oldunjo, vi estis! Sed rilate al Stipe, lasu lin libera. Li scias bone pri la stirilo kaj pri la velo! - asertis Tomo rigardante en grandan poton, en kiu estis kuirata kontentiga peco da bovawo, kiu jam flavigis la boilantan akvon.

La negocisto Stipe, mezurante sakojn de sukero, kafo kaj faruno sur granda pesilo en la vestiblo antaq la kuirejo, aqskultis la interparolon de siaj gepatroj. Stipe estas je ]irkaq kvardek jarojn a\a. Li preskaq ne estis videbla el inter tiuj sakegoj, pro sia malaltstaturo kaj dikeco. Li ridetis kaj evidenti\is ke li estas viro kun klara kaj sana menso. La maljuna patro transdonis ]iujn negocojn al sia filo. Tio estas ri]a familio. Stipe estas vidvo. Levante la sakojn sur la pesilon, li ek[ercis kun la patrino por iom \ojigi [in.

-Kara panjo, nun denove vi havas kaqzon plori almenaq unu monaton longe. Mi scias, vi rememoros ]iujn maristojn \is nun dronintajn. Mi komprenas, vi ploras, ]ar ankaq al vi ne mankas ankoraq cent jaroj \is la momento, kiam la spiro nin perfidos. He, morti oni devas, kara panjo! Sen [erco, oni devas iri en la ombron sub la tilion!

Sur la tombejo en Lu]dica estis granda disbran]i\inta tilio. Morti aq iri sub la tilion, en Lu]ica estas la sama nocio.

-Ho, kara Stipe, vi [ercas facile, ]ar vi ne scias, ke mi ne povas miajn okulojn fermi, dum nia domo tremas pro tempesto, dum vi forestas el sub nia tegmento! Akcidento okazas, dum oni plej malmulte pensas pri \i, kaj pri malfeli]o oni ne devas pre\i, kutimis diri via forpasinta avo.

-Kion oni fari povas, panjo! La maro kiel la maro! La knabo dronis, li ne ekzistas plu, al li estas bone nun, li finis sian taskon, sed se li vivus plu, li eble suferus pro malvarmo, malsato kaj pro ]iaj malbonoj.

-Jes, jes, li finis sian vojon; nun li estas en paradizo - kapbalancis la maljunulino.

-Des pli bone al li! Mi opinias, ke estas pli bele en la paradizo, inter la sanktuloj kaj an\eloj, ol sur la malgranda kutro, kie li estis [ipana]o, malsata kaj ]ifonvestita - [ercis Stipe.

-Parolu vi, filo, kio ajn pla]as al vi, sed mi ne volas iri for de ]i tie, ]ar mi scias, kiel ]i tie estas; sed kiel estas tie, kie la knabo estas nun, pri tio malmultaj povas ion diri! - svingis Tomo per la kapo.

-Kiel oni diras, tiu knabo havis neniun parencon en Jelen[]ica. Ke li estas trovito. Panjo kara, vi scias, ke Antonio estas pli bona ol multaj aliaj; sed jen, oni ne [atas rilati kun li. Tiuj orfoj spertis multajn amarecojn! Povra Antonio! Mi satigos kaj trinkigos lin dek tagojn, tuj poste li venos al ni. Kiu pli sindone oferus sin al proksimulo, ol li faris hodiaq? - demandis Stipe atentante por precize mezuri la kafsakegon.

Stipe bezonis Antonion jam samtage, kiam rompi\is la boato de Mato Bartoli]. Oni ser]is Antonion dum la tuta posttagmezo, sed vane.

Antonio Marola estas trovito. }irkaq tridek jarojn li a\as. La malri]a virino, Kata, alportis lin el Triesto, post kiam li a\is apenaq unu jaron. En lia kvina jaro mortis Kata, kaj li restis tutsola en tiu ]i mondo. Bonaj homoj nutris kaj vestis lin, por ke li ne pereu pro mizero. La vila\a infanaro ludis kun Antonio, sed se ili ekdisputis, ili primokis lin, ]ar li estis trovita, kaj ili nomis lin bastardo. Ju pli a\a li esti\is, des pli li sintiri\is for de la aliaj infanoj. Lia plej kara amuzo estis fi[kaptado.

-Kiam li superruzis iun fi[on per delikata hokkaptilo kaj eltiris \in el la maro per fajna fibro, liaj nigraj okuloj briletis de \ojo. Li lerte manipulis per la hokkaptilo, li atente rigardis la nigrajn fadenojn, ]u iu orfi[o, kelkiu tinuso, salvelino aq pagelo ekavidos, por tiel ali\i la jam kaptitan fi[eton surborde, kies blanka ventro [veli\is kaj ru\aj brankoj disi\is spirante venenan aeron sur la dura klifo. La sunradioj rebrilis ]e la malsekaj skvamoj de la kalcitranta fi[o je la hoketo, ]u pro doloro aq timo, kiam Antonio supren tiris ilin. Ili tiam saltetis sur la malmola [tono, kaj kiam ili trankvili\is, ili elspiradis, rememorante pri la ]arma libero, kiun ili \uis en la frida marprofundawo. Antonio tiam kolektis sekajn brandd]ojn, subtilan onobrikon kaj sekan salvion en arbareto apud la maro, li preparis malkompaktan brulawkolekton kaj ekfajriginte \in li blovis intense, ke la vangoj [velpufi\is, la okuloj larmis pro fumo. Nun la fumo kvieti\is, la ligno ardi\is, sur la karbo, kiu palis kontraq la arda suno, la fi[etoj ru\i\adis, siblis kaj grilis, kuntiri\ante kaj fumante. Sur la rifoplena, griza kaj soleca bordo, sub la lumblua ]ielo, en la varma aero, sidante sur rodita kaj eroziita klifo, super la maro mem, speguli\ante en la travidebla kaj blanka akvo, li rapide [iris la viandon de sur la fi[ostaro, kun la viza\o nigri\inta kaj la korpo duonnuda, Antonio tenis la fi[on per unu mano ]e la kapo, per la alia, ]e la vosto.

Antonio estis fort- kaj firmstatura. Jam kiel dekjara knabo, li laboris e] plej malfacilajn laborojn silente kaj suferante ]ian penon, nur por panpeco aq por pelvo da lento. I\inte dekdu jara, lin prenis en sian hejmon la maristo Antun {abari]. Krom aliaj laboroj, Antonio zorgis pri la infanoj de {abari]: pri la eta Marko kaj pri lia pli juna fratino Marija. Foje li laboris ankaq alie, sed plej ofte ]e la negocisto Stipe.

Li spasme skui\is per la tuta korpo, kaj haltinte dummomente, li rapide ekkuris al la maro. Li rigardis. Homo ku[as en la akvo. La duono de la korpo estis sur la malprofunda duno. La kapo estis en la maro, kun la viza\o turnita al la fundo. Antonio alpa[is en la maron, li prenis la korpon ]e la [ultro, levis kaj trenis \in eksteren. Li ku[igis \in duonside. Genuinte li klini\is al la kadavro kaj ekrigardis al \i. Malsekaj kaj ]ifonitaj vestoj ]irkaqtordis la junan korpon. La luno rebrilis ]e la pala kaj blua viza\o. El la nigra senorda hararo gutis akvo. La genuoj estis nudaj kaj rompitaj; la frunto rompita, duloke. En la verdetaj truoj blankis la kraniostoj. Ankaq la makzelo rompi\is. Sango ne ekzistis.

Antonio prenis la droninton je la mano. |i estis malseka kaj malvarma. Li ellasis \in. Tiam li metis sian manon sur la rompitan frunton, li rigardis al la blua lavita viza\o, li movi\is, kaj tiam raqke kaj dolore elbu[igis: -La bastardo! - li for[ovis la kadavron…

Poste sidi\inte apud la kapo de la mortinto, li sinkis en pensadon. Longtempe poste li eksentis malvarman nokton; li rememoris pri la varma ]ambro en la domo de Antun {abari], li rememoris pri lia filino Marija, kiu ]iam estis tiom bona al li, kaj li ekploris…

Frumatene Antonio prenis la kadavron surbraken kaj ekgrimpis laq [tonozaj krutaj padoj. Portante la kadavron, li haste mar[is de [tono al [tono laq deklivoj, tra arbaretoj kaj trans riveretoj. Jen li ka[i\is de la lunlumo, jen li kaj la mortinto, nur momente estis superver[itaj de la lunlumo. Fine de ilekso \is arbedo li alvagis antaq la tombejon de Lu]ica. Tie staris ruini\inta mortintdometo. Antonio eniris kaj metis la mortinton sur la portilon. Nun li denove ekrigardis al la kadavro. Grandaj larmoj komencis rapide guti laq la vangoj. Li falis surgenuen kaj pre\inte laqte mallongan pre\on, li ekstaris kaj denove ekrigardis dolorsente kaj karese al tiu blua viza\o. Kisinte la frakasitan kaj malvarman bu[on de la mortinto, li eliris el la dometo vi[ante la larmojn de sur la nigreca viza\o per la mandorso de sia vejno[vela mano.

II

Unu horon post la [iprompi\o la paro>estro venis en la domon de la maristo {abari] konfesigi kaj komunii la vunditan Bartoli]. La paro>estron akompanis multaj lu]icanoj. La ]ambreto, en kiu ku[is la povra mastro de la rompita barko, pleni\is de la popolo. Maton oni metis sur altan liton, kiu okupis preskaq la duonon de la ]ambreto. Li ku[is iom levita kaj li spiris malfacile. Jela {abari] kaj [ia filino Marija zorge ellavis, purigis kaj banda\is la teruran vundon sur la kapo de la malsanulo.

La pastro pre\is longe, rigardante al la tristeca lito, kaj kiam li finis pre\i, li ordonis al la virinoj, ke ili tuj anoncigu al li, se Bartoli] rekonscii\os, kaj povos paroli. }iuj ]eestantoj opiniis, ke Mato ne resani\os pro la grava vundo kiun faris la granda [tono, kiam oni levadis lin el la krutejo Sadri[]e.

Ð}u vi sciigis Jelen[]icon pri la malfeli]o? Se estas destinite al li transloki\i en la eternon, estus bone, ke iu lia venu ]i tien. Eble ili povus trovi lin ankoraq vivan - diris la paro>estro forirante.

-Jes sinjoro, ni sciigis. Jen, wus antaq nelonge ni sendis la malgrandan Johan]jon kun letero. La knabo estas lerta piediranto; post du horoj tuta Jelen[]ica ekploros - rediris la maljuna Jela al la pero>estro.

-Bone, Jela, bone! No, kiu skribis la leteron? Bona Dio, mildigu afliktdoloron al la maljunaj gepatroj de tiu ]i malfeli]a junulo - suspiris la paro>estro.

-Terura malfeli]o trafis ilin! Stipe, nia bona Stipe, konas la patron de Mato. Li skribis la leteron; kion alian ni povis, li devis sciigi la veron! - [i klakis per la manoj.

-}u iun vorton li elparolis dekiam li estas en la lito?

-Ne, bona sinjoro.

-Li estas grave vundita, sed se la cerbo ne estas difektita, li tamen povus resani\i. Ni Dion konfidu! - diris la pastro, ekrigardante al la ]ielo kun konfidenca mieno.

-}io estas en diaj manoj! Kiam ni lavis kaj purigis la vundon, li dolore ek\emis kelkfoje. Ni vokis lian nomon, metadis vinagron sub lian nazon, frotis liajn tempiojn; sed li e] okulon ne malfermis - diris Jela.

-Diru al ni, sinjoro, ]u vere li ne mortos? - demandis Marija la paro>estron mallaqte.

-Ja, kiu tion povus scii, kara infano! Prizorgu lin, Dio rekompencos al vi! Jela, mi sendos al vi iom da bovawo; iom da supo ne dama\os lin. Kiel dirite, mi petas, sendu iun por sciigi min, se li rekonscii\os - diris la paro>estro, kaj salutis la ]irkaqstarantojn, forirante el la domo.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

La maristoj longe koverzaciis, kaj fine ili ]iuj eliris el la domo, postlasinte en \i nur Jela-n kaj Marija-n. La maljuna Jela ekiris en la ]ambron al Marija por vidi, kiel fartas la malsanulo. Reveninte en la kuirejon, [i batis per vergo grandan nigran katon, kiu sterni\is sur la varmaj brikoj ]e la fajrujo. Jela surmetis kelkajn dikajn [tipojn sur la fajron kaj klopodis prepari ian tagman\on. La eniro en la ]ambron, kie ku[as la malsanulo, situas ]e la kuirejo. La pordo estas duonfermita. La patrino kaj la filino mallaqte konverzaciis kaj atentis, ]u Mato ekmovos sin aq ekparolos ion. La malfacila spirado de la vundito interrompadis la silenton, kiu esti\is, kiam la virinoj ]esis paroli. }i tiu modesta maristdometo situis fronte al la maro. Kun frunto blanka. En la fenestroj verdis mawurano kaj bazilio. La floroj estas de Marija. {i vartis kaj priver[adis ilin kaj per ili [i ornamis sian bruston ]iudiman]e kiam [i iris al la ]efmeso. Bildoj de diaj sanktuloj pendas sur blankaj kaj kelkloke sur flavi\intaj vandoj en la ]ambreto. Super la lito ru\as en flava kadro St. Nikolao, la patrono de la maristoj. }e la kapkuseno pendas vitra ujeto kun sanktigita akvo. Al granda najlo apud la akvo estas alligita fasko da velki\intaj olivbran]etoj, kiujn oni brulos dum tondrado aq hajlo. La sankta kaj odora fumo havas potencon forpeli nigrajn kaj grizajn nubojn, ]iujn sor]istinojn kaj malbonajn spiritojn kiuj svarmas en iliaj sinoj. Sanktigitaj olivbran]etoj estas uzataj de virinoj en Lu]ica ankaq por aliaj intencoj. La maljuna Jela resanigis plurfoje sian Marija-n, dum [ia infana\o, am iu malbona okulo de najbarino dama\is, pro envio, ]ar Marija estis bela kaj fortstatura knabineto. Kontraq sor]o ne ekzistas pli efika kuracilo ol olivfumo.

En la d]ambreto estas ]io pura, kaj ]iu objekto staras sur sia loko. Grandaj kestoj estas vicigitaj laqlonge de la vando, [ranko brilas inter la fenestroj, kaj sur \i ru\flavas pomoj en malgrandaj tasoj. La odoro de la pomoj disvasti\as tra la ]ambreto. Sur la [ranko estas granda horlo\o tegita per oro sub sonorilforma vitro. Super la [ranko estas enbatitaj en la vandon du kejloj, sur kiuj estas malgranda breteto, kaj sur \i granda [ipo, du futojn longa. La [ipo havas tri mastojn, la veloj flavi\is. Sur la poqpo estas hisita flago el papero, sed per sia koloro \i prezentas neniun standardon en la mondo. |i estas verko de la ]arma Marija.

La brakoj de Mato ku[as trankvile apud la korpo, kiu etendi\is sub la violkolora kovrilo. Lia kapo estas pansita per blankaj tukoj el sub kiuj montras sin nigra hararo. La supra parto de la frunto estas blanka kvazaq ne\o, kaj la malsupra varias al pli nigra koloro. Kontraq la lito sidas Marija kaj de tempo al tempo ekrigardas al la viza\o de Mato. La okuloj estas fermitaj, kaj la longaj nigraj palpebroj malsupreni\is al la iom [velinta blua haqto sub la okuloj. Mallonga nigra barbo ]irkaqrandas lian viza\on, sur kiu luktas la morto kun la vivo. Super la dolore tordita lipo nigras la bela kaj supla liphararo. La supra vico de la blankaj kaj fortikaj dentoj brilas inter la palaj lipoj, kiuj de tempo al tempo iomete ektremas.

-}u li movi\as? }u li spiras pli facile? - demandis la patrino el la kuirejo.

-Ne, li ku[as trankvile.

-Ho, povra junulo!

-Ne timu, panjo, vi vidos, ke li resani\os.

-Dio plenumu vian esperon!

-Ni scias nenion; sed mi konjektas, io parolas en mia koro, ke li ne mortos.

- Estus dama\o, se pereus tiel tenaca kaj bela junulo!

Marija ekrigardis la doloran viza\on de Mato, kaj pensis: la patrino prave diras, [i ekparolis laqte:

-Jes, jes, li ne mortos, li havas firman konstitucion, nun mi rimarkis, kiel fortikajn brakojn li havas.

-Nia baptano Stipe rakontis al mi… for vi olda cindrulino, [ic; [ic! - koleris Jela pro la kato - jes, li rakontis al mi, ke Mato estas bona kaj prudenta junulo.

-Ankaq mi aqdis, kiam Stipe rakontis.

-Ve, malseka estas lia vestawo, kvazaq la tutan nokton li ku[is en marprofundo. Ja, kiel ne, apud tia vento. Multege da maro transver[i\is trans la boato! - lamentis Jela, pendigante la veston sur la fulgecajn kejlojn super la fajrejo. Mi timas ke la vesto seki\os antaq, ol li povos restari\i.

-Jes, tiel estos, kara Marija.

-Ke almenaq la kuracisto venu \ustatempe, por ne ripro]i al ni, ke ni ne faris ]ion eblan.

-A>, la kuracisto ne zorgas pri malri]uloj! La sinjoroj, kara mia, ]iuj egalas! Kredu al mi, Marija, mi estas pli a\a, kredu al mi, malfeli]o por ni, se ni bezonos rilati kun ili. Kia utilo de kuracisto? Se destinite, Dio scias, kial destinite!

-Panjo, ne parolu tiel!

-Kuracisto estas homo, kia ni ]iuj, kia helpo de ili! Grandan nombron da homoj mi scias, kiujn ili sendis en la tombon!

-Vi ne pravas, kara panjo! Mi kaj vi ne vizitis lernejon, ni nenion scias, sed kuracistoj lernas pri ]iawoj en grandaj urboj, ili ankaq mortintajn homojn sekcias kaj distran]as.

-Hontinda ago, ]u ili ne abomenas homan korpon! Marija, ne parolu al mi pri tio, ]ar mi tuj rememoras mian Markon! Sufi]e mi penis pri li, multfoje mi persvadis lin, ke la pastra profesio estas la plej utila kaj la plej bela en tiu ]i mondo. Jes, vanas paroli aq peti, la gefiloj ne taqgas, kiel iam antaqe! Se li estus obeinta min, mi certe savus mian spiriton, sed tiele, Dio scias kien sankta Mi>aelo dum la ju\tago pelos min. Ne estus malkomforte por Marko, se li mencius kelkiam ankaq mian nomon dum nigra meso! Ho, gefiloj! Li ne volis obei min, kaj jen li nun en Vieno tran]as mortintajn homojn! Kia lernejo? Mi miras, kial la imperiestro permesas tion en sia loko. Certe la tuta urbo malodoras! }u ne estus pli bone por li, se li estus paro>estro ]i tie en Lu]ica? Kiu el ni pli bone vivas, ol la sinjoro paro>estro? Pastro, paro>estro! Ho, kara Marija! Nur turni sin du, tri foje ]e la altaro, kelkfoje diri: Sinjoro estu kun vi! Kaj jen enpo[i\o de kelkaj dekoj da moneroj, konforme al la speco de sankta meso. Al tio ankaq entombigoj, geedzi\oj, baptoj kaj alio! Ili ricevas ankaq salajron de la imperiestro, Dio donu ]ian bonon al li, jes, jes salajron; ja kiu alia raportus al la imperiestro, se ne paro>estro, kiom da homoj naski\is, por esti soldatoj sur liaj [ipoj? Bone mi scias, ke la [oseo-inspektisto Zvane alportas al la paro>estro salajron ]iumonate el la imperiestra kaso.

-}iuj ne povas esti pastroj kaj episkopoj - flustre Marija diris el la ]ambro. La knabino, rigardanta al la pala kaj bela viza\o, aqdis nur kelkajn vortojn de sia patrino.

-Vi pravas, kara mia, sed nia Marko facile povis atingi tion. Lia vo]o konvenas al pastro, ja, la tuta pre\ejo ree>us dum la ]efa meso. Predikoj ankaq. }iuj lu]icanoj suspire plorus en la pre\ejo!

Kiel vi parolas pri tio? Kiu diris al vi, ke la episkopo \uste lin sendus al Lu]ica?

-Kial ne, karnjo!? }u vi ne scias, ke ]iuj lu]icanoj peticius al la episkopo, por sendi lin al ili? Ja ankaq Marica de Tomo, la patrino de Stipe, ploris eksciinte, ke Marko ne estos pastro.

Jela daqre parolis pri sia filo Marko, kiu lernis medicinon en Vieno, kaj pri liaj kapabloj, kiuj farus el li la unuan istrian pastron. Marija ne aqskultis [in plu, ]ar [i rigardadis al la dolora kaj suferoplena viza\o de la maristo.

-Marija, kial vi ekmutis?

-Kion vi deziras, panjo? - flustris la knabino.

-Kiel li nun fartas? Ho ve, la vesto neniam seki\os ]e tia fajro!

-Panjo, parolu pli mallaqte. Al mi [ajnas, ke li spiras pli facile.

-Povra junulo.

-Jes, jes, pli trankvile li spiras. Ankaq la viza\o iom revivi\as. Mi esperas ke li baldaq ekparolos.

-Bone, bone, karnjo mia; sed [an\u ankaq la malsekigawon sur lia kapo.

-}u la patro venos baldaq?

-Mi ne scias, Marija.

-}u vi scias kien li foriris?

-Li iris vidi, kiel fartas la aliaj du savitoj. Granda malbono trafis ilin! Venontfoje ili atentos pli! Nu, kia utilo? Kiu povas kontraqi tian venton? - la virinoj eksilentis.

-Marija, restari\inte mallaqte, proksimi\is al la lito kaj apogis sin al \i ]e la piedoj de Mato. {i mallevis sian belan kapon en la polmon de sia dekstra mano kaj sinkis en melankoliajn pensojn.

Marija surhavis nigran jupon, kun pezaj kaj densaj faldoj, kiu falis laq [ia svelta kaj plenforma korpo. Sur [ia ]arma viza\o vidi\as melankolia konsterni\o kaj dolora angoro. En [ian animon ver[is sin ia amaro. Granda tristeco krispigas la tutawon de vejnetoj super la profundaj okuloj, akra doloro premis [iajn nigrajn brovojn, dol]a kaj indulgema kompato ver[i\as laq [ia tuta korpo. La nigra kaj glate kombita hararo prezentis modestan kaj subtilan ]armon de [ia malserena frunto. La brilaj okuloj de Marija, evidente konsternitaj, ripozis sur la suferplena viza\o de la vundita junulo. La knabino longtempe karesis lin per siaj mildaj rigardoj, opservante kaj rigardante jen la frunton, jen la bu[on, kaj jen la fermitajn okulojn de la malsanulo. Kiam [i eksentis larmojn sur siaj palpebroj, [i venis al la fenestro kaj ekrigardis al la maro, kiu ankoraq [aqmis. La vento iom malintensi\is, kaj la nebulo super la maro kelkie dis[iri\is. Nun estis eble vidi verdajn kaj konfuzajn ondojn kaj ilian salan akvon, kiu flugis kiel nebulo trans la ondanta surfaco. Marija, starante proksime ]e la vitro kaj malklariginte \in per sia elspiro, vi[is \in kaj denove rigardis al la maro. Kiam la vitro denove malklari\is, [i perfingre surskribis: Mato.

Marija lernis legi kaj skribi de la bona maljuna paro>estro. Spektante tra la larmoj, per kiuj la okuloj estis surver[itaj, la malaperi\intajn literojn de sur la vitro, [i ekaqdis \emspiron el la lito. {i haste turnis sin kaj ekiris al la malsanulo. Mato denove suspiris kaj malferminte duone siajn okulojn, movis la manon.

-}u vi ion deziras? - Marija ekflustris timeme, nu, laq [ia viza\o traflugis \ojo.

Mato pli malfermis la okulojn, ekrigardis suferante la knabinon kaj peze elspiris.

-Panjo, panjo! - Marija ekvokis mallaqte.

-Kio okazis, mia kara?

-Venu ]i tien, li konscii\is.

-Jen mi - diris Jela enkuranta en la ]ambron.

Ekpreninta la manon de Mato, [i palpis pulson, kaj ne povinta trovi \in, [i ekbalbutis.

-Ja kie tio okazos? }u li ion diris, ]u li movi\is en la lito?

-Li malfermis la okulojn.

Jela kapskuante demandis dube:

-Aqskultu min, kara junulo, ]u vi [atus iom da supo? Unu aq du kuleroj ne dama\us vin. }u vi aqdas! }u vi fartas iom pli bone? Parolu, kompatinda, diru al ni kion ajn vi preferus, samkiel vi estus en la propra domo.

-Panjo, li ne povas aqdi vin - elbu[igis la knabino per dolorsenta vo]o. La virinoj eksilentis. Sur la viza\o de Marija estis videbla angoro. La malsanulo movi\is, le\ere ektremis, suspiris kaj tute malfermis la okulojn. Konsternita li ekrigardis la virinojn, volis diri ion, sed lia vorto perdi\is en la gor\o, nur febla kaj nekomprenebla vo]o eliris el lia bu[o.

Marija prenis lian dekstran manon, klini\is super la lito kaj super lia viza\o kaj demandis lin:

-Kiel vi fartas?

Mato rondpromenis okule tra la ]ambro, rigardis la patrinon kaj [ian filinon, kaj kunpremis la palpebrojn malrapide.

-Ne timu, kara! Vi frapi\is; nenia malbono, konfidu Dion! - Jela konsolis lin.

-Panjo, li ne povas aqdi vin - suspiris la knabino ripete.

Mato ekrigardis al Marija kaj ekridetis al [i kun apenaq rimarkebla dolora rideto.

-Kiel vi fartas? - Marija denove demandis kaj kompate rigardis lian viza\on.

-Aqdu min, kara amiko, obeu min kaj akceptu kuleron da supo.

Mato kapneis.

Marija kaj Jela komprene ekrigardis unu la alian: - Li ne mortos.

La povra Mato, rigardante al la virinoj per malklaraj duonestingitaj okuloj, peze ekflustris:

-La maristoj?

-}iuj savitaj, ]iuj! - Marija trompis lin.

-Jes, ]iuj! - ripetis la patrino.

-}u ]iuj?

-Trankvili\u, kara amiko, ne timu, nenia malbono - konsolis lin Jela.

-Kie mi trovi\as?

-}e Antun {abari] - respondis Marija.

Mato, milde ridetinte al la knabino, elbu[igis:

-En Lu]ica?

-Jes, jes, en Lu]ica - eldiris la virinoj.

-Mia boato? - Mato suspiris.

-Ne pensu nun pri via malfeli]o - respondis Jela.

-Jes, ne pensu; ne indas zorgi, gravas, ke vi ]iuj savis viajn vivojn - Marija parolis.

-Min doloras…

-Kie doloras? - demandis la virinoj.

-En la kapo.

-{tono vundis vin, oni diras - flustris Marija, rigardante lin konsolige.

-}u iu povus… - Mato ne povis findiri.

-Parolu, kara, parolu. }ion ni faros laq via pla]o - Jela instigis lin.

-Pastron… terure al mi…

-Trankvili\u, trankvili\u! - Marija petis lin.

-Ho, panjo mia! - Mato ek\emis.

-Mi tuj iros por alvenigi la pastron - diris Jela kaj ekiris al la paro>domo. Dumvoje [i rakontis, ke Mato denove parolas.

-La viza\o de Mato komencis sereni\i, kaj la koro Marija sentis grandan \ojon. La okuloj de la maristo pleni\is per febla brilo. Li rigardis milde la knabinon kaj mallaqte diris:

-}iuj do estas savitaj?

-Jes, ]iuj, nu ne parolu tro, ankaq al vi Dio donos sanon.

-Ho, panjo mia, hieraq mi ne konjektis…

-Diru, diru, kion via koro deziras?

-Mi ne konjektis, ke tia malfeli]o trafos min.

-Dio volis tiel.

-Sed kiu vi estas, bona knabino?

-Mia patro nomi\as Antun {abari].

-Mi konas lin…Ho ve al mi, ho mia kapo! - \emis la kompatinda Mato.

-Estu pacienca iom; ni prizorgos por alvenigi kuraciston.

-Sed ]u vi sciigis jam iun en Jelen[]ica?

-Jes, tuj post la akcidento.

-Vi estas bonaj homoj! - Mato suspiris kaj dankeme kaj karese rigardis al Marija.

Marija diris pudore.

-Kiu ja ne kompatus vin?

-Kie estas miaj maristoj?

-}e niaj najbaroj. Ili estas sanaj; ili nur malvarmumi\is; ja la tutan nokton vi estis en la akvo.

-Jes, jes, bona knabino.

-Vi sufi]e suferis ]i nokte!

-Mi tute ne konjektis…

-Ripozu, kara amiko! - petis lin Marija, ]ar li parolis kun granda peno.

-Kiel rekompenci al vi?

-Ne parolu tiel! - Marija diris afable.

-Mirakle mi savis mian vivon…

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Liaj nigraj okuloj ekbrilis kaj pli malfermi\is. Perokule li sekvis la karan viza\on de la bona Marija. }i tiu ]arma virgulino [ajnis al li kiel an\elo gardanto, kiu venis el la ]ielo al lia kapkuseno por konsoli lin kaj mildigi lian kordoloron. Spektante la knabinon, li pensis pri morto, sed ]i momente ia spasmo skuis lian animon.

En tiu ]i sama tago dum krepusko Mato-n vizitis la maljuna paro>estro, la negocisto Tomo Barilovi] kaj lia filo Stipe. La povra Mato povis jam pli facile paroli. Ili lin konsolis kaj kura\igis parolante, ke li estas ankoraq juna kun fortika konstitucio, kaj, ke li post nelonge, per Dia helpo, elliti\os kaj resani\os.

Mato kaj Stipe konis unu la alian jam laqvide. Ili intervidi\is jam kelkfoje sur la bordo de Rijeka.

La savitaj maristoj ]iel deziris viziti sian vunditan mastron la saman vesperon, sed ne permesis tion la familianoj ]e kiuj ili estis lo\igitaj, zorgante, ke ili tiel ]ifonvestitaj ne malvarmumi\u.

-Kial? - demandis Mato.

-La estro de ]i tiu komunumo invitis nin veni al li la hodiaqan posttagmezon - respondis Pero.

-Nu iru. Mi scias kial li invitas vin; li volas priser]i vin kaj poste skribi al la distrikta sidejo, ke la boato rompi\is en lia komunumo, kaj ke tiuj ]i bonaj homoj savis viajn vivojn. Diru al li nur la veron, ]ion laqvice vi diru - diris al ili ilia mastro.

Pero kaj Menego ekiris al la komunumestro kaj trovis tie en lia kancelario tri virojn el Lu]ica. Ili venis por diri, kio okazis sur la klifoj, kaj kiel Lu]icanoj savis la maristojn. Tiu ]i triopo estas nuraj amikoj, kiujn la komunumestro havas en Lu]ica. La urbestro Ermano Murelli lo\i\is en Lu]ica antaq multaj jaroj.

Kiam la maristoj venis en la malluman ]ambron, la estro proponis al ili sidlokojn. Pero kaj Menego, time ]irkaqobservis, tiam eksidis sur malnovajn kaj malsolidajn se\ojn. En la ]ambro estis multe da diswetitaj paperpecoj kaj flavi\intaj kaj polvigitaj gazetoj. En ]i tiu malordo sterni\is la urbestro sur lar\a brakse\o, kaj li ridetis kaj ridetis al la maristoj, kiuj oblikve rigardis lin, dezirante baldaq fini la viziton.

La edzino de la urbestro Anastazija kaj ilia filino Ida alportis sur lar\aj teleroj rompitajn juglandojn kaj tran]itajn panpecojn kaj du botelojn da ru\a vino. La urbestro ver[is \in en glasojn kaj regalis la homojn.

-Nu, nu, ek, trinku glason da vino, kaj tiam ni ekiros al la laboro!

Li parolis afable, dol]e kaj ridetante laq sia maniero, kiel kutime. Lia viza\o estis rondforma kaj ru\a, mallonga kaj lar\a liphararo movis sin laq la supra lipo dum la parolo. La urbestro estis pli juna ol lia edzino Anastazija.

-Kio estas via nomo? - demandis la magra kaj alta Anastazija Menegon.

-Menego Pa]i].

-Kaj vi kara amiko?

-Mi?

-Jes, jes, vi! - ripetis Anastazija, rigardante en lian viza\on per siaj malgrandaj okuloj ru\i\intaj pro inflamo.

-Mi nomi\as Pero Streha - respondis la maristo.

-Vi ambaq venas el Jelen[]ica? - daqrigis la urbestro.

-Jes, ambaq - la maristoj respondis samtempe.

-Tiel, tiel, sed trinku ankoraq unu glaseton. Ida, enver[u al ili; tian ili ne trinkas ]iutage! - ridetis Murelli altirante la ve[ton super sian grandan ventron, kiu preskaq ripozis sur la dikaj kaj mallongaj kruroj.

-Prenu ankaq pecon da pano, ne hontu; sentu vin kiel en via hejmo - instigis ilin la mastrino klopodante, ke [ia nigrohaqta kaj iom flaveta viza\o estu afabla. {iaj vangoj estis tute sulkigitaj per densaj faldoj, kaj grizaj haroj el du verukoj, kiuj trovi\is inter la faldoj, memorigis pri ia kota flavonigra flako, el kiu elstaras vostoj de anasoj mergi\antaj kun la kapoj en akvo, sulketante la surfacon.

-Diru al mi, kara Streha, kiam vi ekiris el Rijeka kaj kie la tempesto atakis vin? Diru al mi ]ion, kiel plej bone vi scias.

-Jes, mi volas - respondis Menego.

-Nu, diru do vi. Mi demandis la amikon Streha. Nu, ne gravas - diris la urbestro.

-Silentu, Menego, la sinjoro urbestro demandis min, sed se \uste vi deziras paroli, vi povas libere - diris Streha.

-|i estas tute same! - Menego supren movis la [ultrojn.

-}ial, estas same - la malgranda Streha klinis la kapon gladante \in.

-Ek, ek, karaj amikoj, ]u unu aq la alia; ne gravas kiu parolos. Tio estas egala! - permane svingis la dika urbestro.

-Tion ankaq mi diras! - konfirmis Streha.

-Kion vi diras, kara amiko? - demandis Anastazija.

-Li diras, ke li opinias, ke estas same ]u parolos li aq mi - klarigis Menego.

-Kompreneble, ke estas egale! - ekkoleretis la urbestro.

-Ja, ankaq mi tiel diras! - ekkriis samtempe Streha kaj Menego.

Ida, la filino de la urbestro, fraqlino tridek jarojn a\a, aldonis per sia sibla vo]o:

-Ja ne impliki\u en la parolon de la alia!

-Silentu, stultulino! - kolere ripro]is [in [ia patrino. - se ankoraq vi komencos, tiam \is morgaq ni ne venos al la fino.

Ida ofendi\is. Ru\i\inte laq sia pala viza\o, [i ekstaris kaj eliris el la ]ambro lamante. Ida tre similis al sia patrino.

La triopo el Lu]ica sidis kaj trankvile fumis, sorbetante la vinon kaj [macante per la bu[oj.

Anastazija koleris, ke [i vane klopodis fari afablan rideton per siaj magraj lipoj, kiuj malkovris [ian sendentan makzelon, La faldoj sur [ia viza\o ondetis. La grizaj haroj de la veruko movis sin kvazaq anasvostoj super la kota mar]o.

-Nu, parolu jam, ]u unu aq la alia! Parolu do vi! - permane Anastazija svingis al Menego.

-Noktomezo estis kiam ni atingis - komencis paroli Menego.

-Tiel, jes, ]irkaq la noktomezo - enfalis Streha en la parolon. Ni velis pelataj per la vento, sidante ]e la stirilo, konverzaciante kaj fumante.

Iom poste la urbestro gvidis la maristojn al la domsojlo. Salutinte ankoraqfoje, li revenis en la ]ambron frotante \oje la manojn kaj saltetante.

-Kion vi opinias? - demandis la edzino, stre]ante la vangosulkojn, kaj verve rigardante lin al la okuloj.

-Sen dubo, kara Anastazija! - respondis [ia Ermano, ridetante acide kaj skrabe rigardante al [ia sulkigita viza\o.

La amikoj de la urbestro longtempe trinkis mute, en la kancelario de la komunumo, kaj fumis el mallongaj pipetoj. La lu]icanoj ne estimis tiujn virojn, kiuj nur ]iuokaze kapjesadis al Murelli.

-Tiu procentegulo Stipe aq e] la paro>estro povus dama\i al miaj kalkuloj - flustris Ermano al sia edzino en la orelon.

-Ne babilu, malsa\ulo, sed klopodu, ke tiuj homoj eliru el la domo. Ili fortrinkos la tutan barelon! Kial ili disver[us nian vinon en nia domo! - Anastazija rediris al li mallaqte.

La saman tagon vespere ekiris Menego, Streha kaj la patro de Mato al Jelen[]ica. La patro kisinte la filon, vi[is kelkajn larmogutojn esperante, ke li baldaq renkontos lin hejme.

Du tagojn post la [iprompi\o, frumatene, Antonio envenis haste en la domon. Jela, rimarkinte lin, surprizi\is, kiam [i vidis lin tiel ]ifonitan, palan kaj nekombitan.

-Antonio, pro Dio, kie vi estis? Kiuj malbonoj trafis vin?

-Mi trovis la dronintan knabon.

-Kio!?

-Jes, mi trovis lin.

-Kie vi trovis lin?

-La maro elwetis lin sur la sablon.

-Kaj kion vi tiam faris?

-Mi alportis lin en la tombejon.

Antonio eniris en la ]ambron. }iuj estis surprizitaj. Li rigardis al Marija kaj volis eliri, sed la knabino haltigis lin dirante:

-Kio okazas al vi, Antonio? Ni ser]is vin ]ie.

-Ankaq mi ser]is kaj mi trovis lin - li respondis abrupte.

-Post kiam Mato aqdis, ke la knabo dronis kaj ke Antonio trovis la korpon, liajn okulojn plenigis larmoj, kaj li diris:

-Li dronis do, sed vi ]iuj diris, ke li foriris al Jelen[]ica tuj post la [iprompi\o.

-Tro malbone vi fartis hieraq kaj antaqhieraq, kaj ni ne volis mal\ojigi vin - pretekstis Marija.

Antonio mirigita rigardas al Mato, kvazaq kolera, kvazaq li envius, ke Mato ku[as en tiu varma lito kaj ke Marija lin flegas.

La knabino diris al Antonio:

-Aqskultu, vi ne fartas bone; vi tremas pro malvarmo.

Antonio timeme rigardis [in kaj iris en la kuirejon apud la fajrejo, kie jam flagris dikaj [tipoj.

Pasis kelkaj horoj kaj la kompleta Lu]ica eksciis, ke la kadavro de la droninta trovito estas sur la tombejo. Deko da vila\a infanaro ari\is ]irkaq la kirketo sur la tombejo. La pli a\aj ne volis rigardi tra la fenestreto en la mortintejon, sed ili levas la pli junajn sur siajn [ultrojn. La knaboj indiferente rigardis la mortintan troviton, kiu ku[is sur la portilo, kaj ili rakontis al la aliaj pri la aspekto de liaj viza\o, manoj, kaj pri la aspekto de la rompita frunto.

La trovito estis entombigita.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Post du semajnoj de malsanperiodo Mato komencis elliti\i, sed li ne eliris el la ]ambro. }iutage li fari\is pli kaj pli \oja, kaj tiel ankaq Marija kaj [ia patrino. Li parolis, ke li konstruos novan boaton tuj post la resani\o kaj, ke li ne timas la maron. Pasis unu monato, kaj Mato tiom pliforti\is, ke li povis ekiri al Jelen[]ica. Li sentis mal\ojon en sia koro, ]e la penso, ke li vorlasos la domon de {abari] kaj la ]ambreton, en kiu li tiom trasuferis kaj en kiu oni regalis lin per la plej atenta amo kaj per neeldirebla oferemo.

Mato ne povis trovi \ustan vorton kiel danki al Jela kaj Marija, kiam li adiaqis ilin.

-Kiam vi komplete resani\os, vizitu nin. Ne trovi\as Lu]ica en alia parto de la mondo - diris Jela al li.

Ankaq la patrino de Mato kaj lia patro Andro, kiuj venis por rehejmigi lin, dankis al la virinoj pro la amo kaj pro ]iu bono.

Mato rigardante al la nigraj kaj malsekaj okuloj de Marija kaj premante [ian manon, kiu tiomfoje lavis kaj banda\is lian vundon, elbu[igis kun tremanta vo]o:

-Marija, mi neniam forgesos vin.

La ]arman junulinon surver[is ru\o ]e la kolo kaj la viza\o, kaj [i [telmove vi[is la larmojn de feli]o…

Pasis la vintro. Jam kvin monatoj pasis, de la boatrompi\o en Sandri[]e. En Lu]ica kolekti\is multaj sinjoroj el proksimaj urbetoj. La urbestro Ermano Murelli festis raran solenawon. Pro lia granda sinoferemo dum tiu boatrompi\o en Sadri[]e, oni premiis lin per ordeno kun ora kruceto.

Sorbetante kafon kaj fumante sufi]e altprezan cigaron, Isidoro Maletti, la urbestro de Jelen[]ica, diris al la urbestro de Lu]ica:

-Aqdu, Murelli, \i ja estis mirinda spektaklo, la boatrompi\o sub viaj klifoj.

-Ankaq mi opinias tiel - respondis Murelli, la urbestro de Lu]ica - ankaq mi opinias ke \i estis interesa spektaklo. Kredu al mi, mi bedaqras, ke en tiu tago mi ne estis en Lu]ica. Nur la sekvantan tagon mi revenis el Triesto, kie mi vizitis miajn parencojn.

III

Duonhoron de piedirado de Lu]ica al la nordo serpentumas inter la montoj "La nigra rivero" mallevi\ante krute al la marbordo. La fluejbordoj alti\as kun la perakve glatigitaj rokoj. Nelonge for la marbordo sekvas kaskadoj unu post la alia, la fluejo esti\as pli profunda kaj pli lar\a, kaj fine \i falas sur longan sablejon, nomata "Kolonoj". La sablejo havas longecon de iaj cent pa[oj. Super la sablejo elstaras rifa roko, kiu etendas sin en la maron kiel alta kabo. Kiam laq la rivereto eksturmas akvo, \i alrulas teron kaj gruzon sur la platan sablejon, sed la ondoj pelataj el la suda flanko ]ion forvi[as, tuj post la esti\o de seka sezono. La ondoj, disver[i\antaj laq la sablejo, rulas sur \i [tonojn, [ovas ilin al la kabo, tiras ilin post si dum retiri\ado, kaj la [tonoj esti\as pli kaj pli etaj, \is kiam la maro ilin globigas, blankigas kaj glatigas. Ju pli proksime al la maro, des pli la [tonglobetoj estas pli etaj. La sablejo mallevi\as laqgrade en la akvon. Dek pa[etojn for la bordo la akvo atingas \is la kolo de homo. La dunoj blankas kvazaq ne\o, ili brilas, se la suno al ili klini\as. Ankaq la marfundo blankas proksime de la bordo, sed iom fore, maldika [limsablo verdas transirante en grizan koloron. La fundo tiam esti\as tenebroverda pro la musko, kiu ]irkaqkreskas la [tonojn dikajn kiel homkranioj, kaj pro la maraj plantoj, kiuj movi\as apenaq percepteble kaj kreskas inter tiuj [tonoj. Dum la kvieto, la maro estas tiom trankvila kaj tiom travidebla kaj inerta, ke \i aspektas kiel plej pura kristalo, ke oni preskaq ekkredus esti vidanta sekan fundon, se ne videblus hela ar\enta strio, kie la akvo interkisas kun la bordo. Pli fore de la musko, la fundo malaperas, kaj la marvasto tenebri\as, \is \i fine konverti\as al la blua kaj al pli hela koloro, kiu ravigas la okulon, kiu plenigas la bruston per dol]a sopiro kaj per reva nostalgio. La sablejo "Kolonoj" etendas sin de la okcidento al la oriento. }e la orienta flanko el la maro montri\as glata rifo, granda kiel malgranda tablo. Dum alta tajdo, \i estas super la maro je unu futo. La rifo estas for de la bordo je tri pa[oj, kaj la ]irkaqanta maro atingas al plenkreskinta homo apenaq \is genuo. Sur tiu ]i glata roko la virinoj lavas tolawon, kiam oni en Lu]ica ne havas akvon kaj se la mar]etoj de la riveretoj seki\as.

Iun tagon fine de la monato julio la ]arma Marija, la filino de la maristo {abari], lavis tolawon sur ]i tiu glata roko. La tutan tagon la suno apogas sajn radiojn sur la sablejon eksponitan al \i. La brulanta aero vibris super la kalva kaj la [tonori]a bordo kiel delikata kaj travidebla nebulo. Antaq Marija sterni\is trankvila kaj nemezurebla maro, interkisante kun la ]ielo en malproksimego de la brilanta horizonto. La glata surfaco kvazaq estus kunfandita kun la lazura ]ielo. La bordoj de Istrio, la bordoj de la insuloj kaj insuletoj, la krutawoj kaj la arbaretoj, la blankaj kirketoj sur la montetoj, la grizaj vila\etoj kaj la malhelaj urbetoj kaj unuopaj vila\domoj, ]io tio duobli\ante spegulis sin kviete kaj rave en la bluaj profundoj. La suno jam klini\is al la okcidento. La ombroj de la klifoj falis al la maro kaj la ombroj de la juniperoj kaj de la montkrestoj longi\is laq la promontoro kiel pintoformaj makuloj, kiel dis[iritaj ]ifonegoj. La oraj radioj, [uti\ante tra la interkrutejo, per la rivereto dispartigitaj montoj kaj trans la ravinoj, ardigis la sablon kaj per punca oro surver[is la belan knabinon. Marija, starante en la akvo, fleksi\is super la rifon, sur kiu [i lavis la tolawon.

La klara aero, la brilo de la subiranta suno, la akvoodoro, la odoro de salvioj kaj oleastroj, varma spiro de la varmigitaj rokoj, ]iu tiu rava beleco de la varma somera tago, ]io tio ]irkaqis la ]arman, junan kaj sanan knabinon.

La frapoj de [ia lavbatilo rompadas la grandiozan silenton per ree>oj en la kanjonoj kaj de sur la rokoj.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Fininte la lavadon, Marija eliris el la maro, singarde irante laq la sablejo. La suno jam ka[i\is de sur la sablejo. {i komencis kolekti la tolawojn, kiujn [i sternis sur la [tonegoj por sekigi ilin, [i ekaqdis kelkajn [tonojn ruli\antajn en la maron. {i rigardis al la bordo kaj ekvidis homon kiu grimpis sub la klifoj, super la maro mem.

-Antonio, ]u estas vi? - mirante ekkriis, la konsterninta Marija.

-Jes - respondis Antonio.

-Kie vi grimpas? Vi ja frenezi\is! - admonis lin la knabino.

-Ne timu, mi ne falos en la maron.

-Sed kie vi estis?

-Mi fi[kaptis tie malantaq tiu promontoreto. Mi e] iom kaptis.

-Ho, kia utilo el fi[oj! Atentu, ke vi ne trempu vin en la akvon!

Antonio, grimpante, proksimi\is al la sablejo. En la ombro sub tiuj rifoj [ajnis al Marija, ke [i jen vidas lin, kaj kiam li malaperis, [i timis, ke li falus en la maron. Kaj kiam li fine saltis sur la sablon, la knabino demandis lin:

-Kie ja estas viaj fi[oj? Vi ja diris, ke vi kaptis kelkajn.

-Ili ne estas logawavidaj - li rediris kaj komencis eligadi la fi[ojn el sub la ]emizo.

-Ho, sufi]an nombron da ili vi kaptis! - \ojis la knabino ridetante.

-Kelkajn, sed via patro koleros; mi jam devus esti hejme.

-Kial, Antonio?

-Li sendis min kolekti brulolignon, sed mi, vidinte tian belan maron, opiniis, ke ne nokti\os baldaq, kaj ke mi povos malsupreniri sub la rokojn por ]asi por vesperman\o.

-Kie estas la ligno?

-La faskon mi postlasis ]e la vojo sur la monto. Mi aqdis antaq ne longe vian lavobatilon, kaj mi venis.

-Venu, Antonio, helpu al mi kolekti la tolawojn. Tian soifigan varmegon ni ankoraq ne havis.

-Tuj, tuj - diris Antonio. Lia viza\o sereni\is rigardante la bonan knabinon.

-Mi esperas, ke ni atingos hejmen \is la vespera An\eluso. Vi scias, ke mia patrino tuj maltrankvili\as.

-Ankoraq pli frue, Marija! Kiom da irado ni havas de ]i tie?

-Duonon da horo, aq pli. Kiel varmege estas hodiaq! Bela vetero - diris la knabino enpensi\inta.

-Bela, jes bela. Ankaq la maro estas trankvila, tute trankvila - respondis Antonio mallaqte kaj iel timeme.

-Kion vi diras?

-}u mi?

-Jes, ion vi diris.

-Ke la maro estas trankvila.

-Hodiaq neniu boato rompi\os - rimarkis Marija rigardante laq la bordo.

-Ankaq la boato de Bartoli]…

-Ja kiel Mato trafis vian menson? - embarasi\is Marija.

-Mi ]iam pensas pri Mato - rediris Antonio per amara vo]o.

-}u tiel?

Post mallonga paqzo Antonio demandis [in, rigardante suden.

-}u vi… ]u vi ne pensas?

-Kial vi demandas min pri tio?

-Mato estas bona, jes, bona.

-Mi scias, ke li estas bona - [i rediris ru\i\ante.

-Diman]on li venos ree en Lu]icon, se li havos tempon.

-Mi antaq\ojas pro lia alveno; jes, mi kaj miaj gepatroj - Marija honteme elbu[igis.

-Jes, jes, vi \ojas…

-Bonan homon ]iu deziras.

-Mato estas bona, jes, bona.

-}u vi ne [atus vidi lin? sen vi Antonio, li probable ne vivus nun. Vi multon helpis ]e la akcidento. Mato ofte parolas pri vi.

-}u li parolas pri mi? Hodiaq estas waqdo, li hodiaq iras al Rijeka, kaj sabaton li revenos al Jelen[]ica…

-Kiu diris al vi, ke li hodiaq iras al Rijeka? - ekrigardis Marija en liajn okulojn.

-Mi konas lian novan boaton. Jes, sabaton li revenos al Jelen[]ica, kaj diman]on li venos al Lu]ica.

-Nu diru al mi, kie vi vidis lian boaton.

-Mi vidis \in antaq ne longe tie de sur la promontoro, kie mi hakis la brulolignon. La boato glitas laqborde, kaj \i certe baldaq eliros el tiu golfeto.

-}u \i estas ankoraq malproksime? - demandis la knabino ridetante al li.

-Ne estas malproksime - li rediris per haka vo]o.

-Tiel!… - Marija elbu[igis, kaj [ia frunto malsereni\is ekrigardinte al la viza\o de Antonio.

-Jes, \i montri\os ]e la promontoro antaq ni. Ni atendu \is kiam la boato venos ]i tien.

La knabino ru\i\is.

Dum [i poste ordigis la tolawojn en pakawon, Antonio diris al [i kun amara kaj nestabila vo]o:

-}u vi aqdas?

-Kio estas aqdebla?

-|i ne estas malproksime.

-Antonio, ni iru hejmen.

-}u vi ne aqdas la remilojn?… Ni atendu - li diris kun neklara vo]o.

Marija ekrigardis al la malalta kaj longa promontoro, kiu de sude fermas la golfeton, kie trovi\as la sablejo "Kolonoj". La knabino aqskultis, kaj [ia viza\o sereni\is. Aqdi\is alterna plaqdado de remiloj. Malantaq la pinto de la malalta promontoro jam videblis la masto de la boato. Marija ridetis. La boato proksimi\is al la ekstremawo de la promontoro, kaj la masto kaj la velo malka[i\is pli kaj pli. Fine aperis ankaq la nigra [ipotrunko.

La frunto de Antonio sulki\is…

Kvar maristoj, starantaj sur la ferdeko, apogis sin sur longajn remilojn, kiuj kurbi\is en la fortikaj manoj de la maristoj. La maristoj jen klinis sin antaqen kaj etendis sin, kaj jen baqmante rekti\is. Po du remiloj ]iuflanke trempi\is en la maron kaj [maco[pruce levi\is el \i. Antaq la boato gliteglate sterni\is ar\entoblua akvo. }e la pinto de la promontoro la boato turni\is en la golfeton, kaj pasante sub la klifoj, \i baldaq alrampis proksime de la sablejo.

Marija ekiris hejmen, sed veninte al la apikaj klifoj, kiuj elstaras el la maro proksime de la sablejo, [i apogis sin kun la pezawo sur iun altan [tonon. Nun la boato alrampis sub la klifon, sur kiu Marija atendis. Tiu ]i klifo altas je unu masto.

-Aqskultu, Menego, al mi [ajnas, ke tie sur la sablejo estis Marija de {abari] - diris Mato sub la klifo ne vidante la knabinon.

-Se estis [i, [i ne estas malproksime - respondis Streha.

-Ne, [i ne povas esti malproksime, ]ar de tiu promontoro ni ne remsvingis pli ol kvindekfoje. Min malofte trompas mia okulo; tuj kiam ni venis sub la kabon, mi tuj rekonis [in - asertas Mato.

-Kaj tiu homo kun [i estis certe Antonio - volis diri Menego.

-Lin ankaq mi rekonis! - balancis Streha per sia kapo.

-Ne babilu! Kion vi scias? - Streha malaprobis malestime.

Marija atente aqskultis tiun ]i mallongan parolon sur la boato. Arda ru\o superver[is [ian kolon kaj la ]arman viza\on. {ia koro batis forte en la brusto. Antonio sidante sur malalta [tono, apogis siajn kubutojn sur la genuojn kaj mallevis sian grandan kapon en la polmojn. Liaj okuloj morne rigardis al la pinto de la masto kiu movi\is super la klifo. Lia viza\o aspektis malserena.

La boato lante turnis sin sub la klifo, fori\is de \i je kelkaj remsvingoj kaj ekveturis laqlonge de la sablejo al la kabo. Marija rimarkis la frontan parton de la [ipeto. Sur la ferdeko trovi\is ordigitaj hejt[tipoj kaj kelkaj ka\oj plenigitaj per kokidoj. Jam videblis duono de la boato. }e la masto sur la ferdeko ku[is kelkaj meleagroj. Ili estis kunligitaj duope. Inter la meleagroj ku[is unu bovido, kaj iom fore ankoraq kelkaj ka\oj da kokidoj kaj kokinoj. }iu besto plendis kaj lamentis per siaspeca vo]o. Sed jen ankaq la kapoj de la maristoj, jen la nigra kaj la krispohara kapo de Mato! La tuta barko jam malka[i\is. La koro de Marija vibris pro \ojo. Mato staris sur la poqpo. Li apogis sin al la remilo, direktis per la stirilo [ovante \in dekstren aq maldekstren, laqbezone. Mato ekrigardis al la bordo, li rimarkis Marija-n, li remetis la remilon en la barkon kaj ekkriis:

-He, hoj! Menego, Streha, [ija, [ija! Tio signifas: veturu reen!

-Ho, he karulino ora! Mi sciis, ke vi ne estas malproksime. Vi observas nin, kaj e]: "Bon[ancon!" vi ne diras! Kiel, kiel estas, Marija? - \oje demandis [in Mato.

-Varme, Mato, varme! - respondis Marija ridetante al li.

-Jes, vere, surmare samkiel surborde! - aldonis Streha, vi[ante la [viton de sur la frunto per la mandorso.

-Vi, karulino, malfrue rehejmi\os. Marija, jen rigardu ]i tiun maron, ho, kvazaq oleo!

-Mato, vi laci\os remante \is Rijeka, se ne ekblovos - rediris Marija.

-Ekblovos poste, kiam malvarmi\os - elspiris Menego.

-Marija, kion vi faris sur la sablejo? - demandis [in la mastro Mato.

-Mi lavis. Pro granda seksezono, en la riveretoj akvo ne troveblas - plendis la knabino.

-Palumbo e] guton ne troveblas! - kapklinis Streha.

-Marija, mi rekonis vin de tiu promontoro.

-Mi sciis, Mato, ke vi veturas.

-Tiel do?

-Jes, Antonio rimarkis vin.

-Che nuovo, kia novawo, Antonio? }u fi[oj troveblas? - demandis lin Mato.

-}iujn mi povus baki surventre - respondis Antonio bruske.

-}u la dentoj doloras vin, ke tian acidan mienon vi montras? - [ercis Streha.

-Remu, remu, Rijeka estas malproksime! - Antonio montris la maron al ili.

-Kiel estas hejme? Marija, ]u alvenis via frato el Vieno? - daqrigis Mato.

-Li venos post kelkaj tagoj.

-Tiu Vieno, oni diras, estas grandioza urbo! - eksvingis Streha per la manoj.

-Kion vi scias! En la mondo ekzistas pli grandaj kaj pli belaj urboj. Kion ja vi vidis? Vi ne voja\is pli fore ol al Rijeka aq Pula! - asertis Menego.

-He, rakontojn mi aqdis! - respondis Streha iom kolere.

-Marija, se la vetero konvenos, postmorgaq mi venos al Lu]ica. He, Menego, Pero! enmarigu la remilojn! Kial, pro diablo, vi babilas? Voga! Remu! Stre]u! Marija, adiaq! - krietis la juna mastro, la ]arma Mato.

-Feli]on, feli]on! - ekkriis Marija rigardante al la boato, kiu ektangis kaj movi\is per la unua forta remstre]o.

-Adiaq, karulino! Salutu viajn familianojn! Se Dio permesos, ni baldaq vidos nin - kriis Mato.

-Feli]on! feli]on! - ekdeziris al li la knabino.

Iom poste la boato komencis ka[i\i post la kabon, sed antaq ol \i malaperis, Mato turnis sin al la klifo kaj eksvingis permane al la knabino. La sulko, kiu nigris sur la trankvila kaj blanka surfaco, kaj ankaq la lar\aj kaj unu de la alia egale distancitaj [aqmcirkloj, kie estis la remiloj enmergitaj, markis la vojon, kie la boato pasis.

Marija enpense rigardis al la maro kaj al la sulko kiu fine trankvili\is kaj senmovi\is. La suno ankoraq origis la montojn de la insulo Cres kaj \iajn verdajn kverkajn arbaretojn. La ruino de la antikva mona>ejo sur la sama insulo, sur la mistera Porozina, estis ardigita per oraj radioj, kaj la fenestroj de la malgranda kirketo de Sankta Antonio, kiu levi\as apud la mona>ejo spegulis kvazaq flava flamo. Giganta ombro de la istria montaro jam kovris la trankvilan maron.

La brusto de Marija lante movi\is supren kaj malsupren, [ia koro batis trankvile, kaj malantaq la promontoro, el la silenta golfo, oni aqdis obtuzajn plaqdojn de la remiloj, oni aqdis \ojkrietojn. La montara aero komencis mallevi\i sur la maron, movante per la varmego sekigitajn salviojn kaj zumante inter la pingloj de la juniperoj. Malgrandaj ondetoj vibris kaj nigrigis la marom ]e la sablejo. La malprofunda fundo [ajnis luli\i. La le\eraj blovetoj de ]i tiu vespera venteto svingi\is al la vasta maro, sed ili malaperis iom for la bordo.

Antonio sidis kaqre sur [tono. Liaj okuloj estis malklaraj kaj angoraspektaj.

Liaj nigraj okuloj gapis al la maro mute kaj dolore, kaj la spirado de Marija [ajnas al li veni el sub la grizaj klifegoj. Ankaq li volus elspiri, sed lian koron ]irkaqvolvis serpento, kiu premis \in kaj turmentis, nu \i ne povis frakasi tiun venenitan koron. La granda maro sternis sin antaq li, kaj li bedaqris, ke Marija ne trovi\is en \ia profundo. Li volus salti en la akvon de sur la klifo, por kuni\i kun [i. Tie sube, inter la mola musko li forte brakumus [in, neniu tion vidus, nek [i, nek tiu… tiu Mato…

-Antonio, ni iru hejmen - fine diris Marija, ekrigardinte al la kabo, malantaq kiu la boato ka[i\is.

-Jes.

Irante laq la kruta vojeto, ili pli kaj pli fori\adis de la maro. Ie ]e la duono de la vojo, Marija apogis sin kun la pezawo sur la malaltan [tonomuron. Rimarkinte grandan faskon de la bruloligno, [i demandis mallaqte:

-Aqskultu, vi [ar\is vin tro; ]u via pezawo ne pezas tro?

-Ne - diris Antonio rigardante al la tero.

}iuj vejnoj sur lia nigreta viza\o pufi\is.

-Se almenaq vi kunportis iun malnovan sakon, por ke la ligno ne premvundu viajn [ultrojn.

-Ni iru, ni iru! - li rediris kun malklara vo]o kaj piednuda ekmar[is laq la abraziita [tonaro.

Tiel grimpante ili krepuske atingis la imperiestran [oseon. Tie ili ambaq apogi\is al malalta muro, por denove ripozi. |is la hejmo ili devis piediri ankoraq preskaq duonon da horo. Marija vi[ante la [viton de sur sia frunto, rimarkis viron vestitan laq la sinjora vestmodo. La homo malrapide promenis laqvoje al Lu]ica, kaj ludis kun eta blanka hundo, devigante \in transsaltadi palison.

-Kiu estas tiu sinjoro? - Marija demandis Antonion.

-Kie?

-Tie, jen, survoje, li iras al ni. {ajnas al mi konata.

-Jes, estas li! - rediris Antonio kaj montris per fingro al granda domo, kiu blankis inter la arbotrunkoj sur unu monteto proksime de Lu]ica.

-}u estas li maljuna aq juna? - daqrigis Marija, ]ar [i vidis lin nur momente sur la vojo, kiu kurbi\as \uste tie.

-La juna…]u vi ne konas lin?

-Mi konas lin, nu mi vidis lin nur palpebrume - respondis Marija, kaj [ia frunto malsereni\is. Post ioma paqzo [i flustris ripete: - Ankaq mia frato venos baldaq el Vieno.

-Jes, Marko venos.

-La studado nun fini\as.

-La studado?

Marija kaj Antonio ekiris nun al Lu]ica. Ili mar[is haste kaj aqskultis la pa[batojn de la juna viro, kiu fine atingis ilin. Proksimi\inte al Marija, li salutis [in per afabla vo]o:

-Bonan vesperon, belega knabino! Jen, vi [vitas, karulino, sub tiu pezawo. Kiel bela vi estas… bela Marija; vi nomi\as tiel, ]u?

-Jes, mi nomi\as tiel.

-Sed vi e] ne resalutis al mi!

-Marija, baldaq nokti\os; ni iru pli rapide! - Antonio admonis [in.

-Ne hastu tiom! Sed, jen, ankaq vin mi konas; jes ankaq vin! Vi estas Antonio… Antonio - la sinjoro silabumis, glatante sian vangon per la mano.

-Nature, vi konas min! - Antonio respondis kolere, irante kelkajn pa[ojn antaq Marija.

-Nu, belega Marija, kiel vi fartas? - la sinjoro ekflustris, rigardante al [ia viza\o per siaj nigraj kaj grandaj okuloj.

-Mi bone - respondis la knabino.

-Sed, bone, bone! Jes, jes, mi scii\is, ke iu negocisto el Jelen[]ica venas ]i tien…

-Oni kla]as pri ]iawoj - Marija diris mallaqte.

-Tiel, tiel! }u nuptofesto baldaq okazos?

Marija ru\i\is dirante nenion.

-Vere, do vere! He, se ]iuj sonoriloj sonoras, do io okazas! Sen [erco, mi hieraq eksciis pri tio - diris la sinjoro kaj levinte sian ]apelon li vi[is per silka tuko sian altan frunton.

-E] se tio estus vero? - ekflustris Marija.

-Mi bedaqras, ke Lu]ica perdus la plej belan knabinon - li daqrigis kaj ekpalpis [ian vangon per sia forta mano.

Marija retiri\is sub la pezawo kaj saltis foren je du pa[oj.

-Jen, mi ne sciis, ke mi estas tioma timigulo! Nu kial vi timas min? }u estas mia kulpo, ke vi estas tiom kara kaj ]arma?

-Lasu min, ni ne konvenas unu al alia! Vi devus honti, jes, honti…

-Mi, honti? Pro kio?

-Jes, vi estas sinjoro…

-}u tio gravas?

-Mi neniun malbonon faris al vi iam ajn. Mi iras laq mia vojo, vi iru laq la via.

-Vi, ke vi ne faris malbonon al mi? Vi faris, karulino, vi faris! Vi vundis mian koron por ]iam! - li flustris, por ke lin ne aqdu Antonio.

-Pri via koro mi ne zorgas!

-Jes, kara Marija, de kiam vi kreskis, mia okulo ]iam postsekvas vin! Mi neniel povas sufi]e \urigardi vin!

-Evitu min, vi frenezetulo! Lasu min libera! Pro vi mi e] el la domo ne povas eliradi.

-Estu kvieta, karulino! Mi forlasos vin, sed vi devas akcepti tiun ]i malgrandan skatoleton. Tio pruvas, ke mi pensis pri vi ankaq en Vieno.

-Kion mi faris al vi! Lasu min, fori\u for mi!

-Marija, rigardu, jen, rigardu, kiel belaj tiuj ]i ringoj estas. Prenu ilin, karulino, prenu; neniu scios.

-Ho, panjo mia! - Marija suspiris, ne sciante, kion fari kaj kiel liberigi sin de la tentulo.

-Marija, kara Marija, kial vi tiel traktas min? Kvieti\u, vi belega knabino! Neniun kialon vi havas timi min.

-}u vi Dion ne timas?

-Se vi plenumos mian peton, ]io estos bonorde kun vi! Aqdu min, karulino - li diris kaj prenis [ian manon - aqdu min, venu morgaq…

-Marija eltiris sian manon el lia, forpu[is lin kaj ekkriis:

-Antonio, atendu min, Antonio, haltu!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

La viza\o de Antonio ardi\is per nigra ru\o, kaj nenion demandante pri la evento kun Marija, li saltis al tiu sinjoro, prenis lin ]e la gor\o per unu mano, kaj per la alia batis tiel forte lian bruston, ke li tuj falis sur la [oseon.

Dum Alfredo cerbumis en arbareto kiel ven\i al Antonio, ]e la fajrejo sidis la maljuna {abari] fumante el malgranda pipeto kaj rigardante al la svarmantaj mu[oj sur la vandoj kaj sur la fulgonigra breto. La kuirejo estis lumigita malintense. Sur la fajrejo flagris kelkaj [tipoj. La flamolumo falis sur la maristan sulkigitan viza\on kaj sur liajn magrajn brakojn. Jela, lia edzino, bakis sur la ardawo kvar fi[ojn, [mirante ilin per granda meleagra plumo, kiun [i trempis en ujeton kun oleo. La fi[etoj ]irpetis kaj fumis, kaj tra la kuirejo vasti\is odoro de la oleo kaj eliris tra la malfermita pordo en la mallar\an strateton.

-Atentu, oldulnjo, ke la fi[oj ne brulu! - Antun admonis la edzinon. - Ja kion diri, ke ankoraq Marija ne venas, nek Antonio?

-Ili estas probable proksime. Marija havis multe da tolawo. Ni estas malmultaj en la hejmo, sed tamen granda kvanto ari\as. Antonio kunprenis ankaq hokfi[kaptilojn, kaj li certe sinokupis per fi[kaptado.

-Kion fari pri la fi[oj?

-Mi kuiris iom da terpomoj. Ja, jes, anstataq fumi, ]u vi ne povus sen[eligi kaj distran]i ilin?

-Donu ilin ]i tien, Jela, donu.

-Sed antaq tio, elprenu la pipon el la bu[o. Ho, diaj viroj! Vi ]iam nur [atas fumon sub viaj nazoj! Antun, pli bone estus enmeti tiujn monerojn en la pre\ejan almozoskatolon, ol elspezi ilin por tiu seka foliaro! Jes, jes, tio pli utilos al via spirito! Ja, viaj koro kaj pulmo finbrulos!

-Ne brulos, se ne brulis \is nun. Sed donu la pelvon kun la terpomoj ]i tien - diris la maristo, kaj preninte la pelvon inter siajn genuojn, li komencis sen[eligi la terpomojn.

-Vi do vidis la boaton de Mato? - diris Jela post ioma paqzo.

-Jes, mi vidis \in veturi apud la bordo. He, Mato estas laborema, nu kial esti alia! Jes, kiel vera vermo! Ja, ]iam laboranta! Mi vetus je ]i tiuj terpomoj kaj je ]i tiuj fi[oj, ke li jam forgesis la akcidenton okazintan pasintvintre.

-Kiam oni alportis lin povran en nian domon, mi ne kredis pri lia resani\o. Dio tion volis! - Jela svingis per siaj manoj.

-Li asertas, ke lin neniam doloras la korpoparto kiu estis frapita.

-Lia cerbo iom skui\is. Jes, jes, maljunulo, en nia mondo estas tiel! }io, ]io estas destinita! Tiu malfeli]o eble alportis feli]on en nian hejmon. Mi scias, ke nia Marija ne svati\os en Lu]ica. En nia hejmo ne estas same kiel estis antaqe, kiam nia Marko foriris en Vienon. Oni nuntempe strebas al mono, sed ni, oldulo mia, ne havas \in; jes, jes, ni ne havas \in! - Jela suspiris kaj daqrigis: - Nur sendi kaj sendi, ]iufoje skribas Marko, jen por tio, jen por tio, ja kiel ni povas havigi \in tiome? Malbonaj tempoj esti\is, malmulte da vino, la oleo mankas, ]ion, kion ni pri[paris, foriris kun Marko en Vienon.

-Ne lamentu, Jela! Marko finstudos, kaj li utilos al ni.

-He, he, se infanoj estus tiaj, kiel iam antaqe estis! Marko estas sinjoro, sed ni, kiuj ni estas? Povruloj, malri]uloj! Se Dio estus doninta al mi ankoraq unu filon, tiu ne spertus tiujn altajn studojn!

-Jela, turnu la fi[ojn. Do vi opinias, ke Mato svatos nian Marija-n?

-Kion vi volas, ke mi diru al vi? - Jela skue movis per siaj [ultroj. - Mi dirus ke io naski\os el tio. Ja kiom foje Mato kutimis veni al Lu]ica, antaq rompi\o de lia boato? Nun ne pasas dekkvin tagoj sen lia vizito al ni. Taqgan kaj honestan bofilon Dio donus al ni! Feli]an baldaqan fian]i\on! Kompreneble, mi [atus, ke mia filino restu en nia hejmo, nu, ne estas Jelen[]ica trans Karlovac! - Jela findiris kaj renversis la fi[ojn sur grandan pladon.

En tiu momento io falegis antaq la domo. Antonio faligis la pezawon de sur sia [ultro. Marija, sen[ar\inte sin antaq la pordo, silente eniris en la kuirejon kun teren klinita kapo.

-Nu kial vi, karulino mia, malfruis? }u vi ankaq sekigis la tolawojn sur la sablejo? - demandis la patrino.

-Jes, panjo, mi sekigis \in, por ne porti \in malseka supren - respondis Marija rearan\ante la veston ]e sia sino.

-Nu, ni sidi\u nun, ke la fi[oj ne malvarmi\u. Marija, vi certe malsati\is kaj laci\is - diris la patro ver[ante oleon sur la terpomojn kiu fumis en la pelvo.

-Kie estas Antonio? - nun diras Jela.

-Ni kune venis; certe li estas antaq la domo - diris la knabino kun malfirma vo]o.

La maljuna {abari] alvokis Antonion, kiu eniris senvorte, rigardante embarasite laq la kuirejo.

}iuj sidi\is kaj komencis man\i. Kiam Jela rimarkis ke [ia Marija silentas kaj estas iel embarasita, [i zorgeme demandis:

-Marija, mi rigardas vin kaj observas, kial vi tiel muti\is, kial vi estas tiom deprimita kaj trista?

La patro observis la filinon okuloblikve kaj kvazaq li ektimus. Marija apogis sian maldekstran kubuton kontraq la tablo, kaj mallevinte la kapon en la manon, [i rigardis la patrinon. {iaj lipoj spasmis ploroprete, [i ion elbu[igis, sed la vortoj sufoki\is en la gor\o, grandaj larmeroj komencis ruli\i laq la kara viza\o kaj guti sur la maldelikatan tablotukon.

-Karulino, doloro mia, ja kial vi ploras, ja kiaj malbonawoj vin atakis? - demandis la timanta patrino kun miro.

}ar Marija ne respondis, la patro demandis Antonion:

-Aqskultu, vi estis kun [i, ne turmentu nin, diru kial [i ploras?

-Jes, mi estis kun [i, [i ploras… ]iu plorus. Jes, jen, tiele mi lin! - diris Antonio raqke, etendinte rapide sian dekstran manon al {abari] kaj kunpreminte la pugnon konvulsie. El liaj nigraj, profundaj okuloj fulmobrilis viva flamo, lia frunto malsereni\is, la brovoj spasme tremetis.

-Panjo! - elspiris Marija kaj per la manoj kovris la okulojn kaj la larmorositan viza\on.

-Marija, mia kara ido, diru, pro Dio, kio okazis al vi? - Jela ek\emis.

-Mi ne scias kion fari plu; li ]iam \enas min - singultis la knabino.

-Vin \enas, kiu, Marija? Diru al via patrino.

-Karulino, ne ploru, diru al ni, kia malbono trafis vin. Marija, ne kondutu infanece, parolu! - elbu[igis la pala kaj timigita patro.

Marija komencis paroli, ke Alfredo kelkan tempon jam tentas [in kaj ke [i tion ne volis diri, por ne mal\ojigi ilin. La maljunuloj paralizi\is kvazaq [tono\intaj pro timo kaj amara mal\ojo. Kiam Antun koncentri\is, li ekkriis kunpreminte la pugnon:

-Ho, rusto, kanajlo! Vi ekkonos, kiu estas Antun {abari]!

-Mia zorgo! - ekkriis la dentogrincanta Antonio.

-Diaj homoj, gardu vin de malbono! - eklamentis Jela.

-Li falegis sur la [oseon kvazaq sako, kiam mi frapis lin. Ankoraqfoje mi renkontos lin! - diris Antonio minacante kaj svingante per sia fortika dekstra mano.

-Kiu falegis? - demandis la konfuzita Jela.

-Li, la juna; jes, kvazaq sako.

-Antonio, kion vi faris? - Jela svingis kaj klakis per siaj manoj, kaj daqrigis suspirante: - Ho, povra mi! Kion ni povas kontraq ili! Fatala mal\ojiga tago hodiaq trafis nin! Se almenaq mia Marko estus hejme; kio helpus nin? Malfeli]o trafis nian hejmon! Ne, ne, nur Dio povas helpi al ni!

-}u, ke tiu kanajlo tentu mian filinon! Prave vi faris, Antonio! Ja per fusilo mi pafus lin kiel rabian hunda]on!

-Antun, ]u vi Dion ne timas? Ja ankaq li estas baptita! Ni gardu nin de tiu familio surmonte, vi mem scias, ke jam la tuta Lu]ica sufi]e suferis pro ili. Malbone por ]iu, kiu havas rilaton kun la maljuna Saletti! Kia patro, tia filo. Trankvili\u, kara Antun, al Dio pre\u, por ke la malbona spirito ne devojigu vin. Ni devas ne peki, ]ar se Dio tu[us lin perfingre, lia orgojlo… -Jela ne findiris, ]ar [ia edzo interrompis [ian parolon.

-Ne kria]u, edzino! Vi ne ekkonis la mondon! Se oni pekas pervorte, oni tamen ne vendis al diablo sian spiriton. Mi diris, ke mi mortpafus lin, sed tamen mi ankoraq ne pafis al li! Marija, filino mia, trankvili\u, ne ploru! Jes, jes! Tiaj estas la sinjoroj! }ion tiuj friponoj forrabis, konfiskis, senhaqtigis nin, kaj nun ili volas ankoraq profani nian sangon. Malbono, malbono por ni, ]ar ni ne estas mastroj en niaj domoj. Ili alvagis ]i tien malsataj kaj ]ifonvestitaj, kaj nun ili estras super ni; por ili [vitas niaj povraj fosistoj, ]ion kio valoras en Lu]ica ili forrabis trompe kaj ruze. Kion ni povas kontraq ili? Dio ne pagas ]iusabate, kaj la imperiestro estas malproksime, li ne konas niajn suferojn!

-}u justo ne ekzistas en la mondo? Antun, pri niaj turmentoj ni sciigos la sinjoron paro>estron kaj Stipe-n, ili helpos al ni, ili diros kion fari - kapjesis Jela.

-Mia zorgo! - premdiris Antonio tradente.

-Viro, pripensu, kion vi parolas! - Jela ripro]is lin. -Vi estas povra orfo, kaj li eminenta sinjoro. Trankvili\u, Antonio, vi ne povas helpi al ni. Alfredo invitos \endarmojn, ili katenigos vin kaj forpelos en kelkarceron.

-En karceron!… Ili forpelu! - Antonio aldonis malklare, kaj rigardante al Marija li pali\is.

-Jes, en karceron, kie vi pereos pro malsato kaj malvarmo. Kaj vi, Marija, obeu vian patrinon; evitu la avidulon kaj fidu Dion. Ankaq lia patro estis tia, jes, la maljuna Saletti. }ar ili jam ]ion forrabis, almenaq nun ni povus vivi libere, sed jes, pro ilia petolemo ili faras ]ion ajn!

-Vi pravas, oldunjo! Tiaj vortoj taqgas! Ho, friponoj! He ankaq ilin frapus la fina tempero! Ili rabis ]ion de ni. Se mi ne estus tiom peninta surmare, hodiaq mi ne havus ed] sekan panpecon! - Antun permane frapis la tablon.

-Kaj nun, kiam mi pasas apud niaj vitlaqboj, forprenitaj per la friponawo de Saletti, ankoraq nun min la koro doloras - plendis Jela.

-Atendu, ke mi diru! Mia mortinta patro prunteprenis de Saletti kvindek forintoj, jes, kvindek. Esti\is plagaj jaroj, la [uldo kreskis kaj kreskis, mi wuras per mia animo, ke tiujn vitojn mi ne donus e] kontraq mil forintoj. Tiam mi estis juna, mi forestis de la hejmo. Jes, mi ne eraras, la patro [uldis tiujn kvindek forintoj dum kvin jaroj, kaj tiam li malbenis, Dio pardonu, kaj la advokatojn kaj la justecon. Sed kion povas fari la plej bona kaj la plej justa ju\isto kontraq tiaj kanajloj?

-Marija, trankvili\u kaj obeu vian patrinon! - la maljunulino konsolis sian solan filinon, karesante [ian frunton.

-Panjo, mi pli [atus renkonti diablon, ol lin.

-Jes, ido mia, evitu lin, kaj se li proksimi\os al vi, nur silentu, ne respondadu al li. Marija, vi vidos, li lasos vin en paco. Forvi[u nun la larmojn, kaj ni ku[i\u. Kia utilo de lamentado? Multaj laboroj atendas la morgaqon, ni frui\i devas.

Antonio ekstaris kaj enpo[igis du hokfadenojn.

-Sed, kien vi? - Jela demandis lin.

-Kapti fi[ojn; morgaq estos vendredo.

Kiam Antonio surpa[is la domsojlon, li dummomente atendis kaj rigardis al la malluma mallar\a strateto. Li surhavis bluan tolan pantalonon kaj ru\an flikitan ]emizon. Lia dorso okupis preskaq la tutan spacon de la mallar\a pordo. La lumo de olelumigilo faladis sur la malnovan, kelkloke truigitan pajlan ]apelon de Antonio, sur lian fortikan nukon, sur la ]ifonitan vestawon kaj sur la firmajn nudajn piedojn.

La familio {abari] samtempe spektis la grandajn [ultrojn de Antonio. Sur la flikoj de la ]emizo ankoraq trovi\is pecetoj de la sekaj ligno[eloj defalintaj de sur la alportitaj brullignoj.

La nigra hararo, la pajla ]apelo, kaj la ru\a ]emizo malaperis en la mallumo. La familianoj interrigardis sin. Jela suspekte balancis la kapon, konjektante grandan malfeli]on.

Jam pasis ]irkaq tri horoj post kiam la lastaj sunradioj malaperis de sur la [tonoza montaro de Velebit. La nokto estis malluma. La blua ]ielo [uti\is per grandaj steloj. Sur malalta plata monteto, kiu ka[as sin en la mallumo proksime de Lu]ica, brilas vico da lumigitaj fenestroj de la granda domo. Antaq tiu ]i sinjoreca domo sterni\as vasta ebenawo, kiun enkadrigas muro homstature alta. Sub la muro kruta deklivo mallevi\as \is la montopiedo, ]irkaq kiu kurbi\as imperiestra [oseo. De la muro \is la [oseo mem, laq tiu krutejo, elkreskis densa kverka arbaro.

Malfrue en la nokto laq la [oseo iras malalta, fortika viro, singarde observante ]irkaq si. Kvankam estis densa mallumo, tamen tiu viro ne pa[is meze de la blanka [oseo, sed laqrande en plia mallumo sub la arbaro, kiu nigris super la [osea remparo kvazaq malluma bordo de iu insulo. Kiam la viro venis al loko kie li transsaltis la fosawon, li eniris la arbaron, grimpis tra pteridoj kaj arbedoj \is la muro sub la ebenawo, sur kiu en la trakvila nokto blankis la sinjoreca palaco.

La viro estis Antonio. Li ne foriris fi[kapti, kiel li estis dirinta al la {abari]anoj antaq proksimume du horojn, sed li venis antaq la domon de Saletti.

Antonio apogis sin, starante sur trunko, per ambaq kubutoj kontraq la muron, kaj rigardis al la lumigitaj fenestroj. La kverkopintoj lante movi\is pro la spiro de la nokta brizo. Inter la bran]oj susuris la foliaro. La okuloj de Antonio brilis en la mallumo sub dika kverka bran]o. La fenestroj estis malfermitaj. En la ]ambroj pendis orumitaj lumigiloj. La brizo [vebigis la blankajn altajn kurtenojn. La lumo el la ]ambroj disver[is sin laq la arboverdawo. En unu ]ambro brue tintis kordoj, kiujn iu plukis. Kun la kordosono fandi\is ar\enteca vo]o. Elvira Saletti kantis, sed ne kiel aliaj junulinoj en Lu]ica, ne kiel maristaj filinoj. La vo]o aqdi\is jen pli silente, jen pli laqte, tiam plorsingulte, suspire, kaj tiam, kvazaq [i kverus. Antonio aqskultis kaj miris, li rememoris pri altsona gor\o de Marija kaj pri [iaj kantetoj, kiujn li komprenis, kiuj tiom \uigis la koron. La kantado ]esis. Sur la malfermita fenestro aperis iu blanka bildo. Virino. La virino venis al la fenestro pro - Antonio. Liaj pensoj svarmis, li plej [atus foriri, sed li ne devis, ne devis…

Ne sciante kion fari, kaj por forpeli iujn obskurajn pensojn, li komencis nombri la fenestrojn. Estis multaj. Surtere dekdu, meze granda pordo, supre ankaq dekdu, kaj ankoraq plus unu, dektri, jes dektri. Kaj super la granda dompordo trovi\is unu vitra, ke tie oni povas eliri el ]ambro. Por ne elfali la for\istoj faris feran kradbarilon. - Granda domo estas tio - Antonio ekpensis - ankaq la episkopa en Triesto similas. - Kiam li rememoris pri Triesto, lia frunto malsereni\is kaj ian spasmon li eksentis en sia koro…

Li ripete observis la domon. Sur la tegmento elstaris supren du vergoj. |iaj pintoj brilis. Nun li opiniis, ke povus esti vero tio, kion la sonorigisto Fran rakontis pri tiuj vergoj. Oni certe trompis Fran-on dirinte al li, ke en ]i tiujn palisojn batas la tondroj kaj ke per ili la fulmotondroj en la teron eniras!

Antonio estis pensanta, kiam el la domo elpu[i\is viro. Antonio deprenis sian ]apelon, ke tiu viro ne rimarku lin en la malluma verdawo. La viro komencis promeni antaq la domo. Antonio kurbi\is sub la muro. Nur la supra duono de lia granda kaj taqza kapo elstaris. Liaj okuloj movi\is malrapide traborantaj la mallumon kaj rigardsekvante la promenantan viron.

Iom poste aperis iu alia silueto iom for la domo.

-Kiu estas? - demandis la promenanto.

Antonio skui\is rekoninte la vo]on de Alfredo.

-Mi estas, sinjoro, mi, Lovro.

-Kie vi estis? Ts, silentu! Venu ]i tien - alvokis lin la juna bienulo.

-Jen mi, sinjoro, kion vi ordonas? Mi trinkigis la ]evalojn.

-Parolu pli mallaqte! Mi devas ion diri al vi.

-Bonvolu, sinjoro! Vi scias, ke mi e] en la maron saltus pro vi! - ekflustris Lovro, dum io svingi\is aere. Li estis depreninta sian ]apelon.

-Venu ]i tien, al la arbaro, for de la domo - diris Alfredo, ekirinte laq mallar\a ebenawo al Antonio, kiu sin tuta kuntiri\is.

-Kie estas Luko? - Alfredo demandis la kale[iston Lovron.

-Se vi ordonas, mi ser]os lin.

-Iru, sed singarde. Vi tuj venigu lin ]i tien.

Kiam iom poste revenis Lovro kun Luko, la nobelo mallaqte diris al ili:

-Aqskultu, mi [ercon ne konas! }u mi povas konfidi al vi?

-Sinjoro!? - la servistoj elbu[igis samtempe.

-Vi povas helpi al mi pri io…

-Kompreneble, ni povas - respondis la servistoj mirigitaj.

-Infanoj vi ne estas ankoraq, sufi]e prudentaj vi estas, sed nur singarde! Mi ne dubas, ke vi sukcesos.

Lovro kaj Luko mansvingis, kvazaq dirante: Nia zorgo!

-Prenu, jen tion, kaj poste vi ricevos pli - promesis la nobelo mallaqte, enpremante al ]iu monbileton en la manojn.

La donacitoj ekrigardis unu la alian, palpis la paperojn, kiuj eksusuris en iliaj manoj, kaj metis ilin en siajn po[ojn.

-Nun vi aqskultu min! Mallaqte! Mi ne [atus, ke iu rimarku nin. Vi, do, estas pretaj plenumi ]iun mian ordonon?

-Ni estas.

-Vi konas la triestan bastardon, kiu lo\i\is en domo de iu maristo?

Antonio ektremis sub la muro. Lia viza\o ekflamis kun febra ardo, kunpreminte la dentojn kaj la pugnojn, li stre]is siajn orelojn por ne preterlasi e] unu vorton.

-Ni konas, li estas Antonio.

-Granda malbonulo li estas!

-Kanajlo! - blovdiris Lovro.

-Mortigi lin! - ekflustris Luko.

-Vi scias, ke li estas impertinenta kaj aroganta.

-Li ne volas depreni ]apelon antaq vi - diris Lovro.

-Vi rakontis al ni, ke li iutage minacis al vi per pugno, sen kaqzo - ekparolis Luko.

-Jes, tiel estis! Sed aqskultu! Hodiaq krepuske mi renkontis tiun junulinon kaj lin sur la [oseo. Kiam mi persvadis la junulinon, li atakis min, kaj batinte min al la brusto, li faligis min.

-Malbonulo! Li batis vin embuske! - diris Lovro.

-Jes, neatendite. }u vi scias nun, kial mi alvokis vin?

Luko kaj Lovro timidaj ekrigardis unu la alian.

-Vi devas ka[observi lin, kaj kiam okazo oportunos, ataku, finbatu lin \is la sankta oleo (\ismorte). Atentu, ke neniu vidu vin. Ts! Aqskultu! Plejbone estus… - proponis Alfredo, etendinte rapide la manon en la mallumon anstataq fini siajn vortojn.

La servistoj ektimis, komprenante la signon.

-Jes, per tran]ilo, se vi renkontos lin sola ie. Luko vi timas?

Mi ne timas, sinjoro, sed kie trovi lin? - [anceli\e respondis la servisto.

-Ser]u lin ie ]emare. Do, kiel mi diris, unue tran]ilon en la koron, kaj tiam lin kun kelkaj [tonoj en sakon, kaj "plon\" en la maron - instruis ilin la nobelo.

-Luko, kion vi opinias? - timide diris Lovro.

-Vi estas perfiduloj! }u vi faros aq ne? Mi ripetas al vi, ke tiu hunda]o devas morti! Nur singarde, neniu interesi\os pri li; ja vi scias, ke li estas bastardo.

-Malfacila afero, jes, malfacila! - kapbalancis Luko.

-Ne frenezu! Nenia dan\ero por vi. Oni iun tagon diros, ke li malaperis. La popola]o divenados, kio okazis kun li, sed kvin tagojn poste, kiu plu pensos pri li?

-Peza tasko! Jes, jes, ankaq nia haqto iom valoras - Luko komencis mar]andi.

-La sinjoro estas bona, li mem bone scias, ke oni per pendumiloj povus premii nin! - Lovro daqrigis la opinion de Luko.

-Cent forintojn mi jam donis al ]iu, ankoraq tiom, eble e] pli, vi poste ricevos.

-Mi akceptas! - ekflustris Lovro.

-Ankaq mi! - decidis Luko.

-Bone, nun mi vidas, ke vi estas homoj! Sed ankoraq pli mi laborigos vin. }u vi konas la filinon de la maristo {abari]?

-Belega estawo! - la servistoj elbu[igis dampite.

-Al mi pla]as tiu junulino, [i ]iel devas…

-Mi komprenas - diris Luko - sed kiel, kie?

-Vi observu kien sola [i iras. Pridemandu.

-Tio estas pli facila ol la unua - respondis Luko skuante la [ultrojn.

-Atentu, ke oni ne elflaru viajn intencojn. Mi restos hejme tutajn tri monatojn; sufi]an tempon vi havas.

-Ni faros laq via deziro. He, viaj muskoloj estas tenacaj, sed se necese, ni ligos [in - sufloris Luko.

Antonio skui\is, kvazaq iu surtretis lian koron.

-Kion, se oni ekscios! Se la junulino akuzus nin? - suspektis Lovro.

-Ne frenezu! Ne estas [i tiom stulta! Kredu, [i silentos - asertis Alfredo.

-Kiu tion povus scii! Ja kie oni povas renkonti [in sola? - Lovro balancis la kapon.

-Sufi]aj lokoj ekzistas! En la monto, apud la maro, aq ie alie - Luko svingis per la mano.

-Silentu! Nun sufi]e! Ne perdu la tempon. Se iu el vi e] unu vorton elsiblus, mi mortpafos lin! - minacis nobelo al ili.

-Estos laq via deziro - Luko promesis al li.

-Nun fori\u de mi, ]iu laq sia vojo. Se vi scii\os pri io, vi tuj anoncu al mi.

Iom poste Antonio aqdis la malproksimi\antajn pa[batojn, kiuj grincetis sur la sablo, per kiu estis sur[utitaj la vojetoj sur la ebenejeto antaq la domo. Antonio levi\is malrapide kaj ekrigardis en la mallumon. }imomente Alfredo eniris la domon. La okuloj de la bastardo [utis fajron en la malluman nokton. En lia koro la sango ekbrulis, en lia tuta korpo \i [anceli\is kaj ]iuj liaj vejnoj pufi\is, la naztruoj vibris lar\i\ante, liaj dentoj grincetis pro doloro kaj furiozo, la lipoj kuntiri\is. Lia fereca mano eligis mallongan maristan tran]ilon el la zono, kaj la akra pinto de tiu ]i tran]ilo ektremis en la spasme kunpremita pugno kaj pale ekbrilis en la nokta mallumo sub la muro…

Antonio remetis la tran]ilon al la zono, apogis sin kontraq la muron kaj direktis siajn rigardojn al unu fenestro de la domo de Saletti. En lia kapo bruis la sango. Rigardante tiun domon, liajn pensojn eksie\is ideo bruligi \in, sed rememorinte pri Marko, pri la frato de Marija… li amare ekridis.

Antonio direktis siajn okulojn al la sama fenestro. En la domo brulis e] ne unu kandelo. Subite sur la fenestro ekflirtis io blanka. Antonio surgrimpis la muron kaj ekkuris laq la ebenejo al la domo, sub la fenestron.

En la densa nokta mallumo ekblankis ies manoj kaj viza\o en la fenestro. La manoj movi\is, kaj apud la dommuro mallevi\is blanka letero, per fadeno ligita. Antonio haste \in malligis, kaj tiam ligis sur la saman fadenon alian leteron, kiun li elprenis el sia brusto. Elbu[iginte neniun vorton, li ekrapidis laq la platawo, ensaltis en la arbaron kaj mallevi\is laq la krutawo, sur la [oseon. Kiam li post kelka tempo alproksimi\is al la urbeto Lu]ica, li ]irkaqiris \in, kaj veninte super la maron, sur la randon mem de la grandaj rokoj, li ku[i\is surventre teren. Apoginte la kapon per la brakoj, li mute enrigardis al la fronto de la domo de Marija kiu nigris antaq li iom for de la maro…

La nokto estas varma, la aero filtrita per la marodoro. La maro ver[adis sin obtuze trans la obskuraj rifoj kaj tra la teruraj kavernoj sub la koroditaj klifegoj. Antonio entiris sin inter du [tonojn, kie trovi\is iom pli mola tero, etendis sin kaj ekdormis profunde.

Sur la griza oriento ekflamis plena luno. La granda bulo, ]irkaqita de nebulo, pli sangokolora ol ora, levi\is el malantaq Velebit. Levi\inte je du lancoj sur la ]ielo, \i surver[is la korpon de Antonio per sia brilo. Lia lar\a dorso lante levi\is kaj mallevi\is. La lunlumo rampis laq lia krispa nigra hararo, de sur kiu defalis la pajla ]apelo, laq la plenforma etendita korpo kaj laq la vejnoplenaj kaj nudaj piedoj. Lia kapo mallevi\is sur la ru\etan teron, kiun li premis per unu vango. Li dormis kvazaq murdita; vidinte la ru\etan kaj suplan teron trempitan per likva lunlumo, antaq lia viza\o, kiu treege bruni\is, oni ekpensus, ke \i eligis sangon.

IV

Impona estas la orienta bordo de Istra. La alta montara ]eno levi\as el la blua maro, en kiu \i spegulas sin, ondante per siaj kalvaj kapoj, laqlonge de Preluka kaj gaja Volosko \is la tenebra urbeto Plomin. Laq la krutejo de la montar]eno disvolvi\is kaj vici\is multe da rokoj kaj montetoj. La glata imperiestra [oseo trenas sin jen apud la maro mem, kaj jen \i levas sin super la ravinojn, sub kiuj \i ne povus pasi, sen el]izi la pasejon tra duraj rokoj. Tiu ]i [oseo tu[anta plurajn urbetojn kaj vila\ojn, alserpentumis ankaq al Lu]ica. Antaq Lu]ica \i lar\i\is, kaj tiel en Lu]ica \i estigis ]efan placon. Se oni rigardas suden, ankaq tie la sama [oseo blankas precipe ]e la kurbejoj apud la montoj, tiam \i malaperas en la ravinojn de la riveretoj. |i kondukas \is Jelen[]ica nur kurbi\ante.

La paro>o de Lu]ica konsistas el pluraj malgrandaj vila\oj, vila\etoj kaj domoj unuopaj, soldomoj. La lo\antoj de tiuj gajaj vila\etoj vizitadas al la urbo Lu]ica nur diman]e kaj festotage, por pre\i al bona Dio, por aqdi antaq la urbestra domo pri deziroj kaj ordonoj de altranga sinjoraro de diversaj kompetentecoj, kaj fine por ion a]eti en la butiko de la negocisto Stipe.

En Lu]ica estas du pastroj: la paro>estro kaj ankoraq unu maljuna. Tiu kvankam emerito kaj olda\a, tamen ]iudiman]e servas la malgrandan meson frumatene. La paro>estro servas la grandan kantatan meson kun prediko. Al tiu okazo kutimis eksonori jam je la naqa horo, kaj finsonori nur je la deka. Unue ekklakas la malgranda sonorilo, kiu ]eflanke fendi\is. |ia sono estas malagrabla; kvazaq el rompita poto. La lu]icanoj ofte interparolas pri tiu sonorilo, kaj ]iam ripete venas al konkludo, ke \i ankoraq taqgas por Lu]ica. Post la malgranda sonorilo, eksonas la meza. La sono de ]i tiu sonorilo [ajnas al la lu]icanoj tre malgaja, probable pro tio, ]ar \i estas funebra sonorilo, kiu ofte anoncas, ke iu el ili ekiris longan vojon.

La maljuna Fran penige sonoris, kaj kiam infanoj alkuris antaq la turon kriante: "Fran, la sinjoro paro>estro jam estas en sakristio!", li prenis ambaq [nurojn, de la granda kaj la malgranda sonorilo kune, kaj tirante ]iujn tri sonorilojn samtempe, li avertis la popolon rapidi en la pre\ejon.

Iun diman]on sonoris la meza sonorilo. La suno jam suprensaltis alten. Ega varmego [ovi\is en la golfon de Kvarner. Sufoka aero vibris super la griza [tonaro kaj [tonbarawoj, super la arbaretoj kaj super la flavi\inta herbaro. Sur la ]ielo vidi\is e] ne unu nubfloketo, nur super la suda horizonto levi\is super la maro longaj helaj nebuloj kvazaq tuloj. La maro estis blanka. Meze de la golfo, en la lar\a fluo, rebrilis suna oro, kaj ene de tiu ]i oro rampis, svarmis juveloj.

Laq la [oseo, kondukanta al Lu]ica, de la sudo kaj la nordo, homamaso rapidis al la granda meso. La homoj iris ope. Sur iu montdeklivo videblas dekon, iom fore eniras la valeton kvino, kaj sur alia monteto aperas denove kelkaj aroj. Ekzistas ankaq unuopuloj, tiuj estas kurbi\intaj maljunulinoj, kiujn la pli junaj atingis, salutis kaj postlasis. Laq la [oseo blankis la ]emizmanikoj de gajaj vila\aninoj. Buntkolorajn silkajn kaptukojn ili surmetis super siaj ru\ecaj kaj sanaspektaj viza\oj por [irmi sin de la suno. La knabinoj ne iras solaj; kune enmiksi\is junaj maristoj. Ili devestis siajn jakojn kaj transmetis ilin sur[ultren. La ]apelojn ili [ovis nuken. {ercante kaj koleretigante la knabinojn, ili vi[is [viton de sur siaj viza\oj per blankaj tukoj, kiujn ili tenis en siaj manoj tuttempe. La knabinoj de tempo al tempo ekridis, reven\ante sammaniere, ripro]ante la petolemajn maristojn, ili koleretis pro ili, ne pro la diroj, sed se iu pin]us ]e plenforma kubuto, no nur tiam, se ili eksentus doloron ]e la fre[a kaj sana karno pin]ita.

Tiu tuta popolo estas gaja, senzorga kaj kontenta. Ja kial ne esti tia! Ili dum tiuj ses pasintaj labortagoj sufi]e penis kaj [vitis, kaj hodiaq ili iom ripozos, iom kantos en la pre\ejo, ili aqskultos la predikon de la sinjoro paro>estro, kiu estas vera patro al ]iu, ]iuj lin estimas kaj amas, kiu multfoje \islarme kortu[is ilin, kiu predikas tiel bele kaj kore, jes, tiel bele, kiel neniu pastro, nek en Jelen[]ica, nek en Lovran, nek en Plomin. Nur posttagmeze, post la beno! La bonaj virinoj eksidos en ombron antaq la domo de najbarino, ili interparolos pri rikolto, pri vino, pri enami\intaj gefian]oj, pri iu malsana baptanino, pri iu reveninta maristo, ili pridemandos ankaq, pri kio leterskribas la soldatoj de sur la imperiestraj [ipoj kaj pri centoj da aliaj aferoj. Dum krepuskobeata fre[eco, kiam la fre[aj ombroj surkovras la kvietan diecan maron, juna maristo surmetas sian jakon [ultren, li plukas bukedeton da fratina bazilio, kaj ekiras kantante en foran vila\eton al sia karulino, kiu atendos lin \oja kun rideto, ne povante sufi]e \ui rigardante lian junan kaj altan staturon vestitan en puraj festovestawoj. Li, por montri sian horlo\on je ar\enta ]eneto, elpo[igos \in kaj diros al sia amata trezoro, ke jam estas malfrue, ke baldaq li devas hejmen iri. Sed ankaq pasintfoje li diris la samon, tamen jam duonnokto pasis, kiam li surpremis lastan kison al la ardaj kaj ru\aj lipoj de sia trezoro…

Ankoraq sonoras la meza sonorilo… La homoj rigardadas la sunon kaj diras: "Franina baldaq finsonoros! Ho, kiel varme estos en la pre\ejo! }io, ]io finbrulos sub tia suno!"

La fajna polvo sur la blanka [oseo estas kvazaq ardigita; la polvita ru\a papavo en la fosawo apud la [oseo fleksi\as pro la terura varmego, la ora spikaro tute ne luli\as. Ne ekzistas laqbo, krom malsolida ombro de malofta olivarbo, kiu tuberori]a kreskas sub la muro de la [oseo. La homoj tra palpebroj rigardadas al la maro tra la ebeno de la tremetanta lumo, kompatante la [ipetojn, kiuj rigidi\is en la blanka kvieto. Iliaj veloj pendas senmove kaj splene respeguli\ante precize sub la nigra renversita trunko.

Franina ankoraq ne prenis la [nuron de la granda sonorilo, sed la homoj jam rapidas kaj rapidas. Ju pli proksime al la urbeto, des pli la aroj de la homoj pligrandi\as kaj kunfandi\as. La malhela Lu]ica jen montri\as kaj jen ripete ka[i\as malantaq la monteto, kiam ili malaperas en la valeton, kie malsupren fluas profunda rivereto al la maro. La fluejo estas seka, la ru\a tero en \i fendeti\is pro la varmego. Ne ekzistas akvo e] por palumbo. Oni ripete eltordas sin sur la deklivon de la monto, kaj jen urbeto staranta antaq ili. {ajnas, ke la kampanilo balanci\as tra la vibranta aero. Sur la muregoj, detrui\antaj, verdas maljuna hedero, la ora kruco sur la pre\ejo gaje rebrilas. La domo de Stipe blankas, la vitroj de \iaj fenestroj flamas de sunradioj.

Kiam la homoj proksimi\is al la urbeto, la knabinoj haltis iomete ]e iu vojkurbi\o. }i tie ili malligis bluan grandan tukon, kiun ili portis enmane, kaj sub la suno ekbrilis malgrandaj [uetoj, kiuj difekti\us dum longa vojo. Tiam ili iom malligas siajn opankojn, kaj dum ili surpiedigas siajn [uetojn, iuj pli kura\aj maristoj turni\us, se ili ne hontus pro ]eesto de plia\ulo, jes, ili turni\us por admiri blankan [trumpon kaj e] pli plenforman kruron.

Kiam ]iuj aroj proksimi\is al Lu]ica, atingis ilin laste belstatura ]arma junulo. Lia viza\o estis ru\a kaj [vitanta, kaj el liaj okuloj ardis \ojo, rigardante la gajan kaj allogan amason.

-Bonan matenon, homoj! - salutis la junulo.

-Halo, Mato! Bonan matenon! Kiel estas? - \ojkriis tenaca junulo kun brulanta viza\o.

-Varme, mi fandi\os.

-Supozeble vi havas gravan aferon en Lu]ica, aq vi iun plezure vizitas, ]ar vi ekiris el Jelen[]ica dum tia varmego - pikis lin iu gaja knabino.

-He, kiu scius! Eble ambaq aferoj! - svingis Mato senzorge.

-Nenio stranga! - \ojkriis iu maristo.

- Estu gajaj, kaj ni [ercu ankaq venontjare! - rediris Mato.

-Ja, pro animo mia, ne ekzistas pli bela en Jelen[]ica! Jes, jes, [i estas bela kaj ]arma, sed tio ne estas la plej grava! {i estas bona, laborema kaj kvieta, kaj tio plej gravas ]e virino, kiu onidire povas al\ustigi e] plej mal\entilan krudulon - filozofiis iu maljuna maristo, kies profundaj haqtsulkoj etendi\is laq lia frunto, kaj kuni\is ]e la mezo super la tuberoida nazo.

-Ankaq [ia patrino! Ne ekzistis pli bela junulino ol [i! Jes, jes, pomo ne falas for de sia pomujo. Ho, multon pekus tiu, kiu ion malbonan dirus kontraq Jela {abari]! Ne ekzistas pli honesta virino en Lu]ica ol [i estas. Jes, jes, neniam aqdi\is, ke la najbarinoj blasfemus [in. {i ne estas babilema muelilo por sen]ese klakadi antaq alies sojlo! - elspiris iu maljunulino, frotante sian viza\on, plenan kun profundaj sulkoj, per sia magra mandorso, je kiu pendis rozario.

-}u vi, Mato, scias, ke hieraq venis la frato de Marija el Vieno? - demandis lin iu maristo.

-Ja, kiel, mi sciu, mi nur hodiaq matene venis el Rijeka.

-Ho, pro hundopiedo, kiel ]arma junulo! Vere ni ]iuj multe bedaqras, ke li ne esti\os sacerdoto. Ni havus junan paro>estron. Sed sciu, mi ne dirus, ke la nuna paro>estro ne estas la vera anstataqanto de Dio en la pre\ejo kaj ekster \i. Nu, kion ni povas, li jam sufi]an ne\on posedas ]i tie - diras maljuna maristo, malkovrinte sian kalvan kapon kaj montrante \in kvazaq la lunlumon briligus la nuna suno.

-Jes, bona, bona homo estas nia paro>estro, sed ankaq la nia, nu, kiel diri? Jes ankaq la nia estas bona pa[tisto, sed [ajnas al mi, kion mi scias? Jes, mi dirus tamen, ke li tro fori\as de la popolo; jes, tiel, tiel! Jes, mi dirus ke tio ne estas bone! La pastro estu pastro nur en la pre\ejo, sed ekster \i li estu ankaq simpla homo, simile al ni ]iuj. Li vivas kune kun ni, li konas ]iujn niajn zorgojn, kaj, kredu al mi, li povus multfoje helpi al ni. Ho juna mi estas, sed mi rimarkas, ke malbonaj tempoj ekestis - kapjesis Mato.

-Prave vi parolas! Tia diro estas \usta! La pastroj kiuj konstante gapas en librojn, tiuj nur taqgas, mia Mato, por grandaj urboj, sed por ni taqgus iu kiu komprenas nin. La episkopo devus sendi al ni paro>estron, filon de fosisto! - asertis iu maljuna maristo, frapante per la mandorso de la dekstra al la polmo de la maldekstra mano.

-}u vi, Mato, waqdon posttagmeze veturis sub niaj klifoj al Rijeka? - demandis juna maristo.

-Jes; ho ve, sufi]e ni remis tiutage! Neniu bloveto de ia ajn vento!

-}u la boato bone navigatas? |i estas pli bela ol la antaqa - aldiris la maristo.

-|i glitas kvazaq per sebo [mirita - fieris Mato.

-}u vi ankoraq kelkfoje rememoras pri la akcidento, kiu trafis vin la pasintan vintron? - demandis lin iu junulino rigardant lian ]arman viza\on.

-Kia utilo estus de tio? Pli konvenas forgesi tiajn malagrablawojn! - diris Mato kaj svingis permane.

-Certe vi nun pli atentas; ]u vi ne timas maron? - redemandis la junulino.

-Kial timi! Oni ne dronas ]iutage!

Mato estis diranta tion, dum Fran prenis ]iujn tri [nurojn.

-Sinjoro paro>estro jam estas en la sakristio; \ustatempe ni alvenis - diris iu maristo.

Post momento ili iris en la urbeton. Mato ekiris tra la malgrandaj sratetoj, kaj li alpa[is sur la sojlon de la domo de {abari]. Tie li haltis kaj wetis sian rigardon al la kuirejo. Neniu ekzistis ene. Sur la fajrejo bolis en kelkaj potoj. La kato sternis sin meze de la planko, sur granda orkolora makulo, kiu falis en la kuirejon tra la malfermita fenestro. En la kuirejo estis ]io pura kaj ordigita, kvazaq la {abari]anoj iun atendus.

-He,homoj! }u neniu estas en la domo? - ekkriis Mato.

La junulo eniris en la kuirejon, kaj kiam post ioma atendo neniu respondis al li, li denove kura\e ekkriis:

-Homoj, Dio donu sanon! He, ]u vi ]iuj foriris en la pre\ejon?

En la ]ambro iu movi\is, la pordo malrapide malfermi\is, kaj la ]arma Marija, vestita festotage, pudore elflustris:

-Ho, Mato!

Ka[rigardante al liaj nigraj okuloj, [i ekridetis paradize, kaj ru\i\inte [i mallevis sian belegan kapon.

-Bonan matenon, Marija!

-Feli]odona \i esti\u!

-}u la viaj estas en la pre\ejo? Kiel vi fartas, karulino? - demandis Mato, okupita rigardante [ian beatan viza\on.

-Ho, ne estas malbone, ne! Jes, mi estas sola; wus la niaj foriris al la diservo. Mi jam estis ]e la frua meso ]i matene.

-Ankaq mi same en Jelen[]ica. Ho, kia varmego! Mi, ja, rosti\is dumvoje!

-Formetu vian jakon, eniru en la ]ambron - proponis la knabino.

Mato obeis. Li forwetis sian jakon kaj la ]apelon sur la liton kaj eksidis ]e la fenestro.

-}u vi scias, ke mia frato alvenis hieraq?

-Tion la homoj dumvoje diris al mi. Ho, mi \uste [atus ekkoni lin! Se li similas al vi, Marija, tiam li estas tre…

-Nu, kial vi ne findiras?

-Pro kio vi ru\i\as? Vi komprenis min, Marija…

-Mato!

-Ja, rigardu al mia viza\o, sed ne al la planko!

-Vi do ne konas mian fraton?

-Jes kaj ne; Du Lu]icanoj vizitas altajn studojn, jes du; [ajnas al mi, ke mi jam ie vidis ilin. Mi opinias, ke via frato estas tiu altstatura kaj forta sinjoro kun nigra, krispa hararo.

-Jes, tiu estas li, sed tiu alia estas…

-Kiu?… Jes, jes, tiu ri]a…

-Vi konas ankaq lin?

-Jes, mi konas; sed via viza\o iom malsereni\is…

-La mia?

-Jes, la via… Marija, kiom mi memoras pri via frato, li tute similas al vi. Jes, mi konas lin nur laqvide, ja vi scias, ke mi ne estis ofte en Lu]ica…

Marija eksentis ardan ru\on.

Karulino, sidi\u ]i tie apud mi, jen tiel, nun estas bone!… Jes, kara mia, mi ne venadis ofte al Lu]ica antaqe. Sed nun, depost la rompi\o de mia boato lastan vintron, mi ekkonis bonajn homojn… Jen, la lito, sur kiu mi preskaq mortis…

-Ho, Mato, ne permesu al mi rememori tiujn tagojn!

-Karulino, nek patrino aq fratino, se mi havus [in, ne flegus min tiom pacience kiel vi…

-Marija, aqskultu al mi! Se ne okazus tiu malfeli]o…

La tuta korpo de la knabino ekskuis. Mato prenis [ian manon. Kaj la lia, kaj la [ia, ambaq manoj tremetis.

-Marija…

La knabinon trafluis eksterordinaraj skusentoj. Per siaj nigraj brilaj okuloj [i ]arme kaj intime ekkaresis la belan kaj vervan viza\on de Mato.

-Kara Marija, ja, kion diri? Vi mem scias, jes, karulino, vi certe scias; mi venas ]i tien en vian domon, mi dezirus, sed vi…

-Mato!

-Jes, karulino, mi tute hontas, ]ar mi ankoraq nenion diris al vi!

La knabino premis lian manon apenaq senteble.

-Trezoro mia, estas malfacile, sed tion diri al vi, mi devas, ]ar jam tempas: jes, Marija mi venadas al Lu]ica nur pro vi…

Marija verve rigardis al liaj okuloj. La vortoj de Mato dol]e dormigis [ian koron; torento da amdoloro kunfluis en [ian animon. Tremetis la malsekaj lipoj, kaj en [ian karan viza\on abrupte enfluis sango, febre ardigante \in, vasti\ante tra la plenforma kolo \is la luksoaspekta brusto, kiu dolore [veli\is pro la fortaj korbatoj.

-Karulino amata, mi devas diri, ja, mia koro krevas, mi mem ne scias pro kio; jes, Marija, sciu, ke vi estas pli kara al mi ol la suno kaj mia sano. Marija, kiel vivi sen vi? Jes, kara mia ununura, se vi ne [atus min kiel edzon, mi bedaqrus, ke mi ne dronis, mi dezirus…

-Mato, ]u vi ne timas Dion? Elspiris la knabino, kaj [iaj jam malsekaj okuloj pleni\is per abundaj larmoj. {i ektremis tuta. Laq [ia viza\o traflugis ia brilo.

-Mato tenere altiris [in al si, li ]irkaqzonis per sia dekstra brako [ian fleksosveltan korpon.

-Marija, estu mia edzino!

-Mato!

-}u vi ne simpatias min?

-Jes… vin - suspiris la knabino rigardante al li, [i sinkis sur liaj genuoj en dol]a senzorgo.

-Mato fleksis [in al sia brusto, metis la manojn sur [ia arda frunto, klinis [ian kapon iom nuken kaj kisis [in al la varmaj [velaj lipoj.

-La floranta korpo de Marija tremetis en lia brakumo. {i apogis sian kapon al lia fortika [ultro kaj ambaq silentis …

-Marija, vi do amas min? - ekdemandis Mato per tremraqka vo]o.

La knabino levis sian kapon, [i rigardis al li tra la larmoj, [i dol]e ekridetis kaj elbu[igis mallaqte:

-Jes, mi ]iam pensas pri vi.

Mato kisis [ian karan viza\on kaj verve brakumis [in…

La feli]uloj ektremis kaj embarasitaj ekrigardis al la pordo de la kuirejo.

Ili ekaqdis mornan kaj basan suspiron, kvazaq oni dis[irus ies koron per malakra tran]ilo, kaj \i mortante ek\emis.

-Kiu estis en la kuirejo? - demandis Mato.

-Mi ne scias. }u vi ne aqdis pa[batojn?

-Mi aqdis. {ajnas al mi, ke iu ek\emis kaj dentogrincis, kaj tiam elkuris el la kuirejo.

-Eble estis Antonio - Marija diris mallaqte kaj timeme.

-Antonio!?

-Jes, Antonio. Li estas vera strangulo; multfoje mia sango glacii\as en la koro, dum li rigardas min iel malserene kaj kolere, sed mi scias, ke li estas bona kiel pano.

-Li ka[e aqskultis nin… Mirindega konduto.

-La povrulo!

-}u ne, ke li estas trovito?

-Jes, la trovito.

-Mi kompatas, ke li neniun parencon havas en la tuta mondo.

-Li havas nin, ni zorgas pri li kiel pri nia familiano. Nu ni ne kulpas, ke li estas tiel ]ifonita kaj hirta; ni proponas vane al li pli bonan vestawon, sed li neniel volas preni \in. Antonio estas bonanima; li saltus e] en la maron pro mi aq pro mia frato Marko.

-Sed kie estas via frato, Marija?

-Certe surstrate antaq la po[toficejo. Tagmeze li certe venos. Ankaq la meso tiam fini\os.

-Marija, hodiaq mi devas ion diri al viaj gepatroj, ja ankaq vi tion deziras?

-Mato, ne diru! - Marija rapidis subtile por defendi sin.

-Ja, kiel ni povas geedzi\i sen scio de la viaj?

-Jes, sed…

-Nu, kio okazas kun vi, Marija? }u vi ne volas, ke mi parolu kun via patro?

-Parolu, sed sen mia ]eesto - ekridetis la knabino kaj [iaj okuloj malklari\is.

-Nu, estu tiel! Ho, Marija, vi ne konjektas kiom mi estas feli]a! }u vi volos iri al Jelen[cica?

La knabino ripro]is lin per \oja rigardo, kvazaq dirante: Ja, kial vi e] demandas min?

Tiam ili ekstaris, ili alproksimi\is al la malfermita fenestro. Marija brakumis la kolon de Mato kaj apogis sian kapon sur lian [ultron. Nenion parolantaj ili rigardis al la blua maro. La suna oro transver[is sin sur la trankvilan surfacon, sur la rokan bordon, laq la maworanoj kaj bazilioj sur la fenestro kaj laq iliaj ]armaj kapoj.

-Kara Marija, rigardu la maron! Jes vi, karulino mia, se \i estus ]iam tiel trankvila, mi nun ne starus apud vi - sufloris Mato karesante [ian nigran kaj delikatan hararon.

-Tio estas vero, Mato - ekridetis la knabino kaj pli firme ]irkaqbrakis lin, timante, ke [i povus perdi lin.

}imomente aqdi\is el la kuirejo:

-Ho ve, kiam ni hodiaq tagman\os? Kien [i, pro Dio, foriris? La fajro tute estingi\is!

Marija ekrigardis Maton kaj dampe elbu[igis:

-Ho, mi forgesis pri la tagman\o! Ho ve, kion la patrino diros?

-Marija, Marija, ja kie vi estas, ho, neniam mizera estu, kie vi estas - vokis Jela.

Mato kaj la knabino montri\is ]e la pordo. Jela surprizi\is.

-Jen ni! Mi kulpas pri ]io!

-Ho, vi estas ]i tie!? Sed kiam vi venis? Ve, mia fajro! Marija, kial vi ne zorgis iom? Ho, juneco, juneco!

La vangoj de Marija ardis; [i ne sciis, kien rigardi.

-Mi zorgis, sed la lignoj ne taqgas - diris la knabino embarasite.

-Kial vi eksplikas! Ke la lignoj ne taqgas? Ili estas sekaj, kiel miaj ostoj. Sed, kiel vi, Mato, fartas? Ho, kiel varme estis en la pre\ejo! Estas doma\e, ke vi ne estis ]e la sankta meso! La sinjoro paro>estro diris al ni multajn belajn vortojn, kaj li ]iam parolas kaj klarigas; kaj, ]u vi opinias, ke la homoj estos pro tio iom pli bonaj? Jen, e] ne en unu poto bolas akvo! Mato, ]u vi jam vidis mian filon? Jes, jes, hieraq vespere li venis. Ankaq pri vi ni esperis. Ho, pafilo ne mortigu lin!

-Kiun, Jela? - demandis Mato.

-Mian filon, mian Markon.

-Ja kial?

-Mi ]iam bedaqros, ke li ne estas nia paro>estro. Jes, ankaq vin ni atendis, kaj pro tio ni prenis ankaq iom da bona viando, kaj nun jen, ]io jam estas kruda. Kion ni povas nun? Iom pacienca vi estu, se vi estas malsata.

-Ho, pri mi estas facile! Unu horon pli- aq malpli frue, estas egale - respondis Mato ridetante.

-Marija, vi estas ru\a kiel omaro. Mato, Mato, vi ion flustris en [ian orelon! - diris Jela rigardante al la junulo, kvazaq volante diri: Jes, vi opinias, ke vi povas ruzi kontraq mi kaj trompi min!

- Ne mi, Jela, e] unu vorton mi ne diris.

-He, e] se jes! Vi estas juna kaj sana, pro tio vi ne pereigis vian animon!

-Nu, kial ni nun muelas ]iawojn! Vi, Jela, preparu la tagman\on por ni, kaj se vi pravas, ke mi ion flustris al Marija, ni parolos pri tio post la tagman\o.

-Mato! - ripro]is lin Marija.

-Bone, bele, kvazaq [telisto, kiam patrino ne estas hejme! Tiel do, Mato, tiel? Kaj jen [i, tiu ]i sanktulino! - [ercis Jela alkoksiginte siajn manojn.

-Nek mi estas sanktulino, nek Mato [telisto estas! Komprenu, panjo! - diris Marija ridante sonore.

-Vi kara Jela scias laq vi mem, ke ekzistas aferoj, kiujn oni povas anonci nur kvar-okule.

-Ho, kiel vi Mato estas sa\a kaj sprita! }u vi opinias, ke mi neniam estis juna. Kredu al mi, mi e] nun ne kun ]iu kompareblas. En nia regiono ne ekzistas plu sango kia tiam, kiam mi estis tiom jara\a kiom Marija nun estas. Jes, jes, tiam la knabinoj kvazaq estis el siliko. Kiam ili edzini\is, ili ne velkis jam post duono de jaro. }io, ]io iel renversi\is en la mondo. Se nun virino naskas, [i bezonas dekkvin tagojn por elvolvi sin el la lito, dum al mi sufi]is nur du tagoj da postaku[a ripozo; niaj maristoj kaj la soldataro ]ion venenigis! Ja kiam okazis en tiamaj tempoj en niaj regionoj, ke iu havus flikitan haqton sur la kolo? Ho, Dio kara, kio fari\os el tiu ]i mondo? Neniam, jes…

-Panjo, ni tagman\os krepuske! - Marija interrompis [ian parolon.

-Jes, karulino, vi pravas! Nu, nu, lasu min sen\ena nun! - diris Jela kaj komencis inciti la fajron kaj pli konvene aran\i la potojn.

En tiu momento en la domon eniris Antun, la patro de Marija, kaj rimarkinte Maton, li salutis lin:

-Ho, Mato! Bonan tagon! Kia bono okazis?

-Malbono ne evitas nin! - Mato respondis [erce.

-Malbono!? - Antun ekmiris.

-Jes, \uste tiel! La tutan horon pli malfrue vi tagman\os hodiaq ol kutime.

-Sed wus min atakis ia malforteco.

-Dum vi pre\is al Dio en la pre\ejo, Marija interparolis kun mi, kaj dum la konverzacio [i forgesis pri la potoj.

-}iuj malbonoj forpasu kune kun ]i tiu, kara Mato. Sed, ]u vi jam renkonti\is kun Marko? Nun, \uste nun li venos hejmen. Mi renkontis lin sur la [oseo, kaj mi diris al li, ke li venu baldaq, ]ar mi opiniis, ke la tagman\o estas jam preta.

-Li jam iras, mi aqdas liajn pa[batojn - diris Marija.

Kaj vere, antaq la domo aqdi\is grincetado de sinjorecaj [uoj.

Altstatura, ]arma junulo haste enpa[is en la kuirejon

-Ho, ho! {ajnas al mi, ke la tagman\o ankoraq ne… ho jen! }u estas vi, Mato? Jes, jes, laq la priskribo de mia fratino, plejeble estas vi. Kiel vi fartas, kara amiko? Mi prenu vian manon! - Marko salutis la junan mariston.

-Jes, sinjoro, mi estas: Mato Bartoli]. Vi jam scias mian nomon.

-Ho jes. Multajn rakontojn mi jam aqdis pri vi dum tiu mallonga tempo de mia restado hejme, oni diris, ke vi estis atendata hodiaq.

-Kion fari? Hodiaq estas diman]o! Nenio grava estis farenda hejme, kaj mi ekiris laq la [oseo direkte al Lu]ica. Ja en tiu ]i domo mi sentas min kvazaq en mia domo, kaj ne estus dece, se mi ne vizitus viajn gepatrojn kelkatempe.

-}u neniun alian pli? - aldonis Marko ridetante kaj akcentante ]iun vorton.

Mato wetis rigardon al Marija, kaj kiam li rimarkis [in ru\i\anta, li ru\i\is same.

-Marko, vi ]iam emas paroli vantawojn! - ripro]is lin lia patro.

-Ne koncernas vin pro kio Mato vizitas nin! - ek[ercis Marija mallaqte.

-Marko, hontu iom! Ne koncernu pri tio, kio ne rilatas al vi! Vi persiste klopodas inciti Marija-n kaj tiklas [in sen]ese, de kiam vi venis hejmen - diris Jela ridetante.

-Li [ercu iom! Bele estas, kiam la sinjoroj estas bonhumoraj - mansvingis Mato.

-Mato, jen, li baldaq fari\os nia kuracisto - Antun aplombe fieris, montrante permane al la filo.

-Sinjoro Marko certe ne restos en Lu]ica. Ja kion fari ]i tie? En la tuta Lu]ica ne ekzistas pli ol kvin malsanuloj! - ridetis Mato.

-Ho, kia utilo de li!? - ekkriis Jela kaj afable rigardis al sia filo.

-Aqskultu, Marko, aqskultu! Nia panjo ]iam ion kontraqas al kuracistoj - aldonis Marija.

-He, tio estas malnovaj paroloj! {i volus aqdi min prediki al la lu]icanoj; sed mi ne scius kion! }u mi pravas, kara panjo?

-Fil]jo, vi prave parolas! Mi e] mian vidpovon [an\edonus por tio! Sed nun, mi povra maljunulino, kion povas fari? Se tiel okazis, estu tiel pro la gloro de Dio! Ja, ]u tiel aq aliel, egale mallonge daqras. Jes, jes, nur \is la tombo. }io rapide forpasas; la juneco, la fiereco kaj la sano!

-Nu, nu, oldunjo, formetu tiujn babilojn! Ili estas kvazaq antaq-pasintjara burasko! Ni hodiaq tagman\os kiel alta sinjoraro! Mi malsati\is kiel lupo! - plendis la maljuna Antun.

-Envenu la ]ambron, tuj \i preti\os. Vi, oldulo, alportu la vinon; la pli bonan vi elprenu.

Antun deprenis de sur la bretaro grandan argilan kru]on, li levis pordon ]e la planko, kaj li descendis en la kelon laq la kruta rond[tuparo. El la kelaperturo frapis humida aero odoranta je vino, je peklitaj rapoj kaj saqrkraqtoj, je malnovaj vazoj kaj bareloj.

-Terura varmo surpremis nin! Plejbone estus tagman\i en la kelo. Kaj nun, ek al la tablo, kara amiko! Jen, ni ankoraq ne tagman\is kune! - \ojkriis Marko, kaj preninte la manon de Mato, li pelis lin en la ]ambron.

-Se ne \is nun, elde nun ni pli ofte tagman\os! - diris Mato svingante alte per la mano.

Iom poste Marija kaj Jela plenigis la telerojn per la supo, kaj ]iuj sidi\is al la tablo. La ru\a vino gaje respeguli\is en granda botelo; vaporo de la varma supo levi\is trankvile al la plafono de la ]ambro. La viroj demetis siajn jakojn.

-Sinjoro Marko, vi pardonos - senkulpigis sin Mato, wetinte sian jakon sur la liton.

-Ja, ne zorgu! Jen mi; unu, du, tri, nun estas bone! - elspiris Mato dewetinte la jakon, la ve[ton, la kolumon kaj la brakumojn sur la liton.

Marko denove sidi\is, alloki\is, kaj dol]e ekman\is

-Fil]jo, ]u vi ne hontas? - ripro]is lin la patrino.

-Kial?

-Ja vi komencis man\i, sed vi e] ne krucosignis vin!

-Jes, vi pravas, panjo - diris Marko kaj krucosignis sin. -Sciu, en grandaj urboj oni alkutimi\as al ]iaj malbonoj. Jen, en Vieno ne estas tia kutimo.

-Mi ne sciis, ke en Vieno estas senkreduloj - skuis Jela per siaj [ultroj.

-}u senkreduloj? - Antun primokis sian edzinon.

-Ja, e] pli malbonaj ol senkreduloj! - refutis lin la maljunulino.

Marko tordis supren la manikojn de sia ]emizo, kaj ne plu aqskultas la vortojn de sia patrino. Li estis tre ]arma junulo, ]irkaq dudekkvin-jara. La dekoltita, fortika kaj blankhaqta kolo super la lar\a brusto, iom pli malhela haqtkoloro de la sana viza\o kaj liaj gajaj nigraj okuloj, ]io atestis, ke Marko posedas tenacan kaj, kiel siliko, fortikan kompleksion. Li man\is, samkiel man\as sanaj kaj malsataj junaj homoj. Li rigardadas al la fratino kaj al Mato per siaj brilaj okuloj, kiuj permanente radiis gajan mienon. Li estas eksterordinare \oja kaj kontenta en tiu ]i malgranda ]ambreto, en tiu ]i modesta marista dometo kiu respeguli\is en la kalma maro de sur la imponaj klifoj.

-Marko, ]u vi [atus pli de la supo? - Jela demandis sian filon.

-Jes, enver[u pli, ]ar tian mi ne man\as ]iutage en Vieno.

-Sed, kara fil]jo, kiu kredus, ke tie kie vivas nia imperiestro, povas vivi ankaq la filo de la maristo {abari] - kapbalancis Jela.

-Sed mi ne man\as kun la imperiestro! Kredu min: la supo en Vieno estas vera postlavawo. Kaj ]u vi opinias, ke oni tie plenigas poton per rizo kiel ]e ni? Jes, oni preskaq laci\as kaptante kelkajn grajnojn, kiuj sur \i flosas kvazaq vermoj.

-Sinjoro Marko, ]u en Vieno ekzistas pli da domoj ol en Triesto? - demandis Mato.

-Dekoble pli, dekoble!

-Ho, kion ni povra?! Mi naski\is en Lu]ica kaj mi mortos ]i tie vidinte nenion krom \is Rijeka - suspirante aldonis Jela.

-Nu, aqskultu min fil]jo, vi tamen ne vidis ]ion! Mi estis en Londono tri fojojn! |i estas urbego, kara mia! Jes, kiel de ]i tie \is Rijeka, ]ie domoj apud domoj, \is senfino - Antun mansvingis tien kaj reen ]iudirekten. - Ho, sufi]an nombron da urboj mi vidis, kvindekon certe!

-Sed aqskultu, Londra (Londono) estas ]emara urbo, dum Vieno ne havas marhavenon. Mi ne povus vivi en senmara urbo - asertis Mato.

-Al ni la sinjoro paro>estro parolis, ke ekzistas grandaj urboj en la nova mondoparto, nu kiel \i nomi\as? - demandis Marija embarase.

-Ameriko - instruis [in la frato.

-Jes, jes, Meriko - asertis Jela.

-|i estas granda lando, tiu Ameriko; tie vivas ankaq tute nigraj homoj - rakontis Antun al sia edzino.

-Ve, Dio savu nin kontraq ili! - aldonis Jela krucosignante sin.

-Kial vi krucosignas vin, ja ankaq ili estas samtiel bonaj kiel ni! - sciigis [in Antun trankvile. -La [ipestro ofte parolis al ni, ke ekzistas landoj, kie tiaj nigraj homoj man\as nin blankulojn, sed mi ne kredas al tio, ]ar mi scias, ke la sinjoraro ofte [erce kredigas povrulojn pri ]iawoj. Kiel vi opinias, Mato?

-Mi ne scias kion diri! - la junulo skuigis la [ultrojn.

-Enmonde ekzistas ]iaj malbonawoj! - elspiris Jela.

-Ekzistas ankaq bonawoj, kara panjo! - korektis [in Marko.

-}iel, Jela? Iuj penas perkape, aliaj per remiloj. Sed, mi opinias, ke ne estas agrable strabi al libroj - diris Mato.

-Ja vi falis sur la kapon! }u vi opinias, ke nia Marko ]iam nur al libroj strabas? - demandas Antun ridetante. -}u vi ne konas ]iajn amuzojn en grandaj urboj; la muzikojn, la dancadojn, la treatrojn, la …

-La teatrojn, la prezentejojn - korektis Marko la patron.

Sed, kio denove estas tiu treatro? - demandis Jela rigardante sian filon, timante, ke tio estas ankaq ia malbono.

-Ja, mi jam dekfoje parolis al vi, ke en Rijeka estas iu granda domo - diris Marija. -La pasintan jaron mi mem trovi\is sub \ia tegmento. Kelkaj homoj parolis antaq aliaj aqskultantoj kiuj sidis en etaj ]ambretoj triope aq pli, kvazaq teleroj sur la bretoj. Tiuj antaqe kverelis kaj mortigadis inter si. Ankaq malsupre meze de la domo sidis trankvile multaj homoj, nur kelkfoje ili kriis kaj frapadis per polmoj al polmoj.

Marko atente kaj serioze aqskultis la vortojn de sia fratino.

-Sed, ]u vi komprenis tiujn homojn, kial ili kverelis? - demandis Mato. -Kun kiu vi estis en tiu domo?

-La negocisto Stipe kondukis min kun nia najbarino. Mi komprenis e] ne unu vorton, ]ar ili parolis itallingve.

-Ja, kial ili ne parolis kroate? - demandis Jela mirante.

-Se ili parolus kroate, ]iuj rijekanoj komprenus ilin. Mi vizitas Rijekon ]iusemajne. Mi rilatas kun multnombra popolo, kaj ]iuj komprenas min parolantan nian lingvon - eldiris Mato.

-Por sinjoroj konvenas la itala lingvo, dum la kroata estas por ni malri]uloj - mansvingis Antun.

-Kial? - demandis Marko skui\inte malagrable.

-Kiu povus tion scii! La sinjoro paro>estro diras, ke nia lingvo taqgas same kiel ]iu alia, e] pli bela ol multaj aliaj, dum la urbestro diras, ke nia lingvo estas por tiuj kiuj pa[tadas kaprinojn - rediras Antun.

-Kara pa]jo, alportu botelon da vino, kaj forlasu politikon; tiuj aferoj ne koncernas vin.

-Kion li ja scias pri la politiko! - aldonis Jela ridetante.

-Silentu, maljunulino, ne impliki\u en la virajn aferojn, sed alportu iom da nigra kafo. |i ne malutilos post ]i tiuj fi[oj.

Tiel [ercante kaj parolante, fini\is la tagman\o. Kiam Jela alportis kafon, Marko diris al sia fratino:

-Marija, mi petas, vidu ]u mi havas iun cigaron en la jako.

-E] ne unu vi havas - respondis la knabino traser]inte ]iujn po[ojn de la jako.

-Mi havis kelkajn, sed mi forfumis ilin dumvoje - plendis Mato, ke li ne povas regali sinjoron Marko-n.

-Sendu iun al butiko por alporti kelkajn; ja kie estas Antonio? He, Antonio! - ekvokis Marko.

-Li ne estas hejme - diris Marija embarase rigardante al Mato.

-Kien li devoji\is? - demandis Antun.

-De frumatene mi ne vidis lin. Probable li kaptas fi[ojn - respondis Jela.

-Mato, vi konas lin? Ho, li estas bonanima homo! - diras Marko.

-Mi konas, sed iel strang-konduta li aspektas.

-Jes, strang-konduta; foje pasas po du tagoj \is li elbu[igas vorton, kaj lastatempe li daqre estas pli kaj pli malgaja kaj silentema. Dio scias, kio kirli\as en lia kapo - diris Jela svingante per sia kapo.

Marija eliris el la domo por a]eti cigarojn. }iuj en la ]ambreto silenti\is. Post ioma paqzo la silenton interrompis Antun, kiu demandis Mato-n:

-}u vi ekiros hejmen antaq la vespero?

-Jes, jes, post ioma friski\o - respondis Mato kaj tiam li ekpensi\is.

La junulo intencis ion diri, sed li ne povis pro ekciti\o, kiu evidente kreskis sur lia viza\o.

-La sunvarmego bruligis vin hodiaq - diris Jela - nu, ni amiki\is, kaj vi promesis post la akcidento, ke vi kelkiam vizitos nin.

-Mato ne ekirus al Lu]ica dum tia varmego, se lian koron ne logus iu bela junulino en nia loko! }u jes, ke mi trafis? - diris Marko ridetante.

-Iel simile, jes - elbalbutis Mato, kaj lia bela viza\o ru\i\is.

-Nu, diru al mi [ian nomon, kaj mi amike konsilos kaj instruos vin. Nu, Mato, ke ni aqdu! Se vi deziras, mi svatos por vi kaj mi kun [ia patro pretigos vian gefian]i\on.

-Sinjoro Marko, vi facile parolas, sed mi …! Vi ne oferos multajn pa[ojn por trovi tiun, pro kiu mi venadas al Lu]ica. Nu, aqskultu, kial heziti se ni trovi\as nun ]e la temo? Vi deziras, ke mi diru, kio premas mian koron…

}iuj eksilentis, dum Mato daqrigis per necerta vo]o:

-Kara mia amiko Antun, vi… - sed li ne findiris, ]ar la vorto haltis en la gor\o.

-Ek, Mato, vi malpezi\os! - kura\igis lin Marko.

-Antun, pardonu al mi, ke mi nomas vin amiko. Mi tiel ne rajtas, ]ar vi povus esti mia bopatro. Vi scias…

-Mato, mi aqskultas vin - diris Antun post longa atendo, rigardante tra la fenestro.

-Vere dirite, aqskultu, mi volus, ke vi donu vian Marija-n al mi kiel edzinon. Mi esperas, ke vi ne kontraqos; mi estas juna, ankaq sub propra tegmento, kvankam mi spertis akcidenton ]i-vintre, tamen mi ne devas vagi ]irkaq alies sojloj. Mia patrino maljuni\is kaj malforti\is, en la hejmo estas bezonataj junaj muskoloj, kaj via Marija al mia koro alkro]i\is.

-Mato, mi vidas, ke vi destini\is unu al la alia! Bone, mi \ojas elkore kaj ]ian feli]on mi deziras al vi. Vi pridiskutu kun Marija pri tio, kaj se [i konsentos, Dio donu, ke tiu ]i momento estu feli]iga! - elbu[igis Antun turninte sin al la maro, por ke iu ne rimarku liajn malklari\intajn okulojn.

-Mato, kvazaq vi ambaq naski\is unu por la alia! Vi estas junaj kaj sanaj; laboru kaj [paru kaj ne mankos pankrusto al vi. Mi ne volas laqdi min, sed ]iu patrino estus fiera pri mia Marija. Vi, Mato estas sa\a kaj laborema, iom da havawo vi havas, ankaq al Marija ni donos iom, kiom ni povas. {i ne foriros el nia domo kvazaq orfo, ja ni ne estas malri]aj kiel pre\ejaj musoj! - finis Jela vi[ante la larmojn per la antaqtuko.

}imomente Marija surpa[is trans la sojlon, portanta cigarojn enmane. {i ekrigardis al la frato kaj li per grava mieno ekridetis al [i. La mokrideto de Marko, la silento en la ]ambro kaj ia embaraso sur la viza\oj de ]iuj, alfor\is [in al la sojlo; tiel surprizita [i restis tie kun la malsupren klinita kapo.

-Marija - Jela elbu[igis - wus ni parolis pri vi.

La ]arma knabino ru\i\is kole kaj la vange \is la nigra kaj brila hararo. {i rigardis teren.

-Mato volas, ke vi estu lia edzino, kaj se vi konsentas, ni ankaq konsentos - diris [ia patro. -Nu, Marija, ne hontu! Vi ne estas infano plu, venu pli proksimen!

-Panjo! - ek\emis la knabino, kaj proksimi\inte al la lito, [i apogis sin al \i kaj tie ka[is sian viza\on.

Marko saltopa[is al la fratino, li kaptis [ian kapon per siaj ambaq manoj kaj perforte movigis [in for la lito. Marija tiam ka[is la viza\on per siaj manoj, sed Marko forigante [iajn manojn ekdemandis:

-Nu, karulino, ]u vi amas lin aq ne?

-Marko, Marko? - Marija petis, sed [ia vo]o \oje tremetis.

-}u jes, aq ne?

-Lasu [in! - minacetis la patrino.

Mato alpa[is al la junulino, kaj preninte [ian manon, li dol]avo]e demandis:

-Kara Marija, diru, trankviligu nin ]iujn, diru al mi, ]u vi volas iri kun mi al Jelen[]ica?

Marija diris nenion, sed [i tenere svingi\is al lia brakumo kaj en[ovis sian kapon en lian sinon. La okuloj de Mato \oje brilis sentante [ian varmetan elspiron ]e lia brakumo. La elspiro hejtis lian rapide pulsantan koron, kiu ne povis trankvili\i kaj mildi\i. El la okuloj de Jela ek[tormis torento da larmoj, vidante sian filinon en la brakumo de la viro, kiu sinkope malvarma ku[is en ]i tiu lito antaq ok monatoj.

-Estu feli]aj! - singultis Jela. -Vi ne ekkonu malbonawojn kaj dolorojn! Dio benu vin kaj donu sian gracon por la sano kaj la honesto!

Dum Jela parolis, Marko enver[is la ru\an vinon en la glasojn. Al la ]arma junulo, kun nudigita brusto, la viza\o iom ru\i\is kaj la okuloj \oje brilvibris sub la densaj brovoj. Marko levis la glason supren, skuis sian ]arman kapon por tiamaniere al\ustigi la suplajn buklojn de sia nigra hararo, kiu ondi\is belaspekte. Li alte tenis la glason, ia soleneco transver[i\is sur la viza\o. La lar\a maniko de lia blanka ]emizo sinkis sub la kubuton, dum lia forta nuda brako, [ajne, ver[os en ]i tiun ]ambreton la tutan feli]on de la vasta universo.

-La glasojn enmanen! - Marko ekkriis, kaj kiam ]iuj obeis lin, li per sia forta kaj sonora vo]o ekklamis: - Gratulon al Marija kaj Mato!

La glasoj ektintis. La maljuna Antun ridetis kaj vi[is la larmojn de sur sia sulki\inta viza\o.

-Ke mi kisu vin, franjo kara - Diris Marko kaj surpremis ardan kison unue al la lipoj, kaj poste li kisadis [in ]e la vangoj, ]e la frunto kaj kie ajn li povis, ]ar la fratino klopodis [irmi sin per siaj manoj.

-Marko, kial vi tiom bonhumori\is? - demandis lin la patrino.

-Bonhumori\is! Ja, en mi bolas cent vivoj! Vidante vin ]iujn tiom feli]aj, tio ]i \ojigas min.

-Sed, ]u ankaq vi iun ser]is en la vasta mondo? - aldonis Jela. - Ho, vi estas sinjoro, la via vestos sin per plu[o kaj silko, sed ne en tia ]i robo! E] pli, [i surhavos ]apeleton, kvazaq Bodolinoj (insulaninoj en Venecio). Ankaq la sunombrelon, por ke [in la suno ne bruligu. }u vi venigos [in al ni en Lu]icon, ke [i ellernu de [ia bopatrino kiel kreskigi fazeolojn kaj terpomojn?

-Ankoraq sufi]an tempon mi havas por tio, kara panjo - Marko respondis enpensi\inta.

- Kiam li fari\os kuracisto, li facile trovos edzinon! Sufi]e da ili estas troveblaj en la vasta mondo - rimarkis la patro.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

La saman nokton ]irkaq la dekunua horo iu altstatura viro promenis laq la imperiestra [oseo, \uste apud la deklivo sur kiu la nobelo Saletti konstruis sian domon. La nokta promenanto haltadis kaj aqskultis ]u io aqdeblus el la arbaro, kiu sterni\as de la [oseo \is la montopinto. La promenanto haltis kaj turnis sin al la arbaro. Tra la arbustraro tra[ovi\as iu kvazaq nutrawon ser]anta nokta besto. Tuj poste el la arbaro transsaltis la fosawon sur la [oseon fortika malalta viro.

-Antonio - flustris Marko - ]u [i atendas min?

-Jes, [i atendas.

-Mi ne vidis vin de hieraq, ]u vi transdonis mian leteron?

-Jes, hieraq vespere.

-}u [i ne donis leteron por mi?

-Ne.

-Antonio, koran dankon! Preskaq unu jaron mi ne vidis [in. Sen via helpo mi neniam povus paroli kun [i. Dankon! - Marko diris kaj prenis lian dekstran manon kaj firme premis \in.

-Iru, [i atendas. Vi amas [in?

-Jes, mi amas. Vi estas feli]a nescianta la signifon de tiu ]i vorto.

-Mi!? - Antonio malklare elbu[igis.

-Jes, vi ne scias…

-Ankaq mi estas homo.

-Kompreneble, samkiel ]iu alia.

-Ne, mi ne estas homo; ]iu ajn libervole povas mortigi min. Mi ne estas homo.

-Ja, kiu do vi estas?

-Aliaj havas gepatrojn. Sed mi ne havas. Oni trovis min, aqskultu, trovito mi estas - Antonio elpremis teruran vo]on.

-Kio okazas kun vi hodiaq, Antonio? - Marko demandis kaj retiri\is abrupte unu pa[on. Malkomforto sie\is lin, vidinte antaq si la ekscititajn okulojn de Antonio.

-Ekiru, [i atendas vin.

-Silentu, iu venas.

-Neniu iras.

-Antonio, mi iros tien tra la arbareto, dum vi iru ]irkaqe, samkiel pasintjare.

-Jes.

-Gardu, ke iu ne surprizu min.

-Mi gardos, sed vi pardonu al mi - Antonio elbu[igis per petanta vo]o.

-Pardoni? Pro kio?

-Vi timi\is pro mi. Pardonu. Min bruldoloras ]i tie - li diris kaj metis sian manon ]e la koron.

-Vi parolos pri tio venontokaze. Ni ekiru!

Ili disi\is. Marko tragrimpis la arbareton \is la muro, kiu ]irkaqas la ebenawon antaq la domo de Saletti. Li transsaltis la muron kaj iris laqrande de la ebenawo en alian arbareton for de la domo je cento da pa[oj. En la arbareto disi\as la vojetoj kvazaq reto. Estas jam noktomezo. Marko iris laq streta vojeto kaj subite haltas. Antaq li ekblankis io simila al homa viza\o. Marko alkuris, li disigis siajn brakojn kaj elflustris: Elvira! - Li altiris brusten la sveltan kaj junan virinon.

IV

La maljuna nobelo Saletti estis tre severa, [parema kaj ri]awavida homo. En lia domo oni ne [iris panon senlabore. }iuj servistoj ]iam estis okupitaj per sen]esa laboro, krom Lovro kaj Luko, kiuj, per ia preteksto kutimis vagi en Lu]icon, por scii\i ion pri Marija de {abari]. La servistoj sen]ese spionis la junan knabinon, klopodante scii\i, kie [i iras; singarde kaj ruze ili demandadas bonintencajn homojn en espero, ke ili tamen ion priflaros, per kio ili povus trankviligi sian mastron. Ili tutkorpe sentis jukon pro granda kaj blinda senpacienco, tial ili plej baldaq intencis plenumi la teruran taskon, kaj akiri la promesitan premion.

Alfredo tute ne dubis pri la plenumo de la intenco, ]ar li plene fidis la lerton kaj fidelon de siaj servistoj. }u li, Alfredo Saletti, jes, Saletti, la nobelo, ri]a kaj sciplena, multon spertinta, ]u li, kiu triumfis tiomajn gravajn venkojn eksterlande, ]u nun, li elprovu [ancokonspiron en tiu bagatela entrepreno? Tiuj pensoj [ajnis ridindaj por Alfredo, kaj se ili enkapi\us al iu alia, ili aspektus e] malsa\aj.

Nur duono da horo pasis ankoraq, kaj de sur alta promontoro disvasti\is basa vo]o laq la marebenawo kaj \i fine ree>is sub la klifoj de la mallumaj golfetoj.

-Antonio, ]u vi estas tie? - revokis malklare nokta fi[kaptisto el sub la klifoj.

-Jen mi estas ]i tie super "La Kolonoj". Remu!

Antonio surgrimpis la kabon, sub kiu trovi\as la sablejo nomata "La Kolonoj", por de tie alkrii al la amiko Joso, kiu kutimis tie fi[kapti. Antonio nun komencis malsupreniri al la maro, permane firme sin tenante kaj atentante kien meti la piedon, jen unu, jen la alian. Kiam li atingis la maron, li sidi\is sur rokon, lavitan kaj ]irkaqmorditan per ondoj, li ekrigardis al la malluma golfeto, de kiu aqdi\is la remilplaqdado. La boato de Joso rampis laq la glata akvosurfaco al la kabo. Ambaqflanke de la boato plaqdis po unu remilo. La barko kun siaj remiloj aspektis en la mallumo, kiel granda, nigra kaj ekzotika birdo, kiu malvigle dormeme [ancelis super la trankvila maro, trempante en \in la ekstremawojn de siaj pezaj flugiloj.

-Antonio, kie vi estas? - Joso ekkriis, kaj direktis sin sub la kabon, ]ar li en la mallumo ne rimarkis sian amikon.

-Jen mi ]i tie! Ankoraq dufoje vi remsvingu. Tiel rekte, atentu ke vi ne frapu kontraq la rokon!

La boateto albordi\is kisinte la bordon per sia pruo, \in gratis la rokawo kaj la boato skui\is retroen pro tia malsensiva kaj obtuza kiso. }imomente Antonio ensaltis en \in kaj \i tiel intense ekluli\is, ke la marakvo el[prucis el sub la pufa boattrunko.

-Antonio, atentu! Mia boato ne estas dra[ejo! Preskaq ni renversi\is.

-}u vi kaptis iom?

-Ho, ho, du, tri funtojn. Mi jam opiniis, ke vi ne venos ]inokte - Joso diris tranaze.

-Kien ni iros nun?

-Jen prenu la remilon! Ni iru al "la ripozejo" kie mi \is nun estis. }e tiu klifo, vi scias, oni nomas \in, precipe la infanoj, "La Kokino". Tie ankaq salvelinoj trovi\as.

-}u vi Joso havas iom da logfi[oj por "grasumi" la maron?

-Mi ne havas kaj ili ne estas bezonataj, ]ar la fi[oj hokavidi\is kvazaq ili karesmon fastis. }ie nurnuraj glutaviduloj! Ho, kia utilo de la fi[oj, se ni ne havas trinkawon?

-Baldaq ni havos vinon; la vinberoj jam moli\as.

-Mi ja deziras \in. Se donos Dio, post la dekanto, mi trinkos propravole, ke mi stumble ruli\os antaq la kelo.

-Ebrii\o estas peko!

-Nu kelkiam, kiel sur la foirejo pasintjare diris la viro vendanta tolojn el Karlovac.

-Kion li diris?

-He, memorkapablan kapon mi havas! Doma\o, ke mi ne vizitadis lernejojn! La viro diris, ke ne estas hontinde, se oni ebrii\as ]iun vla>an (fremdulan) jaron!

-Diablawo! Kion ja signifas por vi, tiu ]i vla>a jaro?

-He, pri tio ankaq mi ne scias! Antonio, ne remu plu! Jen, ]i tie ni enwetos la fi[kaptilojn.

-}u ni ne mallevos la ankron?

-Vi certe opinias; tiun ]i truan [tonpecon? - diris Joso ridante.

Vere li ne havis ankron, sed li havis ligitan grandan [tonblokon je longa eluzita [nurego.

-Malrapide mallevu la [tonon, por ne fortimigi la fi[ojn - konsilis Antonio.

-Post kiam ili ankri\is, aq pli korekte, [tonankri\is, Joso demandis:

-Antonio, ]u vi havas bruligilon? Mi deziras iom prifumigi mian nazon.

-Mi havas kelkajn alumetojn; jen prenu!

-Joso stre]is sin trans la boateto kaj etendis sian longan brakon, prenis la alumetujon kaj ekbruligis la pipon. La alumeto ekflamis kaj prilumis la malnovan, abraziitan fi[-boaton, la magran kaj flavecan viza\on de Joso, lian tordan bu[on, la hokoidan nazon kaj iom da blua kaj kvieta maro.

-Joso, antaq la tagi\o, do baldaq, ni surbordigos la boaton, sur la sablejon de "La Kolonoj".

-Kial? - miris Joso tenante perdente la mallongan fumingon de la pipo.

-}u vi konas tiun sinjoron?

-}u tiun de sur la monto super Lu]ica?

-Jes tiun…

-Diru nu, Antonio!

-Morgaq matene Marija de {abari] ekiros monten por alporti kunligawon da hordeo.

-Feli]on al [i! {i portu \in senfine! {i plenigu la tutan domon per \i!

-La sinjoro kaj lia servisto Luka… ]u vi konas lin?

-Jes, jes.

-Ili postsekvos [in monten.

-Ili nu iru! Kiel vi ja parolas? Kvazaq vin pikis mara erinaco.

-La sinjoro intencas mal]astigi [in.

-Mal]astigi?

-Jes, mal]astigi; kiel alimaniere diri?

-Mal]astigi?

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

-Kanajlo! Ni dronigu lin! Joso krakodiris skui\ante ke la boato eklulis.

-}u vi ekiros do kun mi.

-Kompreneble, volonte, kvazaq nuptofesti! Ja mi mortbatos lin!

-La maljuna Saletti vendis aqkcie la havawon de via patro.

-Li estas kanajlo! Ja li a]etis \in, sur \i mia patro servutas. Jes, mi mem ne scias kiamaniere li trompis kaj prirabis nin! Sperta ruzulo li estas! Tombo elwetu liajn ostojn! Ho, ts! Antonio io hoki\is - diris Joso kaj komencis tiri la fadenon en la boaton.

Joso jen tiras, jen iom lasas, kaj li ripete tiras, malrapide kaj atente por ne interrompi la fadenojn. Fine sur la suprawon ekplaqdis granda kaj lar\a salvelino. Joso levis la fi[on en la boaton, li kunpremis \in per siaj genuoj, eltiris la hokon el \ia bu[o, kaj wetinte \in al la fundo de la boato, li diris serioze:

-|i pezas ses funtojn minimume! Deca man\opeco surtable de e] nia sinjoro paro>estro \i estus!

En la silento de la malluma golfeto nun aqdi\is la saltado de la fi[o sur la malfirmaj bretetoj kiuj tegis la boatfundon. Post la trankvili\o de la fi[o, en la golfeto ree ekregis la sama rigida silento, kiun interrompas de temp’ al tempo kvieta levo kaj mallevo de la akvo, kiu dormeme ver[is sin kaj ensorbi\is en la fragilan kaj porozan markremon, per kiu garni\is la rokawo \uste ]e la marsurfaco. Aqskultante la mallaqtan marsufloron kaj la dampan, mildan kluk-klukadon de la akvo, oni opinius, ke ankaq la klifegoj suspiras en la mallumo, ke ankaq ili vivas, ke ankaq ili \uas la markisadon, la karesan petoladon kun la densa kaj longa musko. La glata marblua ebeno lante [veli\as kaj levi\as kvazaq dol]e dormi\inta marfeino, son\anta pri grandaj kaj brilaj steloj, kiuj respeguli\as de sur la ]ielvolbo en la misteraj marprofundoj, kiuj flagretas ]irkaq [ia orhara kapo.

-Joso, ankoraqfoje ni enwetos la fi[kaptilojn, kaj poste ni iros al la sablejo. Vidu, tie malantaq la montoj jam la ]ielo heli\as.

En iu kavo io ekflirtis.

-La palumboj jam veki\as - ektremis Joso, kaj daqrigis: -He, estas ankoraq nokto! La manoj jukas vin…

-Kial, Joso?

-Kion diri?… Marija estas bela knabino…

-Vi do [atus dra[i la sinjoron? - demandis nun Antonio per necerta vo]o.

-Ð}u vi ankaq?

-Mi ne scias, sed se li povus li neniigus min.

-Kian utilon li havus el tio?

-Joso, ili estas malbonaj homoj.

-Mi jam diris, dronigi lin!

-Jen, mia tran]ilo! Mi akrigis \in; se ili atakos min, mi dis[iros iliajn ventrojn!

-}u tiel? Tran]! Kaj la intestojn eksteren! - montris Joso svinganta permane laqlonge de la ventro de Antonio, de la umbiliko \is la brusto.

-Joso, mi opinias ke oni rajtas defendi sin.

-Kompreneble, oni rajtas, kaj laqle\e kaj laqjuste. Ankaq imperiestroj defendas sin, se iu atakas ilin.

-He, tie temas pri armeoj.

-Defendanta sin, oni kondutas kiel armeo! }u vi vere timas tiujn fiulojn?

-Jes, liaj servistoj intencas mortigi min.

-Li havas multajn servistojn?

-Lovro kaj Luka.

-Kiu tion diris al vi? Ne kredu, Antonio! Nu, e] se deko da tiaj atakus vin, al ]iuj vi frakasus iliajn kraniojn!

-Neniun mi timas, sed kiel mi defendos min, se ili sturme atakus min nepretan?

-Se estas vero, pri kio mi aqskultas; Antonio estu singarda! Nu, kial ili intencas mortigi vin? Kiam vi akiris malfavoron de ili?

-Mi ne scias, Joso…

-Atenton! Vi rakontis al mi antaq tri aq kvar tagoj, ke vi faligis tiun kanajlon, kaj por reven\i, li ordonis al siaj servistoj, ke ili murdu vin.

-Jes, jes, tiel iel…

-Sed, ]u ne konvenus pli, ke ni superruzu ilin?

-Kiel?

-Se ili estus mortintaj, ili neniel povos mortigi vin…

-Joso, mi ne volas peki fatale. En tiu ]i mondo mi ne vivas bone; kaj mi deziras, ke en la alia estu al mi pli bone.

-He, mi ne sa\umus tiel, ]ar ili ne estas honestaj homoj!

-Baptitaj ili estas, samkiel ni! Joso, mi ne volas, krom se ili devigos min. Homa sango ne estas hunda. Dio scias, ke mi ne prisoifas ilian sangon, kaj li ju\os al ]iu.

-|uste bonege vi hakparolas! Tiel ne scipovas e] nia paro>estro! Antonio, vi estas admirenda homo!

-Aqskultu, Joso! - Antonio diris post ioma silento - permesu, ke mi demandu vin pri io: }u vi memoras vian patrinon?

-Ne precize; mi ne plenumis la duan jaron, kiam [i mortis… }u vi, Antonio, aqdas birdflirtadon en la mallumaj rokokavoj? - Joso demandis mallaqte kaj krucosignis sin.

-}u via patro estis en Lu]ica, kiam la patrino mortis?

-Ne estis; nu, kial vi demandas min pri tio? }u vi ne aqdas, ke la birdoj pli intense flirtas kaj blekas? Vere, Antonio, ]iun fojon, kiam dumnokte mi fi[kaptas ]i tie kaj kiam mi memore pensas pri la forpasinta patrino, la birdoj movi\as kaj transloki\as ]irkaq la rokokavo, kvazaq ili ]irpante kaj siblante plendas. Nu, diru, kial vi demandas min pri tio?

-Kial… kial? - mi ne scias…

-Mia patro estis surmare kiam la patrinon oni entombigis. Tion mi klare rememoras, ]ar post la patrina forpaso, min prenis la onklino…

-La onklino Kata?

-Jes, Kata, ]e kiu ni vivis kelkajn jarojn \is kiam la patro revenis de sur la maro.

-Sed kial mi trovi\is ]e via onklino?…

-Antonio, kial vi timi\is? Via vo]o sonas kvazaq \i venas el tombo.

-Via onklino tre karesis min; kiel mi atingis en [ian domon?

-Jes, [i tre amis vin. Mi neniam forgesos la tagon, kiam [i alportis vin…

-El… el Triesto…

Super la golfeto, sub la mallumaj klifoj, traflugis strigego senflirte, \i terure kaj reven\e eksiblis kaj malaperis en la mallumon.

-Jes, el Triesto. }u vi forgesis pri nia ludado antaq la domo de la onklino, sur la [tonaj [tupoj?

-Poste la aliaj infanoj primokis min, ke mi estas bastardo.

-Ne zorgu pro tio! Ja ankaq mi estus kvazaq ne havanta patrinon.

-Almenaq la patron vi havas.

-Sed, se li estus droninta?

Antonio kaj Joso eksilentis rigardante al la fi[kaptiloj. Tuta horo jam pasis.

Super la orientaj montoj la noktaj vualoj delikati\is kaj [iri\is. La ]ielo nubokrispi\is. La norda brizo descendis desur la montaro de Kastav al la maro kaj nigrigis \ian surfacon meze de la golfo.

-Joso, ni kunvolvu la fi[kaptilojn! Jen, jam tagi\as.

-Laq via deziro.

La fi[istoj ordigis la fi[kaptilojn, ili enmanigis la remilojn, fiksigis ilin ]e la [anceligitaj kejloj, kaj la barko eklulis kiel kukurbo kaj faris sulkon ]irkaq la kabo. Kiam ili venis al la sablejo ili per sia tuta potenco kurbigis la malnovajn remilojn. La fi[boato eksvingi\is kiel sur sebo, \i gratis per sia fundo la [limon kaj \i firme pu[i\is sur la malaltan dunon.

-E] duonon de \i ni alsabligis sur la senakvan sablon - \ojkriis Joso.

-|ia fundo memoros ]i tiun alsabligon!

-Ili elwetis sur la sablon kelkajn mallongajn kaj malsekajn bretetojn, kiuj kovradis la fundon de la boato. Kiam ili mem elsaltis surborden, ili metis la mukajn bretetojn antaq la boaton, kaj preninte \in ]iu ]e sia flanko ili tiris la boaton sur la bretetoj je kvin pa[oj for de la maro. Tion fininte, ili prenis la bretetojn, la remilojn, la fi[ojn kaj la ankro[nuregon, kaj ]ion ]i ili ka[is en groton for de la sablejo. Se ili restigus la remilojn sur la boato, certe Joso poste ne povus trovi \in sur la sama loko, ]ar la infanoj kiuj kutimas ]iutage venadi al la maro, enmarigus \in por amuzi\i remante sub la klifegoj.

-La fi[istoj tiam ekiris al la montaro. Antonio silente mar[is antaq sia amiko. Joso, svingante per la manoj, mezuris longajn pa[ojn kaj spiregis [vitante. Lia maldekstra kruro estis nefleksebla, kaj la dekstra etendi\is flanken el la genuo, kvazaq \i rompi\us ]e la artiko. Dum ]iu pa[o, lia magra kaj alta korpo - la plej alta en la tuta Lu]ica - klini\is super la dekstran kokson, dum la malrekta kruro duoncirklis antaqen pa[anta.

Belega tago esti\os. En la valetoj brizis fre[a matena venteto, kiu milde karesis la viza\ojn de la fi[istoj, ankaq iliajn nudigitajn brustojn [ovante sin en la sinojn de iliaj ru\aj flikitaj ]emizoj. La montokrestoj kaj la foraj insuloj jam plene distingi\is. La juna ]arma lumo ]ie [veli\is, kreskis, trapenetris la ombrojn, ]ie dispersis ilin. Tiu ]i konsoliga lumo, la pura kaj milda aero, la naturo, kiu veki\is el plifortiga dormo, la le\era odoro, kiun oni sorbas volupteme, la grandioza tagnaski\o ege impresis la nervojn, la koron kaj la animon de - Antonio…

-Kien do ni grimpas? - koleretis Joso.

-Ni jam iris longan distancon de la maro. Nun ni trahakos trans tiu ]i monto, kaj jen ni ]e la valeto de {abari]! Marija venos sendube.

-Ni ka[os nin post iu [tonmuro. La hodiaqan tagon Saletti memoros! - minacis Joso.

-Vi devas fari nenion, krom se mi diros. Ili havos pafilojn.

Pa… Pafilojn!? - konsterni\is Joso kaj haltis ekstarante sur la rekta kruro, dum la alia restis levita.

-Jes, pafilojn! Vi jam timas, vi tiom [ajnigis vin kura\a en la boato.

-Mi ja ne volas sperti la pafilefikon ]e mia korpo.

-Tial ni devas nin gardi.

Antonio kaj Joso kvazaq ne laci\is irante laq la krutaj padoj. Fine ili \islamis al la kampo de {abari]. Tiu ]i kampero trovi\as sub kruta elstarawo de la plej alta monto. |i estas eta kaldrono, kiaj multnombre trovi\as en la karsta regiono. La kampo havas diametron je cent pa[oj, kiun ]irkaqas alta [tona muro. En la mezo de la kampo trovi\as aro da hordeogarboj. Tie estas garboj en kvanto de du kunligawoj. Joso kaj Antonio ka[is sin apud la muro ekster la kampo, en la fosawon protektanta kontraq torento tiun ]i malgrandan havawon de {abari]. Ili sidi\is, kaj en malproksimo sub la montaro disvasti\adis la matena saluto al la patrino dia. La fi[istoj demetis siajn ]apojn, krucsignis sin, kaj fininte la pre\on, Joso diris:

-Hodiaq Franina frui\is.

-Silentu aq parolu pli mallaqte; Marija ne malfruos.

-Ni aqdos [in tuj post kiam [i venos sur la kampon.

-Jes, [i kutime kantas.

-Bela knabino [i estas, sed diru, ]u estas malvarme al vi?

-Ne.

-Mi vere tremas pro malvarmo. Sciu, en la montaro ni trovi\as; ]i tie ]iam estas malvarme, verdire, mi [viti\is laqvoje. Rigardu, la tuta ]emizo ]ifoni\is. Mi havis kudrilon, sed mi perdis \in. }u vi havas monon? Mi a]etus ]emizon ]e Stipe.

-Mi ne havas, sed Stipe kreditos vin. Li estas bona homo.

-Mi ne [atas [uldojn, ]ar mi hontas - diris Joso kaj glatumis sian longan kolon.

-Silentu, mi aqdas ies pa[ojn.

-La fi[istoj kurbfleksi\is sub la muron. El la monto trans la kampo vere aqdi\is le\eraj piedbatoj.

-}u [i estas? - ekflustris Joso.

-Mi opinias; sinjoroj havas [uojn, dum [iaj opankoj ne klakas kontraq la [tonoj.

-La amikoj eksilentis, rigardante unu la alian viza\e. Tiumomente super la kampeto ekkantis mallaqta virina vo]o: "Mara haste la maron alpa[as".

-{i! - Antonio elbu[igis kaj ru\i\is.

-Antonio, kion ni faros?

-Nenion, silentu! Ni atendu, \is kiam [i descendos en la kampon - diris Antonio kaj iom levi\is por vidi, kie [i estas.

-Kial [i hezitas sur la monto?

-{i staras sur [tono - respondis Antonio kaj li ampleksis [ian gracian staturon per siaj grandaj okuloj.

La suno, la juna matena suno, jam [utis siajn orru\ajn radiojn laq la montara regiono. La svelta staturo de Marija pitoreske reliefi\is sur la blua ]ielo banante sin en tiuj brilaj radioj. La knabino [ajnis al Antonio pli alta ol [i vere estis. {i rigardis la maron. {iaj okuloj vagis laq la trankvila marsuprawo kaj la verdaj bordoj de la malproksimaj insuloj, ser]ante etajn kaj kvietajn velojn. {i melankolie ekridetis al la maro, [i ]irkaqrigardis la naski\regionon kaj observis la fumon levi\antan maldiligente super la vila\aj dometoj. Tiam [i aqskultis magran bovineton, kiu mu\is ie sub iu monto, ankaq la malsatajn [afojn, kiuj blekis ]e la kruta flanko de Lu]ica. La naztruoj de Marija vasti\is, la brusto [veli\is spirante la puran aeron, tra kiu solvi\is la odoro de salvio kaj piceo kaj la odoro de la mola tero. La griza [tonaro, la rokoj homalte altaj helis kaj rebrilis pro la abunda nokta roso, ili kvazaq [ajnus veki\i por ]erpi la varmon de vivodonaj radioj de la potenca suno. En la maldensa herbaro ]io viva rampis kaj svarmis, ]io susuris inter la koroniloj kaj piceoj, ]io viglis kaj spiris, la tuta naturo ekvivis. Super Marija en la klara aero griza alaqdo [vebis kaj \oje pepis; super la montego flugis aglo, svingante kaj susurante per grandaj flugiloj, kaj pli supre sur la ]iela firmamento, trankvile na\is orumitaj nuboflokoj.

Jam tagi\is.

Antonio ne demetis siajn okulojn for la knabino prilumita de la suno, dum Joso pensis pri la pafilo de Saletti kaj permane li palpis sub la flikita ]emizo sur la brusto. Li gladis permane sian ru\an kaj magran bruston, li palpis siajn ripojn, kiujn oni povis nombri facile sub la mizera haqto. Joso kapbalancis pensante, kiel li fartus, se ie aq tie plumbo inter liaj ripoj traflugus, li stre]is sian kolon, malfacile englutis salivon, kaj lia eksterordinare granda adampomo en la gor\o eksaltis, \i [re]is la haqton kiel ]e meleagro, kiun oni grasigas por kristnaskaj festoj per juglandoj aq per maiza polento. Joso tiam rigardis siajn magrajn krurojn, kiuj longi\is antaq li sur la tero kaj trans la fosawo. Lia viza\o sereni\is, la grizaj okuloj \oje palpebrumis pensante, ke ankaq la difektita kruro taqgus, se necesus forkuri.

-Ts, ts! }u Marija jam descendas? - demandis Joso, sed ]ar li ne aqdis respondon, li ektiris la eluzitan krurumon de la pantalono de sia amiko.

Antonio rigardante al Marija, mansvingis al li por silenti, sed iom poste li kaqrfleksi\is sub la muron kaj metis la montrofingron al la lipoj.

-}u [i venas? Antonio, vi pali\is, kvazaq en vi ne ekzistus e] guteto da sango - ekgrumblis Joso tra sia hokforma kaj dekstren flankita nazo.

-Mallaqte! Iu descendas en la kampon.

-Kiu? }u Saletti? - Joso ekgapis.

-Ne. {i. Silentu!

Marija iranta malsupren al la kaldrono, kantis tutgor\e. La koro de Antonio batis rapide. Marija malfermis la provizoran pordon, eniris en la kampon kaj komencis meti la [ar\on sur la portotukon, kiun [i etendis sur la stoplejon. Joso kaj Antonio ekrigardis unu la alian sub la muro ekster la kampo kaj aqskultis [ian sonorantan vo]on.

Post kiam la knabino pretigis la [ar\on, [i sidi\is sur la teron kaj tra[ovis la kapon tra la portotukon, [i surmetis la pezawon sur[ultren, kaj wus intencante levi\i [i ektremis kiam [i rimarkis du homojn, kiuj montri\is super la kampo.

-Jen ili! Joso silentu!

-Eble ili ne havas pafilojn! - Joso malfermis la bu[on kiel murenfi[o.

-Mallaqte! Ili iras al la kampo.

-Antonio, levi\u por vidi la pafilojn.

-Ts! Ili jam alproksimi\is al la kampo.

-Ili pafos al ni kiel al leporoj!

-Ne tremu! Vi timas!

-Mi?

La amikoj eksilentis, por aqskulti, kio okazos.

Marija kvazaq [toni\is kiam [i ekvidis Alfredo-n kaj Luka-n, kaj [i e] ne povis pensi kion fari, sed restis tiel ligita en la [ar\o kaj apogita al \i. La nobelo kaj lia servisto embuske atendis la konvenan momenton rande de la kaldrono, kaj tiam ili rapide descendis en la kampon, kie ili apogis la pafilojn al la muro, kiu tute ]irkaqis la kampon, kaj kuris al la knabino pli frue ol [i povos liberi\i el la pezawo.

-Bonan matenon, ]arma Marija! He, ho, vi kutimas frui\i! - Diris Alfredo kaj karesis [ian vangon.

La knabino diris nenion, sed intencis levi\i kun la pezawo. Luka retrotiris la pezawon, kaj premis \in al la tero. La knabino ektremis kaj ekkriis:

-Ho, patrino mia!

-Marija, mi ekiris ]asi kaj kredu al mi, ke mi ne esperis, ke mi trovos vin ]i tie.

-Lasu min libera!

-Marija, hodiaq vi devas ion konsoligan diri al mi! Mi ne volas preterlasi ]i tiun unikan [ancon. Ni solaj estas ]i tie, neniu vidas kaj aqdas nin, li estas mia servisto, kial vi timas? - diris Alfredo kun tremanta vo]o.

-Se Dion vi konas, lasu min! - ekkriis Marija kaj denove intencis levi\i, sed Alfredo repu[is [in, ke [i falis sur la [ar\on kaj ekkriegis:

-Rabisto!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

En tiu momento Antonio kaj Joso transsaltis la muron en la kampon, \uste ]e la loko, kie la pafiloj estis apogitaj. Antonio ka[e estis rimarkinta la lokon de la pafiloj kaj tiam li kun Joso [teliris klini\inte apud la ekstera flanko de la muro.

-Haltu! - ektondris Antonio, celante per la pafilo al la nobelo.

Alfredo kaj Luka turnis sin kaj konsterni\is. Marija alkuris al la trovito, [i surgenui\is antaq li, kaj ]irkaqbrakis liajn genuojn, [i eksingultis:

-Antonio, Dio pagu al vi!

La nobelo kaj la servisto staris palaj meze de la kampo.

Luka provis fu\i, sed Joso ekgrakegis:

-Haltu, rabisto, alie mi traboros vin!

-Donu la pafilojn - ekpetis Luka.

-Silentu, hunda]o, alie mi pafos! - minacis Joso denove.

-Alfredo furioze ekrigardis al Antonio kaj ekpa[is al la eliro.

-Haltu, ni kune iros en Lu]icon! - anonci\is Antonio raqke kaj trankvile.

La nobelo rigidi\is.

-Marija, surmetu la [ar\on. Vi ne spertos malbonon dum mi estas viva. Joso, atentu pri Luka!

-Se li ekmovi\os, precize lian koron mi trafos! He, fiulo, provu fu\i! E] sankta Luko ne savos vin, ]ar mi … paf!

-Joso, donu la pafilon! Ne frenezu! - Luka insistis afable.

-}u vi volas, ke mi surspicu vin?

-La nobelo tremas pro ]agreno kaj timo, vidante la malbonhumoran mienon de Antonio, kaj lian nigri\intan kaj malserenan viza\on.

Kiam Marija preti\is, Antonio ordonis:

-Ek al Lu]ica nun!

-La friponoj iru antaq ni! - ekkriis Joso.

-Dek pa[ojn for - daqrigis Antonio.

Unu horon poste, la homoj sur la [oseo antaq Lu]ica miregis.

La humiligita nobelo kaj la timigita servisto mar[is rigardante teren antaq Antonio kaj Joso. Iom post ili iris Marija kun la [ar\o. La knabino estis ploranta. Iuj virinoj, revenantaj de la frumatena diservo aflikti\is, vidinte la povran knabinon. Ili kapbalancis, mansvingis kaj iris plu, ]iu laq sia vojo.

Veninte antaq la po[tejon, kiu trovi\as apud la [oseo en Lu]ica, Antonio diris al la nobelo kaj la servisto:

-Nun vi povas iri kien vi volas.

-Donu la pafilojn - ekpetis Luka.

-Ne boju, hunda]o! Mi frakasos vian kapon! - ekminacis Joso.

-Viaj pafiloj ne perdi\os! - hakdiris Antonio.

-Donu la pafilon! - eksiblis Alfredo tra la dentoj.

-Ne! Danku al Dio, ke vi vivas! Foren, fiulo, pafilon vi ne indas havi. Fori\u hejmen, salutu vian patron, la friponon, kiu for[telis mian hereditawon. Komplete vi senhavigis nin!

-Joso, evitu ilin - trankviligis Antonio.

-Se li elbu[igos e] unu vorton, li plon\os en sian propran sangon!

Post kiam Luka kaj la nobelo komprenis, ke lia persvado ne sukcesos, ili ekiris hejmen tra la arbaro.

*

La vila\aj infanoj iris post la Antonio kaj Joso kaj kriis: -Ili havas pafilojn, pafilojn! Antonio mar[is rapide. Li surtiris la ]apelon super la okulojn; li serioze rigardis la infanojn, kiuj proksimi\is al li. Joso lamis post li, klini\ante super la dekstra kokso kaj svingante per la kapo.

-Joso, kien vi portas la pafilojn? - demandis iu knabo.

-Al Stipe.

-}u vi scias pafi?

-Jes! Mi scias, jen tiel - li diris kaj levis la pafilon al la okulo.

-Ek, pafu!

-Ne! Bela pafilo! |i apartenas al Luka. Ho, kiel la friponoj tremis!

-La \endarmoj enkancerigos vin, ]ar vi [telis la pafilon. Ankaq Antonio-n ili fermos!

-Ni defendos nin; ni ]iujn mortigos.

*

La negocisto Stipe, starante ]e la kaso de sia vendejo, tenis en sia mano allogan faskon da monbiletoj. Antaq li sur la benko ku[as unu centvalora monbileto kaj kelkaj dekvaloraj. Lovro, la kale[isto de Saletti, venis al la negocisto por [an\i la centvaloran kontraq pluraj malplivaloraj monbiletoj. Jen kaj jen Stipe tu[is spongeton kaj nombris la monbiletojn por la kale[isto. Li nombris, dum en la vendejon haste eniris Joso kaj Antonio. La negocisto konsterni\is. Lovro turnis sin, kaj kiam li rimarkis la armitajn fi[istojn, li terure pali\is.

-Antonio, kies pafiloj tio estas? - demandis Stipe.

-Mi diros post kiam foriros tiu ]i noktuo el la vendejo - respondis Antonio kaj montris per la mano al Lovro Palotta.

Tiu ]i vira]o, kanajlo, kun longforma kaj razita viza\o, kvazaq ion ma]anta, ne sciis, kion diri, nek fari.

-Lovro, jen prenu! Nombru ankoraqfoje; eble mi eraris - diris Stipe pu[ante la dekvalorajn monbiletojn sur la tablo.

-Ho, diablo! El kie vi ekposedis tiun monon? - demandis Antonio.

Lovro malfermis sian grandan bu[on kaj rigardis al la fi[istoj.

-Mi scias, kiel li akiris tiun monon! - eksiblis Antonio.

-Jen la kanajlo, li [an\as la centvalorajn! - ekkriis Joso kaj alcelis al la kale[isto.

Lovro tute sintiri\is kaj [ovis la monbiletojn en la po[on de la lar\a kaj longa griza jako.

-He, ne [an\as li por si! Lin sendis ]i tien la juna mastro - defendis lin Stipe.

-Jes, la juna mastro - ekbalbutis Lovro.

-Ja kial vi timas? Kia furiozo atakis vin? - miris Stipe pro la kale[isto.

-Nu, kie ja estas tiu via juna mastro? - ekridis Joso kvazaq ternante pro nazkataro.

Lovro skui\is, eksvingis per la kapo, kaj ekmurmuris:

-Ek ser]u lin!

-Mi jam trovis lin! - ekkriis Joso, kaj stre]is sian kolon.

-}u kelkfoje la juna mastro donas al vi monon? - demandis lin Antonio gravmiene.

Lovro-n atakis spasmoj. Antonio trapikis lin per sia rigardo.

-}u monon!… Li!… Jes, skur\obatojn al mia dorso - ekbalbutis Lovro.

-Antonio! - surprizegi\is la negocisto.

-Tiu mono fari\os naqza por li! - Antonio ekminacis raqke.

Lovro for[ancelis el la vendejo.

-Antonio, pro konfesio mia, mi ne komprenas viajn dirojn! Kial do vi atakis lin tiel? Kian kulpoagon li povra faris?

-Nenian!

La perpleksita Stipe skuis siajn [ultrojn, kaj demandis:

-Kaj la pafiloj?

Antonio rakontis pri ]io okazinta en la montaro kaj pri kiel li alpelis la nobelon al Lu]ica.

-Kie estas Marija? Kaj la friponoj! - kriis la negocisto indigne.

-{i foriris hejmen.

-Ja kial vi alportis la pafilojn ]i tien? Forportu ilin al la urbestro kaj diru, ke li raportu al la tribunalo.

-La urbestro enkarcerigus nin! - diris Joso tranaze.

-Vi pravas Joso! Mi preskaq forgesis! La urbestro estas amiko de Saletti.

-Prave! - Antonio atestis.

-Kiel vi Antonio scii\is, ke la friponoj postsekvos Marija-n en la montaron? - demandis Stipe.

Antonio, pensanti pri Elvira kaj Marko, embarasi\is iom kaj prisilentis al la negocisto pri la pasintvespera konverzacio antaq la domo de la nobelo.

-Mi ne sciis certe, ke la sinjoro ekiros post Marija en la montaron - Antonio devigis sin diri malveron. -Pasintvespere dum vesperman\o Jela diris al Marija, ke [i frumatene iru alporti la faskaron de hordeo, sed mi tuj konjektis, ke Saletti atendos [in en la montaro.

-Jes, jes, la kanajlo tentas la knabinon - koleris la negocisto.

-Mi kaj Joso fi[kaptadis la tutan nokton; frumatene mi petis lin akompani min. Kiam ni venis sur la deklivon, mi rimarkis, trans la valo, ]e la montoflanko, Marija-n. Iom fore post [i iris du viroj; mi tuj divenis ilian intencon!

-}u vere? Vi ne diris al mi pri tio! }u vere vi vidis ilin? - ekmiris Joso.

La lastaj vortoj de Antonio estis veraj. Li ne volis diri al Joso, ke li vidis la virojn kun pafiloj, ]ar li timis, ke Joso forkuros.

-Kiu diris al Saletti, ke Marija iros alporti la hordeon? - demandis Stipe.

-Liaj servistoj postsekvas [in ]ie - respondas Antonio.

-Ve al mi! Se vi Stipe aqdus la kriadon de Marija! Mi teruri\as la tuta! - diras Joso kaj levas buklon da flavaj haroj de sur sia verto por montri pli precize kiel li fartis apud la muro de la kampero.

-Antonio, vi estas brava junulo!… Povra knabino! Se vi tiel ne agus, hodiaq la familio de {abari] estus hontigita. Vi savis la honestecon de Marija, kaj vi hontigis la kanajlon, Jen, tiaj aspektas la sinjoroj de Lu]ica. Diablo mem elpensus ion pli maldecan! - kriis Stipe.

-Antonio, kial ni ne mortbatis ilin? - kura\is Joso.

-Bone ke vi tion ne faris! Nun sufi]as la hontigo kaj la malestimo, \is la tribunala proklamo. Ho, kiaj kanajloj grasi\as en niaj regionoj! }u ne sufi]as, ke ili ekspluatas nian kompatindan popolon, sed ili e] volas mal]astigi niajn knabinojn. Justeco ne ekzistas plu en la mondo! Ili meritis pendumilojn! Saletti ne volas ekkoni niajn bezonojn; liaj grenujoj estas plenplenaj, liaj monujoj [velkrevas, dum la popolo malsatas! Kiam regis plagaj jaroj, li dum Kristnasko donadis sakon da maizo kontraq tri ujoj da vino, kiujn la servutuloj devis doni dum la tago de sankta Mi>aelo! Ni estas senpovaj, ]ar ni estas malri]aj! La sinjoroj, deputitoj en Vieno ne defendas nian mizeran popolon, sed ili diskutas pri aferoj, per kiu lingvo oni instruos niajn infanojn. Dumtempe tiaj mal]astuloj, kia estas la maljuna kanajlo super Lu]ica, nin ekspluatas kaj hontigas! - furiozis Stipe kaj rapide mar[as tra la vendejo.

Liaj gepatroj provas trankviligi lin, sed vane. Stipe kriis kvazaq senracia. Kiam li silenti\is, li eniris en ]ambreton, kie li kutimis skribi. Li sidi\is, mallevis la kapon sur la bruston, kaj komencis murmuri.

Antonio kaj Joso lasis la pafilojn en la vendejo, eliris el la domo kaj ekiris al la domo de {abari].

Jela kaj Marija sidis ]e la fajrejo plorante kaj veante. Marko promenis en la kuirejo. Lia viza\o estis pala kaj enpensi\inta. Post kiam la virinoj rimarkis Antonio-n kaj Joso-n, ili laqte eksingultis. En la ]ambro sur alta lito ku[is la maljuna Antun. La malfeli]a maristo rigardis per siaj vitrecaj kaj larmoplenaj okuloj al la fenestroj kaj aqskultis la singultadon de siaj edzino kaj filino.

-Ho, Dio kara, kian kulpon ni faris! - Jela suspiris klakante per siaj manoj. Mia kulpo, pri ]io mi kulpas! Ho, povra mi! Nun mi komprenas, kial hieraq Luka pridemandadis min pri ]iawoj. Kara mia Marija, doloro mia, ne singultu plu! Vi neniam plu iros sola el la hejmo. }u vere la homoj jam frenezi\is? Ho, Dio pardonu al mi! Mi jam ne scias, kion mi parolas!

-Trankvili\u, panjo! Marija nur ektimis. -Antonio, vi protektis la ]astecon de nia familio. Diru al ni, kio okazis - Marko diris kun tremanta vo]o.

-}u Marija ne diris?

-{i diris, sed kie trovi\as la pafiloj.

-Ilin mi donis al Stipe, ]ar li indas esti urbestro.

-Vi nomi\as Joso, ]u ne?

-Jes, jes, Joso. Mi bedaqras, ke ni ne pafmortigis ilin kvazaq leporojn.

-Ho, sankta Dio! - ekklakis Jela.

-Panjo, ne timu! - singultis Marija.

-Vi, nobla nobelo! Vi raportos al mi, kian rilaton vi havas kun mia fratino! - ekminacis Marko kaj terure ektremis.

Antonio rigardis lin ridetante, kompate, amare kaj preskaq malestime…

-Marko, fil]jo kara, ne impliku vin en aferojn de senkreduloj, por ke plia malbono ne trafu nin! - petis Jela.

Ekestis silento. El la ]ambro aqdi\is vo]o de la malsanulo.

-Filo mia, geinfanoj miaj, gardu vin de tiuj pekuloj; ne entombigu min antaqtempe.

-Antonio, laq la rakonto de Marija, vi antaq kelkaj tagoj perpugne batis la nobelon; kial vi silentis pri tio? - demandis Marko.

-}u mi silentis? Jela, ]u mi ne diris ]ion al vi, Jela, la saman vesperon, kiam mi faligis lin sur la [oseon?

-Jes, vi diris - respondis Jela.

-Se mi ekscius pri tio, ne okazus tio ]i hodiaq! - Marko diris amare.

-Ni silentis, por ne mal\ojigi vin; ankaq al Mato ni ne sciigis, por ke ne okazu plia malbono.

-Vi ne faris bone! Mi estus parolinta kun la nobelo.

-}u vi estus sciigonta Maton en Jelen[]ica, por veni ]i tien? - demandis Antonio kun adstringeca kaj malfirma vo]o.

Marija ektremis rigardante lian viza\on, trans kiu tiumomente traflugis dolorega mieno.

-Neniel! Kial li venus ]i tien? Estu mia zorgo kviti\i kun Saletti. Mi prudentigos lin baldaq! - Marko kriis kolere.

Laq lia bela viza\o sterni\is amara zorgo kaj furioza ]agreno.

-Jes, jes, fil]jo, estus pli konvene, ke Mato ne venu en Lu]ica-n, kial do mal\ojigi lin? Plej konvenus, ke ni petu pri konsilo sinjoron paro>estron kaj Stipe-n; ili scias kion ni faru kaj al kiu ni turnu nin. Feli]e, ke ni havas tiajn homojn en Lu]ica! Sinjoro paro>estro e] helpus nekredulon, des pli li helpos nin! Marko, se vi estus pastro, tiaj aferoj ne estus okazintaj al via fratino. Kiu ja kura\us e] tu[i fratinon de pastro? Ho, kion ni povruloj rajtas fari, ni malri]aj fi[istoj!

La sciigo pri la abomena konduto de Saletti disvasti\is preskaq tuj tra la tuta Lu]ica. Preskaq ]iuj kompatis la ]arman kaj bonan knabinon kaj [iajn gepatrojn. La kvieta urbeto abrupte malpaci\is. La patrinoj zorgoplene rigardis siajn filinojn, sur[utante ilin per bonutilaj konsiloj. Joso vagis longe tra la krutaj urbostratetoj, parolante kaj kla]ante pri Marija, pri la nobelo, pri la montara kampo kaj pri la pafiloj. La virinoj laqte interparolas trans la stratoj, ili pridemandadis, kalumniis la nobelon, ili manklakis kaj miris pri la braveco de Joso. La infanoj kiuj ]irkaqis la fi[iston, rigardis lin timeme per konsterni\o, kaj sekvis lin de domo al domo, dum li parolis kaj parolis kvazaq li mortigus grandegan armeon. Joso kun roto da buboj venis al la domo de la urbestro, kaj li denove babilis kun scivolemaj najbarinoj.

-Kial vi kria]as antaq mia domo! - ekblekis Anastazija Murelli de sur la fenestro.

Nun ekestis bruego! Joso en sia heroeca vervo ekkriegis:

-Jen, jen, strigo sur la fenestro!

-Strigo! Gufo! - ekululis la buboj.

-A]uloj, ]ifonuloj! Iru hejmen, ke viaj patrinoj fliku viajn pantalonojn! - ekkriis Anastazija ree.

-Turpulino, olda sor]istino, ciganino! - [uti\is el ]iuj flankoj.

Iom poste, kiam la tempesto trankvili\is, la urbestro rigardis la flavan viza\on de sia edzino, kaj la harojn kiuj tremetis sur la verukoj, aqskultante la kriadon, kiu transloki\is en alian strateton.

VI

Sur la pitoreska monteto, kiu levi\as pafdistance okcidente de tenebra Lu]ica sub la kalva kruta flanko de griza monto, montri\as sinjoreca palaco el inter la densaj arboj. La ronda ebena suprawo de la monteto estas tute ]irkaqita de arbaro. Inter la monteto kaj la monto fendi\is mistera ravino. Se iu enpensi\inta maristo vagus per siaj okuloj, senkonsidere kien li navigus ene de la mirinda golfo, liaj okuloj certe alkro]i\us al la blanka palacfronto sur la monteto. Post kiam li rimarkus \in, li malfide wetus sian rigardon al sia fragila boato; dolorplena nostalgio spasmigus lian bruston, en sia koro li sentus terurtremon, rememorante pri siaj edzino kaj infanoj. Li pensus pri la idilia feli]o, kiun \uas liaj nekonatoj sur la verda monteto, sur la trankvila malvigla loko, sed li povra ne scius, ke apogis sin ]e unu fenestro juna, malfeli]a knabino, kiu envias lin pro lia sorto.

Elvira Saletti melankolie enpensi\is, rigardante al la kalma marebeno, kiu antaq [i briletis kaj respeguli\is. {iaj nigrobrunaj okuloj idle vagis laq la dezertaj regionoj de la insulo Cres ser]ante en \iaj laqtegaj montopintoj la plej izolitajn valojn kaj ravinojn.

La suno pura kaj brila baldaq sinkos malantaq la altan U]ka-n. Sur \iaj fieraj suproj ekflamis ega fajro. La kalva Velebit kaj iuj altaj pintoj de la insuloj de Kvarner sunumis sin en la lasta ru\a brilo. }ie ]irkaqe \is la vidatingo, en la tuta golfo, kiu sterni\is de Kapela \is U]ka kaj de Osor \is la karsta montaro super Kraljevica, ]ie interplekti\as, ]ie inter[an\i\as grandegaj ombroj kun longaj fragmentaj makuloj de la suna oro. La orienta monto]eno de Istrio, levi\as kaj mallevi\as kvazaq giganta ondo, kiu abrupte disigas la okcidentan ]ielon kaj ombrigas la tutan maron kune kun la malgrandaj insuloj, kiuj modeste montri\as el la maro.

La sufoka julia antaqvespero finbrulis majeste.

Komforta malvarmeto sterni\is sur Lu]ica. La pensoj de Elvira jam longtempe flugis al la regionoj de la insulo Cres. La izoleco kaj trankvilo de la boskoj, de la deklivoj kaj la ravinoj logis [ian animon en ilian pitoreskan sinon promesante beaton kaj kompletan sinforgeson. Elvira eksimpatiis la misteran bordon de Cres, [i ofte observis \in konfidante al \i kaj akirante de \i senliman konsolon. La knabino \ojis pri la ekfolii\o de la arbaroj tie trans la maro, kaj mal\ojo premis [in, kiam ili komencis flavi\i kaj velki. Dum malserenaj vintraj tagoj, veki\inte el peza dormo, [i kutimis rigardi el sia varma kaj mola lito tra la [veli\intaj vitroj kaj [i ofte rimarkis, sur la montosuproj de Cres, ne\on kaj froston, kiu jam plurfoje afliktis [ian koron.

Elvira turnis sian belegan kapon maldekstren kaj rigardis al la tombejo de Lu]ica en la trankvila valo. Apud alta tombomonumento levi\is alta sola cipreso. Tie ku[is eterne dormante [ia bona patrino, kiu lasis [in en ]i tiu malbona mondo, en la tempo, kiam [i ankoraq estis malgranda knabineto.

La nigraj okuloj de Elvira iom malseki\is de larmoj, dum en la ]ambro malantaq [i subite ekknaris la pordo. La knabino spasme turnis sin kaj rimarkis sian fraton antaq si. Alfredo rigardis al [i kaj komencis pa[i laqlonge de la ]ambro.

Elvira mallaqte singultis…

{ia ]ambro estas lukse kaj [ike aran\ita. Sur la polurita planko sterni\is multekostaj tapi[oj; sur bluetaj vandoj pendis kvar grandaj pentrawoj en lar\aj orumitaj kadroj. En unu angulo trovi\is estetike trafa, ordinara lito, kaj super \i [vebis silka baldakeno. La tuta meblaro, la se\oj, la foteloj, la kurtenoj, estis blua, la tuta el silko kaj veluro. En unu [ranko rebrilis orumitaj librodorsoj. Super la [ranko staris du bustoj: Dante kaj Petrarca. La senmorta Dante rigardis severe al la ploranta Elvira, kiu estis bela samkiel lia Bice. Super la piano, en unu duonluma angulo de la ]ambro staris ankoraq unu busto. La dika glora maestro Rossini kontente ridetis kaj primiris la aflikton de la knabino, kvazaq dirante: Ja, estu petola kiel mia Rosina!

En la ]ambro vasti\is intensa odoro de diversaj sapoj kaj pudroj; la saniga odoro de la laqra bosko, de la kverkaro, de la centjaraj tilioj, de la rosmarenoj kaj de la buntkoloraj floroj, plenigis la ]ambron, jen pli intense, jen malpli intense, laq la blovo de la vespera venteto, kiu petolis per la altaj silkaj kurtenoj, kvazaq sinjoreca infano ludus per vualo de sia lulilo son\ante pri kareso per la maneto al la viza\o de sia patrino.

Elvira ]esis singulti. {iaj plenformaj [ultroj ne plu tremetis. {i enspiris kaj levis sian kapon malrapide kaj apoginte sin [i restis trankvila. {ia viza\o estis pala kaj larmemalseka; [iaj ru\aj lipoj ankoraq kelktempe tremetis pro la ploro. La lipoj estis malfermitaj; la supra iomete levi\is kaj malkovris kelkajn malgrandajn blankajn dentetojn. {iaj nigraj kaj larmoplenaj okuloj estis tute malfermitaj, sed [i rigardis e] ne unu objekton en la ]ambro, sed iun alian mondon - sian koron. Rigardante tiun ]i ]arman ]astulinon, ]iuj [iaj allogfortoj malaperas, ]io perdi\as en ia belega harmonio, nur la profundaj, brilantaj kaj pensori]aj okuloj malfermi\as kaj obsedis per sia magia rondo, kvazaq oni dronus en [ian karesan rigardon, en la profundojn de [ia nobla animo.

Elvira ekstaris kaj ekiris al la fenesto. {i estis altstatura kaj svelta. De la se\o \is la fenestro distancis apenaq kvin pa[oj, sed [ia korpo, la ]arma harmonio de [iaj pla]aj, rondformaj membroj movi\is noble kaj digne ene de tiu ]i mallonga distanco. {i apogis sin al la fenestro kaj rigardis la esti\antan nokton.

Super Velebit la ]ielo lumis, kaj super la lumo, iom pli al nordo palis belvida stelo. En la arbareto ]irkaq de la domo pepis birdoj ser]antaj tranoktejojn ene de la bran]oj. El Lu]ica aqdeblis diversaj vo]oj kaj ies rido.

Elvira rigardis en la mallumon. El malantaq Velebit montri\is peco de brila ar\ento. La luno levi\is lante, kaj post \ia elkovi\o, \ia lumo dis[uti\as super la tuta Kvarner kaj prilumis ankaq la karan viza\on de Elvira, kiun vualigis tristo kaj ]agreno. Elvira spiras peze; sub la disflorinta brusto [ian koron premis amara doloro, io bruligis [ian animon, kie interkruci\is amaraj kaj pesimismaj antaqsentoj, dum la ora lunlumo logis [in al ekzotaj mondopartoj…

Iu frapis al la pordo.

-Kiu estas?

-Estimata fraqlino, bonvolu al vesperman\o - vokis la servisto.

Elvira suspiris kaj trairinte kelkajn ]ambrojn, [i venis en la man\o]ambron.

-Bonan vesperon, kara pa]jo! - la knabino salutis mallaqte.

Marino Saletti jam sidis ]e la tablo kaj atendis siajn infanojn. Por plirapidigi la tempon, li legis ian gazeton. Super la okuloj li havis verdan vizieron kontraq la lumo. |i estas ligita al lia kapo. Saletti legis tra okulvitroj. Post kiam Elvira salutis lin, li skuis sian kapon al [i. La maljuna Saletti a\is ]irkaq sesdek jarojn. Li havis densan grizan, tonditan barbon.

-Kie vi trovi\is, Elvira? - la patro demandis per raqka vo]o, palpante sian mentonon kiun kovris mallongaj pikaj haroj kvazaq robobroso.

-Mi estis en mia ]ambro - respondis la knabino rigardante time al la malhela viza\o de la patro.

-Kie estas Alfredo? - ekmurmuris Saletti sorbante la supon kaj rigardante la teleron, super kiun li klinis sian dikan, tute rondecan kapon.

-Mi ne scias, kara pa]jo, antaq nelonge…

-La "karan" restigu por la postaj tempoj!

-Antaq nelonge li estis ]e mi - daqrigis Elvira.

-Pri kio li parolis? - demandis la patro kolere.

-Kiel, pa]jo?

-}u li nenion parolis pri mi?

-Jes, li petis min, ke mi diru al vi, ke vi ne ripro]u lin - diris Elvira aqdace.

-Mi ne ripro]as lin, sed li hontigis min! - ekkriis Saletti levinte la kapon tiom, ke sur lian pufforman kaj nigran viza\on falis la lumo de la lumigilo, kiu pendis super la tablo.

-La nobelo metis vi[tukon al la kolumo de la ]emizo, kaj sterninte \in ]e la brusto, li apogis sin sur la tablon. Lia granda kapo eni\is inter la lar\ajn levi\intajn [ultrojn.

De sur la kapo [uti\is aro da skvamoj sur malnovan bluverdan jaketon el orleano, ]e lia nuko pufi\is dika faldo de grasawo, kiu movi\is kaj ondis laq la ma]ado de la fortikaj makzeloj.

La man\o]ambro estis tre vasta, kaj \in tutan ne povis lumigi la lumigilo pendanta super la tablo. En la anguloj de la ]ambro estis vera duonlumo. La altaj [rankoj vicigitaj apud la vando, estis plenaj de ]iaspecaj man\ilaroj kaj ar\entawoj. Sur la muroj pendis ankaq kelkaj pentrawoj, sed kion ili prezentis estas malfacile kompreni, ]ar ili estis tiom alte fiksitaj, ke sur ilin ne povis fali lumo de la lumigilo [irmata per verda [ildo.

-Kie estas la sentaqgulo? - demandis la nobelo - ]u li ne vesperman\os?

-}u vi volas, ke mi sonorvoku la serviston por trovi lin? - demandis Elvira mallaqte.

-Sonorigu! - diris Saletti furioze kaj li malplenigis la glason da vino unuglute.

-La nobelo man\is rapide kaj avide; li terure dentmuelis kaj ma]is frititan kokidon prenante unu pecon post la alia per siaj dikaj, [velintaj manoj, vilaj e] sur la fingroj mem.

-Trovu la junan sinjoron; diru al li, ke ni estas]etable - ordonis Saletti al Luka, kiu enkuris en la salonon.

-Mi jam sciigis al la sinjoro, ke la vesperman\o estas surtable - Luka elbu[igis humile.

-Azeno, eliru!

Luka eliris ka[e el la ]ambro ]irkaqrigardante time.

-Mi petas, kara pa]jo, mi ion dirus, sed mi timas, ke vi koleros.

Vi[ante per la tuko siajn grandajn lipojn, la nobelo ekgrumblis :

-Evitu min, ne tentu min!

-Sed, kara pa]jo!

-Mi ne volas aqdi e] unu vorton!

-Alfredo estas juna, pardonu lin…

-Vi defendas la frenezulon? Silentu!

-Pa]jo, ripro]u lin, devigu lin promesi ne fari tion plu…

-}io vanas! Li neniam taqgos! Li disipos ]ion, kion mi pene akiris. Li estas ne nur kanajlo, sed e] mal]astulo. Bastardoj, trovitoj lin hontigis! }u li estas nobelo? }u li estas mia filo?

-Pa]jo, trankvili\u, mi petas, trankvili\u!

-Mi ne povas elteni tiun honton! Ankaq la aliaj estis junaj, sed ne… - Saletti ne findiris, sed li forglutis la vorton surver[ante \in per glaso da vino.

Tiumomente en la ]ambron eniris Alfredo. Ne elbu[i\inte e] vorton, li sidi\is sur sian lokon. En la salono ekregis silento. La viza\o de Alfredo estis malserena kaj trista. La maljunulo man\is kaj glutis e] pli haste ol antaqe. La koro de Elvira batas e] pli intense, la tomba silento en la salono premis [ian bruston. }iu engluto kro]i\is en la gor\o. Fine [i lasis la man\awon, ne sciante kion fari, [i komencis rigardi la pentrawojn, kiuj pendis sur la muro kontraq [i. Rigardante rigide la bildon de sia patrino, kiu melankolie ridetis al [i el la duonlumo, [i eksentis larmojn sur la palpebroj. La knabino penis dampi la ploron, por ne kolerigi la patron, sed ne povis deteni sin, ]ar [ia koro [iri\is pro tristo. Konsciinte, ke [i ne povos supervenki la sentojn, [i ekstaris kaj iris en angulon de la granda ]ambro, kaj sidi\inte sur ledan divanon, [i laqte eksingultis. Kiam la maljuna Saletti aqdis la singultadon de Elvira, liaj manoj komencis tremi. Rigardante furioze la filon, li elfoteli\is, wetis la vi[tukon sur la tablon kaj komencis promeni en la salono per grandaj pa[oj. La nobelo estis malaltstatura kaj kun ekterorde lar\a dorso. Lia pantalono estis mallonga, \is maleoloj, ]ar li rapide iris, li saltadis, kvazaq elasta bulo. La krurumoj de la vasta pantalono [anceli\is super la grandaj [uoj.

-Tio devas jam ]esi en mia domo! }i tie mi mastras! }u vi aqdas? Se tio ne pla]as al vi, bonvolu foriri! - ekkriis la patro, haltinte antaq la filo.

-Lasu min! Mi ne estas buba]o, aq iu el viaj servistoj! - mansvingis Alfredo.

-Hontu! Nur buba]o? Vera mal]astulo vi estas! Vi meritas ke mi mortpafu vin.

-Finu jam! Ankaq en miaj vejnoj fluas sango! - ekkriis Alfredo.

-Malfeli]ulo, ne hontigu mian nomon, ne ridigu min antaq tiu popola]o, inter kiu ni vivas! }u vi forgesis, kiu estas via patro? }u vi opinias, ke vi estas filo de iu maristo?

-Ne deliru!

-Alfredo, gardu vin, por ke mi ne strangolu vin! }u vi volas, ke ili batu vin?

-Vi frenezi\is!

-Silentu fripona]o! - ekkriegis la nobelo.

-Pa]jo, trankvili\u, mi petegas vin! - petis Elvira singultante.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Alfredo ekstaris kaj eliris el la ]ambro. La patro, tenante pistolon enmane, akompanis lin \isporde kun sangeca rigardo.

Elvira singultis genuanta ]e la piedoj de la patro.

-Elvira stari\u kaj iru en vian ]ambron!

-Pa]jo, pardonu al Alfredo; kompatu pro miaj larmoj!

-Iru, Elvira, iru… Lasu min, mi devas esti sola, mi devas… Foriru, kara filinjo, mi petas, iru…

Elvira rigardis la patron per siaj larmoplenaj okuloj kaj foriris el la ]ambro kun malsupren klinita kapo.

La maljuna Saletti ku[i\is en grandan brakse\on kaj ]irkaqpreninte sian kapon per ambaq manoj, li gapis al la pistolo, kiun li lasis sur la se\o. Grandaj gutoj de [vito glitas desur la perpleksa viza\o. La malsupra malfirma lipo, meze kvazaq distran]ita, pendi\is kaj renversi\is, kaj tiel malkovris la fortikajn, nigri\intajn dentojn. La vortoj de Alfredo firmi\is en lia kapo; lia cerbo [iri\is. La nobelo eksentis sin senforta kaj foriris en sian dormo]ambron. Etendinte sin sur divano, li kovris la viza\on per siaj vilaj brakoj. Li klopodis pensi, sed ne povis, ]ar la vortoj de la filo sen]ese alrampis, trapikante lian cerbon kirlante en \i. Saletti tremis: la ]emizo glui\is al lia malvarma [vito surdorse, en lia kapo mu\is, la ]ambro rondiris ]irkaq li, kaj antaq liaj okuloj [vebis la ploranta juna marista virino kaj…

La saman vesperon ]irkaq la dekunua, Elvira promenas antaq la domo. La nokto estis trankvila kaj serena. La plena luno na\is kviete en la mezo de la firmamento; la milda nokta venteto reve cirkulis tra ar\enta aero kaj kawole susuris tra la folioj de la tilioj.

Elvira suferis pro terura mal\ojo, [ia koro plenplenis de doloro kaj spleno. {ia animo amis Marko-n per nemezurebla ardo; [i vivis kaj suspiras nur pro li. Sen Marko [ia vivo aspektis trista kaj vana, samkiel la soleca cipreso ]e la tombo de [ia patrino en la lunlume vualita valo. Marko estis [ia \ojo, [ia arda suno, en lia brakumo [i forgesis ]ian doloron kaj malbonon, kiu ]irkaqis [in.

Elvira rimarkis Marko-n en sia dekkvina jara\o; [i sopiris al li kaj aspiris lin \is kiam ankaq li enami\is al [i. {ia patro sendis [in al Milano, en faman inan edukejon, sed [i kutimis ]iujare veni al Lu]ica kaj tie [i pasigis po du monatojn de sia ferio. Ok jarojn [i studis en Milano, kie la instruistoj admiris [in pro diligento kaj intelekto. En la deksesa jaro [i verkis poemgirlandon, kiun Italujo verve gratulis. Nun, en la deknaqa, [ia plej [atata libro estis la senmorta poemaro de Dante. La povra knabino ofte komparis la suferojn en la infero de Dante, kun la siaj, kaj [i ]iam konvinki\is, ke la [iaj estas pli teruraj kaj hororplenaj. Kiomfoje [i jam klinis sian kapon senforta super la poemo pri Ugolina!

Elvira kaj Marko jam du jarojn sekrete \uis reciprokan amon, ili arde sopiris unu pri la alia, iliaj viza\oj brulis en dol]aj brakumoj kaj varmaj liptu[oj, kaj ]iufoje, kiam ili pensis pri la estonto, ilia sango frostis kordolore…

Antonio, la fidela Antonio, nur li sola sciis pri ilia sekreta amo. Ili tute konfidis al li, ]ar se oni e] tran]us lin, li ne malka[us la sekreton.

Elvira preskaq ]iuvespere eliris promeni en la \ardeno ]irkaq la domo kaj \ui fre[an noktan aeron. {i ofte plendis antaq la patro, ke [i ne povas en la lito fermi siajn okulojn, kaj tial [i devas iom promeni por laci\i, por povi endormi\i. {ia patro, samkiel la servistaro, tute ne konjektis, ke Elvira renkonti\as kun la ]arma Marko, kiun [i amas per sia tuta ]asta virgulina animo, kiel iam la unuaj kristanaj martirinoj amis sian konfesion.

Sur la kampanilo en Lu]ica lante batis la dekunua horo. Elvira ]irkaqrigardis ]iuflanken, ekrigardis al la fenestroj kaj vidinte, ke ]ie estas mallume, [i ka[e malaperis malantaq la angulon de la domo kaj eniris en la arbareton, kiu sterni\as sur la montosupro \is la [oseo, kiun Saletti konstruigis apud sia palaco. Sub la monteto kurbi\as la imperiestra [oseo. La domfronto estas al la maro direktita, kaj antaq \i, kiel jam konate, etendi\as malgranda ebenawo. Malantaq la domo trovi\as densa \ardeno, ]irkaq tricent pa[ojn lar\a; post la \ardeno estas [oseo, kiu descendas al la imperiestra [oseo, tiam granda ravino, kaj laste ]efunde trovi\as apika roko.

En la arbareto post la sinjora domo displekti\is reto de vojetoj, kiuj kurbi\as kaj kruci\as multmaniere. Apud la stretaj vojetoj sur[utitaj per blanka sablo, pleje elkreskis densa laqro, kies bran]oj supre kuni\as meze de la vojetoj por formi iaspecajn verdajn volbojn. Tiuj misteraj padoj tre similas al longaj koridoroj de antikvaj mona>ejoj. La lunlumo pene tra[ovi\as inter la densan bran]aron; nur ie-ie \i lumas sur la blanka sablo, kvazaq grandeta ora makulo. Inter la malluma laqra verdawo blankas kelkiu skulptawo. Al tiuj malvarmaj difektitaj grekaj diinoj estas lumigitaj ]u kapo, ]u [ultro, ]u duono de viza\o, rompita nazo, aq duono de brusto kaj kruro sur kiu iuj fingroj estas difektitaj.

Ju pli for la domon, des pli rapide Elvira mar[is. Sub la etaj [uoj grincetis blanka sablo. De sur unu padeto al la alia, kaj [i fine venis sur la ebenawon. Tie la lunlumo surver[is [ian belegan korpon. Nun [i denove rapidis kaj malaperis en la malluman laqron. Iom poste [i eniris la plej ka[an lokon de la arbareto kaj abrupte [i haltis antaq junulo kiu staris indiferente apogita ]e la piedestalo de unu skulptawo.

-Marko! - ekflustris la knabino kaj, klininte sian kapon, [i mallevis siajn manojn apud la svelta korpo.

La junulo tenis siajn brakojn krucitajn surbruste, li staris senmove rigardante al la tero.

-Kio okazas? - Elvira demandis tremante.

-}u vi aqdis?

-Jes.

La bran]oj denove eksusuris tute proksime. Elvira premi\is al Marko.

-Ne timu, kara! - diris Marko, dum forta, malalta viro eniris la laqbon. Liaj nigraj okuloj terure ekbrilis.

-Antonio! - ambaq ekmiris.

-Sinjoro, fu\u! - ekflustris Antonio. -La servistoj povus trovi vin.

-Adiaq, kara Elvira! Iru, iru! Adiaq!

-Adiaq! - flustris Elvira.

-Morgaq! Elvira, morgaq! Je la sama horo - diris Marko kaj li foriris kun Antonio.

Elvira deprimita kaj malgaja ekiris lante pa[ante al la domo. Meze de la arbareto [in renkontis Luka kaj Lovro, ili humile salutis [in mirante, ke [i ankoraq ne enliti\is.

Veninte en sian ]ambron, Elvira peze senvesti\is kaj endormis en febro.

VII

En la malgranda kaj modesta ]ambreto, sur la sama lito, sur kiu la sveninta Mato malfermis siajn okulojn, por plene \ui la ]armon de Marija, nun ku[as la maljuna Antun, [ia povra patro. La marista familio estas serioze maltrankviligita, ]ar \ia estro dan\ere malsanas.

La malsanulon ofte vizitas la paro>estro, Stipe kaj aliaj bonaj homoj. Jam pasis du tagoj, depost kiam la nobelo intencis mal]astigi lian filinon kaj makuligi lian honestan nomon. Tiu malfeli]o terure batis lin. La singultado de Marija kaj la \emplorado de Jela ankoraq pli malfortigis la jam senpovan mariston. La negocisto Stipe, por konsoli la amikon kaj la baptopatron, instigis lin kaj ripro]is promesante al li, ke li mem iros al tribunalo, e] se necese al la imperiestro mem, por akuzi la sinjoron sur la monteto. Antun plenfide rigardis al la okuloj de Stipe tu[ante sian mallongan grizan barbon, kiu elkreskis sur lia pala kaj malfre[a viza\o dum tiu mallonga tempo de lia senpovo.

Venis gaja sabato. Brila matena suno apogis siajn radiojn al la fronto de la domo de Antun. Estas la naqa horo. En la ]ambro regas milda duonlumo, kvazaq dum krepusko. Marija atente balais la plankon, poste [i fermis la malnovajn [utrotabulojn sur la fenestroj, por ke la lumo ne \enu la okulojn de [ia patro. En la brilaj radioj, kiuj oblikve eniris en la ]ambron tra la truetoj de la malfirmaj [utroj, vibris kaj miksi\is kirlita polvo, kiu ne estis videbla ]ie en la grizeta kaj iomete roza aero en la ]ambro, sed nur ene de tiuj rektaj sunstrioj. }ar la truetoj estis plejnombre rondaj, [ajnas, kvazaq oni sur[utis kelkajn diversgrandajn orajn monerojn sur la plankon kaj sur la liton. Tiuj oraj makuloj malrapide movis, malgrandi\is, vasti\is, iuloke malaperi\is kaj reaperis brile aliloke. Ili longi\is kaj rampis sur la litkovrilon, sur la kusenon kaj sur la magrajn kaj nigri\intajn manojn de la malsanulo.

-Marko, ]u Stipe foriris al Rijeka? - demandis la patro per febla vo]o.

-Li ne foriris; mi jam parolis kun li hodiaq, li diris, ke li iros post du aq tri tagoj - respondis Marko legante ian libron kaj rigardante la viza\on de la patro.

-Ne estus bone prokrasti tiujn aferojn. Kiam Antonio prenis la pafilojn de tiu krimulo? Ho ve, mia menso forlasas min!

-Antaq hieraq, pa]jo!

-}u vi ne povas iri al la tribunalo?

-Kial? Ja vi scias, ke mi estas ege malfavorata de tiuj sinjoroj.

-Kial do, kara fil]jo?… Jes, jes, mi scias, ke tiuj sinjoroj malamas vin; pri ]io kulpas la gazeto, la mensogoj, senditaj perpo[te, mi mem ne scias de kie. Ho, kiel mi deziras determini nin fine, nur se Dio donus sanon.

-Jes, kara pa]jo, vi pravas!

-Sed kial vi zorgas pro aliaj, kara fil]jo? Sciu, dum mia tuta vivo mi spertis nur malbonon post malbono!

-|uste pro tio ni devas klopodi plibonigi la staton de nia popolo.

-Fil]jo, mi ne estas tiom sa\a kiel vi; mi estas maristo! Mi ne studis tiom da jaroj kiel vi, sed multon en la mondo mi vidis…

-}u en la tuta mondo estas ]ie same kiel ]e ni?

-Kiom mi scias, ne estas; ili estas propravolaj homoj, ili estas propraj mastroj en siaj hejmoj.

-Ja kial ni samtiel do ne mastras niajn hejmojn.

-Neniam, fil]jo!… }u vi memoras, kiel via patrino ploris kaj kriegis timante, ke oni rekrutos vin; antaq kvar jaroj, ]u vi memoras? He, mi vidis, kiam mi iam estis en Marsejlo, kiamaniere francoj volonte ali\is al la militservo. Kvazaq ili irus nuptofesti! Ne, niaj najbarinoj ne kredus al mi, se mi tion rakontus al ili!

-Ankaq ni estas vilkoraj, kara pa]jo! Ja vi konas la odon el la dalmata libro.

-Jes, jes, de Ka]i], en dalmata boato stiristo ne vakas, samtiele ankaq la libro de Ka]i]. Sed auskultu, Marko! Oni diras, ke iu ju\isto devenas el Dalmatio; se li apartenas al ni, eble vi povus ion fari ]e li.

-Mi konas lin; li ne apartenas al ni! - Marko svingis permane.

-Nu, konsentite, Stipe ekiru! Li estas estimata kaj honesta kaj li ne timas tiujn, kun kiuj ni ne povas konverzacii! Ja, povraj ni estas! En multaj lokoj, kiujn mi vizitis, e] en Londono mem, oni parolas la saman lingvon, kaj ri]uloj kaj malri]uloj. Nu, kial mi babilas. Pri tiuj aferoj vi scias pli, ol mi! Nu, kie trovi\as la oldunjo kaj Marija?

-Ili foriris en la \ardenon; ili revenos baldaq. -Pa]jo, mi devas iri en la po[toficejon.

-Iru, fil]jo, alportu la mensogojn! - la patro afable ekridetis.

Marko eliris kaj ekster la domo trovis Antonio-n, kiu sidante sur la tero plektis grandan vergokorbon.

-He, Antonio, kion vi plektas?

-Nason.

-}u vi baldaq finos?

-Baldaq.

-Aqdu, Antonio! Ne decas, ke vi ne konfidas min.

-Kial ne?

-Mi tre petis vin diri sincere al mi, kial vi ]inokte venis en la arbareton. Kredu al mi, ni abrupte ektimis, [i kaj mi.

-Far mi?… Parolu pli mallaqte!

-Kompreneble! Pripensu, je la unua horo post la noktomezo! Ni renkonti\as tie jam du jarojn, neniu iam trovis nin!

-Se mi ne estus veninta, la servistoj trovus vin.

-}u vi opinias, ke ili ekflaris ion?

-Kion?

-Ke mi renkonti\as kun [i.

-Ili ne ekflaris.

-Antonio, mi ne komprenas vin!

-Ne utilus kompreni, se tiel ne estus.

-Diru al mi ion ajn, mi vane cerbumas!

-Jes, mi diros "ion ajn": de nun, kiam ajn vi intencos renkonti\i kun [i, vi anoncu vin al mi.

-Por anonci min al vi ]iufoje? Mi anonci\os, tamen diru, kial?

-Jes, por gardobservi.

-}u ili antaqsentas ion; ]u ili rimarkis vin, kiam vi portis leterojn?

-Ili ne rimarkis.

-Antonio, parolu, mi petas!… }io tie okazanta rilatas al mi.

-Al mi tio rilatas e] pli.

-Parolu!

-Iun vesperon, estis jam malfrue, mi aqdis konverzacion inter la juna nobelo kaj la servistoj…

-Kion vi aqdis? - Marko demandis pali\inte.

-Li dungis ilin por mortigi min - stoike flustris Antonio.

-Kion? - Marko skui\is retroire je unu pa[o.

-Jes, por ke ili mortigu min. De tiam mi iris ]iun nokton, ankaq se mi ne portis leteron, en la arbareton antaq la domo, kaj tiel mi aqdis ]iujn iliajn planojn.

-Sed, ]u vi ion aqdis pri mi?

-Ne.

-Mi ne komprenas, kial ili mortigus vin.

-}ar mi \enas lin en liaj intencoj pri via fratino.

-Mi ]ion komprenas! Jes, ]ion…

-Probable.

-Antonio!

-}e Stipe mi hieraq trovis Lovro-n, la ko]eron, \uste kiam li [an\is multvaloran monbileton kontraq pluraj malplivaloraj. Stipe redonis al li cent forintojn, kaj mi diris, ke mi scias la devenon de tiu ]i mono. Li tion certe diris al Luka, kaj ambaq suspektas, ke iu aqdis ilin mar]andi pri mia kapo. Mi opinias, ke ili tial ]inokte krozis ]irkaq la domo.

-Jes tial certe! Ili krozis por vidi, ]u iu trenas sin ]irkaq la domo.

-Ili devas ne ekscii, ke mi aqdis ilin.-

-Kial?

-Ili postsekvus min, kaj kiu portus viajn leterojn?

-Vi pravas! Jen, mi ne pensis pri tio! Antonio, dankon! Sed, kion vi intencas nun?

-Gardi mian haqton kaj ne pekigi mian animon. Se ili fripone atakos min, mi defendos min per tiu ]i tran]ilo. Mi devas ne akuzi ilin, ]ar mi ne havas atestantojn, e] se mi havus, mi ne farus tion, ]ar tiam oni ekscius, kiel mi aqdis iliajn interparolojn kaj kial mi iris tien. Se mi akuzus ilin, mi devus ne porti viajn leterojn, kaj [i tiam plorus… - Antonio ne findiris, ]ar li rimarkis la komunuman serviston Tompi]-on, kiu alvenis laq la streta strateto. La iranta Tompi] ne iris samrapide, li kutimis iom kuri, kaj poste iri pli malrapide. Tia estas lia kutima irado.

-Bonan matenon, Miro! Kia novawo - Marko salutis kaj demandis Tompi]-on.

-Bonan matenon, bonan matenon, sinjoro! Kiel vi dormis? Min ]i tien sendis la sinjoro urbestro; lia edzino diris, ke mi kuru, kuru, sed mi flugis, vi ja vidas, ke mi paroli ne povas - Miro siblis kaj mallerte svingis sian kapon kaj kunpremis la palpebrojn.

Tompi] estis plurjara viro. Lia korpo estis longa, la kruroj mallongaj, la [ultroj mallar\aj kaj ekterordinare mallevitaj.

-Miro, kiu donis ]i tiun longan jakon al vi? Mi vetus, ke \i ne dolorpremas vin sub la akseloj? - Marko ek[ercis sindevige.

-|in donis al mi la sinjoro urbestro. He, estus pli bone, ke \i estus iom lar\a! - respondis Miro, gladante \in ]iuflanke permane, kvazaq oni lavus \in per sapo.

La urbestro ampleksis je tri tiaj Miroj.

-Pro kio Murelli sendis vin ]i tien? - demandis Marko.

-Li sendis min, ja vi scias! Jes, mi estis hejme; mi razis min, la sinjoro urbestro alvokis min, kaj lia edzino, la sinjorino Anastazija, sendis min ]i tien, jes, pro la pafiloj…

-Kiaj pafiloj? Miro, vi frenezas!

-Fre… fre… frenezas! Mi frenezas! Pete, sinjoro Marko, aliaj, aliaj frenezas, ne mi! He, ]u vi havas cigaron? Jes, pafiloj! La sor]istino sendis min! Antonio, iru, iru al la urbestro.

-Mi venos! - respondis Antonio plektante la nason.

-Sciu, tuj! Li sakros al mi, se vi ne venos. Li ordonis, ke vi tuj venu kaj kunportu la pafilojn. Ne timu, Murelli ne estas malbona!

-Jes, tuj! Antaq la lasta ju\otago! - promesis Antonio.

-Bone, bone! Nenia malbono okazos al vi. Sinjoro Marko, dio donu sanon al vi, adiaq! Mi foriras. Memoru, la pafilojn - salutis Miro kaj fori\is saltetante.

-Antonio, vi ne iros al la urbestro!

-Mi ne iros.

-Hodiaq mi iros tien sur la monteton.

-Mi aqdis tion ]i nokte, kiam vi disi\is de [i.

-Sed, kien vi?

-Mi zorgos, ke iu surprize ne trovu vin.

-Antonio, mi ne scias, kiel danki al vi!

-Je la dekunua?

-Jes, je la dekunua.

-Mi atendos vin.

-Antonio, adiaq!

-Feli]on!

Post kelkaj momentoj Marko venis antaq la domon de la negocisto Stipe, kiu inspektis grandajn barelojn en la korto, sur kiujn la laboristoj batis ringegojn.

-Ho, Marko! Bonan matenon! - Stipe mansvingis al li.

-Vi ]iam laboras!

-Ne ]iu \uas kiel vi! Sed, kien vi ekiris?

-Venu kun mi! Mi iras al po[toficejo.

-}u vi atendas letereton el Vieno?

-Stipe, vi estas bonhumora.

-Ja, kial ne esti tia? Kie do estas pli bele en la mondo ol en Lu]ica? Paco, ri]a popolo, honesta kaj justa sinjoraro sur la monteto; kial aspiri pli? Marko, ]u vere estas tiel?

-Jes, jes! - suspiris la junulo.

-Atedu iom, ke ni iru kune.

-Post kiam ili alpromenis sur la [oseon, ili haltis antaq domo, kie en tereta\o trovi\is po[toficejo. En eta ]ambreto maljuna po[toficisto preparis, kunligis kaj sigelis tri aq kvar leterojn. De sur la [oseo oni facile povis vidi lian enpensi\intan kapon, ]ar la fenestro estis tute malfermita.

-Bonan tagon, sinjoro Miko, ]u venis iu po[to? - demandis Stipe.

-Lasu min nun! Kial pro diablo vi \enas min? - ekkoleris la po[toficisto. -}u vi ne vidas, ke mi havas multe da laboro? Bonan tagon! Jes, unu po[to pasis, tiu el Pazin, kaj nun \isknaros unu el Rijeka - li diris rigardante tra la okulvitroj la horlo\on pendantan sur la muro. La horlo\o surhavis nur unu montrilon, e] tiun rompitan.

-Miko, vi estas strangnatura! Pro kiu diablo vi koleras? - Stipe diras [erce.

-Senzorgaj vi estas! Vi ankoraq ne spertis la guston de la imperiestra pankrusto. Se mi faros ion malkorekte, ]u vi pagos kvincent monerojn pro tio? Nu, kiom signifas por vi la kvincent moneroj! Sed ankoraq tricent naqdek naq foje tiom egalas mia tutjara salajro!

-}u venis ia letero el la direkto de Pazin?

-Unu; sed, pli multaj venos el Rijeka - diris la po[toficisto malgaje.

}imomente aqdi\is grincetado kaj knarado de malgranda po[ta ]aro. Pasis ioma tempo, kaj antaq la po[toficejo haltis magra ]evalo, tute ornamita per kverkaj bran]oj por ke mu[oj ne mordu \in. Se oni petus Ciganojn [teli \in, ili indignus pro \ia arogo. De sur kvazaq rakita ]aro saltis sur la [oseon la postiljono Janez, li salutis la sinjorojn de Lu]ica, malfermis la malfirman keston, kaj eltirinte el \i flavan ledan tekon li portis \in en la domon.

Estas varme ]i-tage. La ]evalo [vitas pro malforteco. Rimarkinte tufon da herboj rande de la [oseo \i tiris la ]areton post si kaj komencis mordi kaj ma]i la herbojn. Dume la po[toficisto el[utis la leterojn el la sako. Li atente nombris ilin kaj rigardis ]u iu estas destinita al Lu]ica. Tra la fenestro li etendis sian kapon anoncante per indiferenta vo]o al la sinjoroj atendantaj sur la [oseo:

-Neniu!

-La tuta mondo forgesis pri Lu]ica! - ekridetis Marko.

-Ni ne fordonu nin! Morgaq certe venos io - Stipe konsolis sin. -Mi esperas… ho, jen ili! Trafspeca kompanio! - li flustris post kiam li rimarkis la urbestron kaj Alfredo-n de Saletti iom fore sur la [oseo.

-Stipe ni foriru! Mi ne volas renkonti ilin - Marko ekiris pali\inte viza\e.

-Ili opinios, ke ni timas ilin!

-Ni foriru, Stipe! Ili estas abomenindaj, kaj vi konas la impertinentecon kaj mal\entilecon de Saletti. Ni kverelos certe, sed nun ne estas oportuna tempo.

-Se ni estos devigitaj pugnobati, ni rompos iliajn nazojn!

-Stipe, mi terure eksciti\is.

-Trankvili\u, ne kondutu kiel infano. Jen, kvazaq du kanajloj! Jes, ili destini\is ]i tien.

Wus atingis Alfredo kaj Murelli.

-Bonan tagon, sinjoro Stipe! Bonan tagon, sinjoroj! - afable salutis la rondforma urbestro kaj eniris en la domon.

Stipe kaj Alfredo intersalutis nur geste, per ioma levo de siaj ]apeloj.

-Kiam vi sinjoro Stipe iros al Rijeka? - demandis la nobelo per varia vo]o.

-}u vi ion deziras? - diris Stipe abrupte.

-Jes, mi bezonus la librojn, kiujn mi donis al vi antaq du semajnoj. Mi petas vin, demandu la librobindiston, ]u ili estas jam riparitaj. Mi ne scias lian nomon. Mi petas vin, diru al mi la nomon de la librobindisto, por ke mi skribu al li, aq vi alportu al mi la librojn - diras la nobelo spektante sian bastonon. Li estis tre perpleksita.

Marko turnis sin al la maro.

-Por ke vi legu dum tiu belega vetero! - sarkasme ekkriis Stipe. -Kiom ni scias, vi emas ]asi - li diris firme rigardante al liaj okuloj.

-Mi komprenas vin! Estus pli bone por vi, ke vi ne [ercu!

-Mi ne [ercas. Oni diras, ke ]i-jare multi\is leporoj, ili dama\as surkampe, kaj mi opinias, ke oni dankos al vi, se vi pafus tiujn ]asbestojn. Se vi ne posedas pafilojn, mi povas pruntedoni kelkan al vi.

-Vi estas impertinenta negoculo! - ekflamis Alfredo.

-Kanajlo! - la negocisto dentogrincis.

-Alfredo rigidi\is. }i-momonte el la domo haste eliris la dika urbestro, la po[toficisto kaj lia edzino.

-}e la ju\ejo oni ekscios, kiu estas impertinenta aq krimulo! - elbu[igis Marko obtuze.

-Fripono, vi jam meritas pendumilon! - ekkriis Stipe.

-Notu, vi brutulo, kiu staras antaq vi! - elbu[igis nun Alfredo per ridinda digno.

-Sinjoro Alfredo! - pacigis la urbestro.

-Brutulo mi ne estas! Via avo alvagis piednuda ]i tien. Ankaq vi estus nuda, se vi ne [teladis kaj trompadis! - rabiis la negocisto.

Tiuj vortoj trafis Alfredo-n malfeli]ige.

-Stipe, lasu tiun arogantulon! - mansvingis Marko malestime.

Alfredo svingi\is al li intencante frapi la viza\on, sed la negocisto forpu[is lin per sia tuta forto for de la amiko.

Marko ektremis, minacsigne mansvingis kaj ekkriegis:

-Kanajlo!

La urbestro prenis la nobelon subbrake kaj elirigis lin perforte kun si.

Lu]ica malpaci\is denove, post kiam disvasti\is la sciigo pri la kverelo antaq la po[toficejo. }iuj pri ]io ripro]egis al la sinjora palaco sur la monteto…

La saman posttagmezon Elvira ploris nedeteneble, aqskultante la patron kaj la fraton kverelante kaj sakrante en la najbara ]ambro.

-Kial vi rilatas kun la brutuloj? Kia do nobelo vi estas? Vi surstrate disputas kun maristaj filoj kaj negoculoj? - kriis la maljuna Saletti.

-Ja mi jam diris al vi, ke mi hazarde renkontis ilin.

-Ne mensogu!

-Mi ne mensogas. Se mi evitus ilin, ili opinius, ke mi estas malkura\ulo!

-Maltaqgulo, vi kompromitis min!

-Ne ripro]u min! Kian pekon mi do faris?

-La tribunalo decidos pri tio. Hontindawo, hontindawo! La filon de Saletti akuzas maristoj! Hontu, Alfredo. Ankaq mi spertis la juna\on. Malsa\ulo, vera senkapa mu[o vi estas!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

-}iu afero estas rebonigebla.

-Ankaq la fraton de la knabino vi insultis!

-Mi tute ne intencis, sed li kaj la negocisto incitis min.

-Ho, ili eksentos, kia estas la maljuna Saletti! Vi tamen estas mia posteulo, mia filo, mia sola filo. Jes, tiuj abomeninduloj devas estimi vin!… Kia miraklo! Ili protestas, rabias, ]ar vi ekdeziris junulina]on!

-Kial do vi ripro]is min tiome? }u ne pli konvenas pace konverzacii.

-Ega azena]o vi estas! Pri kio konverzacii… La aferon oni devas ka[i, sed oni bezonas tempon. Ili akuzos sendube; ili jam jubilas pri nia kompromiti\o. Ho, ne ekzistas alia solvo krom malsukcesigi iliajn intencojn. Mi trovos atestantojn, kvin, dek, cent! Ja vi scias, ke mi tiun popola]on tute submetis.

-Malfacile; ]i tiuj stultuloj ne volos atesti; sed, pri kio atesti?

-He! Facila afero pri tio! Ili atestu laq mia volo, aq ilia proprawo aqkcii\os! Wurigitaj ili asertos, ke ili vidis, kiam la bastardo, jes, la bastardo atakis vin… kaj forprenis vian pafilon dum ]aso, kaj neniu junulino estis ie proksime.

-Patro, mi ne kredas, ke niaj servutuloj false wuros, ]ar vi scias…

-Ili wuros tiel! }ie ekzistas raciaj homoj.

-Se ni klopodos, mi komplete eltiri\os el tiu ]i koto.

-Jen, plej konvenus, ke vi foriru eksterlanden, dume mi kaj Murelli prokrastigos la aferon, kiel eble plej longtempe. Se estus necese, vi leterskribos el eksterlando, ke vi malsani\is, kaj vi ne povas reveni en la patrolandon.

-Sed, se la ju\istaro ne kredos?

-Vi aldonos en la leteron e] dekon da atestiloj de kuracistoj.

-}u vi [atus, ke mi iru en Francujon?

-Laq via propra volo! Ju pli foren, des pli bone.

-Bone, al Parizo mi iros. Tio utilos al mi; mi ekkonos iom pli de la mondo. Mi scias, kara pa]jo, ke vi estas bona. Kelkfoje vi estas eksplodema, kaj via sango tro rapide ekbolas, sed tio estas heredawo. Aqskultu, ni paci\u!

-Fripono!… Ne disipu tro. Oni devas [pari eksterlande - li diris rigardante en liajn okulojn etendante sian manon al li.

-Almenaq tricent forintojn monate - proponis Alfredo.

-Bone, do tricent, e] ne unu moneron pli.

-Mi foriras?

-Kiel eble plej baldaq. Morgaq. Vi devas ne atendi la akuzon.

-Bone; morgaq!

-Alfredo eliris el la ]ambro. Lia viza\o respegulis \ojon.

La maljuna Saletti rigardanta post li kaj kapbalancanta, enfoteli\is, disvolvis iun lar\an gazeton antaq si kaj eklegis. Li kovris sin preskaq tutan per la gazeto; nur la kruroj sub la genuoj videblis, kaj duono de la dikaj kaj vilaj fingroj surrande de la gazeto.

La juna nobelo iniris haste en la ]ambron de sia fratino ridetante kaj tordante siajn dikajn nigrajn lipharojn. Sidante sur la divano Elvira ka[is sian viza\on inter la molaj bluaj velurkusenoj.

-Elvira, kio okazas denove?… Vi ploras?

-Lasu min, vi malfeli]igulo! - elflustris Elvira dolore.

Alfredo ektimis kaj rigardis [in mirante.

-Elvira, trankvili\u… Mi foriros morgaq.

La knabino elbu[igis e] ne vorton. Alfredo kapklinis, [ultroskuis kaj enpensi\inta silente eliris el la ]ambro…

Dum la vesperman\o oni malmulte parolis.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Post la vesperman\o Alfredo foriris al la urbestro Murelli, por \ojigi sin ]e glaso da vino. Al la patro kaj al la fratino li diris, ke li iros dormi. Murelli elkore \ojis, vidante la junan nobelon. La urbestro havis bonegan vinon. La amikoj trinkis kaj [ercis \is malfrue nokte, tre longtempe. Alfredo rakontis ]iawojn pri Parizo. La edzino kaj la filino de la urbestro fiere aqskultis kaj admiris lin, kaj post kiam la oscedado intensi\is, ili foriris dormi.

Alfredo ]irkaqrigardis la ]ambron kaj tiam vigle alrigardis la urbestron al la okuloj. La nobelo ion diris, sed li, la urbestro, dol]e ekridetis, kaj komprenis aq ne komprenis tiun gravan rigardon.

-Multon vi disipas! Vi kolerigos vian patron - flustris la urbestro.

-Murelli!

-Kiom?

-Kvincent.

-Granda sumo. Mi ne havas…

-Tss! E] ne vorton! Murelli!

-Granda sumo! Vi jam [uldas al mi trimil kvarcent tri forintojn.

-En Parizo mi multe bezonos. Mi ne volas kolerigi la patron.

-Mi kredas, sed kvincent! Kvincent!

-Murelli!

-Tss! Por ke ne aqdu la diablino.

-Via edzino?

-Jes, mia edzino; sed kiom vi pliigus super tiuj kvincent?

-Proponu.

-Sinjoro! Neniam! Neniam! }u vi ne traktas min kiel amikon? Mia konscienco estis ]iam senmakula. Se mi povas, mi helpos al vi, kiel amiko. He, se mi havus mian propran monon, estus facile! Mi devas peni! Kredu, mi ne ricevas sufi]e e] por la tabako. Ja, kiom Maletti donas al mi? Du pocentojn!

-Maletti? }u la urbestro en Jelen[]ica?

-Jes, mi negocas per lia mono. Ek diru, kiom vi superdonos al li.

-Kvincent.

-Dum kiom da jaroj?

-Dum tri.

-Alloga monsumo, sed li koleros; sciu, ne estas sekure…

-Kial ne estas sekure?

-Ho, mi ne intencis ofendi vin.

-Kvincent, e] ne unu moneron pli!

-El kio vi intencas redoni tiun ]i sumon?

-La proprawo de Saletti valoras…

-Mi scias, milionon! Sed, se vi mortus pli frue ol via patro?

-Ha, ha, ha!

-}io povas okazi! Post tri jaroj vi redonos al mi mil forintojn, ]u jes?

-Jes! Se mi bezonos en Parizo?

-Probable! Vi skribu al mi!

La interkonsenton ili surmetis sub skriboplumon. La urbestro nombris al la nobelo kvincent forintojn. Ili poste longe trinketis kaj [ercis, fidele, amike \is malfrua nokto, \is tre malfrua…

Jam la noktomezo batis sur la kampanilo de Lu]ica. En neniu domo oni vidis lumon, krom ]e la urbestro. Sur la fenestroj de pluraj maristaj domoj rebrilis kvieta lunlumo.

Malantaq la domo de Saletti, en la arbareto, flustris du viroj.

-}u la juna sinjoro estas jam en la hejmo? - demandis Lovro.

-Mi opinias, ke ne. Sed kion signifas la rapida decido voja\i? - diris Luka.

-Al mi pla]as lia foriro. Ni facile perlaboris kelkajn dekojn da monbiletoj.

-Ho ili povus kaqzi al ni kapdoloron! Mi supozas, ke Antonio ]i tie ]irkaqiras, kaj probable li ka[e aqskultis nin.

-Ankaq mi opinias tiel; ]u alimaniere li povus scii, de kiu mi ricevis la centvaloran monbileton, kiun mi [an\is ]e la negocisto.

-Li nur diris, ke li scias la devenon de la tioma mono, sed li ne diris al vi, ke ilin donis la juna sinjoro mem.

-Parolu pli mallaqte! Aqskultu, ]u io susuras?

-Mi aqdas nenion - respondis Luka.

-E] se ni trovus lin, diru, kion fari tiam?

-Nenion; mi nur volas konvinki\i, ]u vere li ]i tie rampas.

-Tio certe estis Antonio - ekflustris Lovro.

-Kiu? Kie?

-Rememoru, vi hieraq rakontis al mi, ke vi antaq kelka tempo vidis, ke iu de sur la [oseo ka[is sin en la arbaro.

-Jes, mi vidis viron antaq mi sur la [oseo, sed li malaperis de antaq miaj okuloj. La homo havis staturon de Antonio; sed, de tiam pasis jam longa tempo, pli ol duono de la jaro.

-Ni ekiru, Luka, ]irkaq la domon kaj tra la arbareto \is nia [oseo. Atentu pri la bran]oj!

La servistoj komencis ]irkaqiri tra la arbareto irante unu post la alia, aqskultante, mansvingante kaj trarigardante ]iun anguleton. }iu portis pezan bastonon.

Dum ili rampiras ]e unu flanko, Marko kaj Elvira konverzacias ]e la alia, en la kutima loko, en la laqbo.

La nokto estas belega. La luno jam alte levi\is sur la ]iela firmamento. }arme fluas \ia ora brilo laq la marebenawo. Reviga nokta venteto blovetis varme kaj mole en la viza\on de Elvira. La foliaro de la laqroj tremetis, la rozoj malfermis sian sinon al la tenera roso, la steloj helis lukse, la brusto [veli\is volupte, la revsopiroj tiri\as tra la koroj, iawo am-alloga solvi\is tra la aminda aero, kaj la ombro de la alta kaj trista cipreso longi\as laq la etaj montetoj sur la tombejo de Lu]ica.

-Pardonu Elvira, mi ne povas plenumi vian deziron. Mi oferus ]ion por via feli]o, sed mian honoron mi neniam surtretos!

-Kian utilon vi havus, se vi akuzus lin? Marko, ne akuzu, obeu vian Elvira-n.

-Se vi amas min, vi devas ne postuli tion de mi.

-Ho, mi povra! Ja mi diris jam al vi, ke li morgaq foriros eksterlanden. Via fratino baldaq edzini\os, dumtempe oni forgesos ]ion, kio okazis. Marko, aqdu min, plenumu mian peton! Pro kio inciti ankoraq pli grandan flamon de la malamo? Pardonu al Alfredo, estu nobla, kiel vi ]iam estis. Marko, rigardu al mia viza\o, ne tiel malserene, ekridetu al mi, indulgu miajn larmojn!

-Elvira, trankvili\u, ne ploru! Amu min, karulino, sed kun via frato mi…

-Ho, kiel senkompata estas via koro! Mia patro povas al vi… Vi ne konas lin sufi]e.

-Neniun mi timas! Mia fratino estas ofendita, mia patrino veas, via frato afliktis mian maljunan kaj malsanan patron, la popolo furiozas, dum vi volas, ke mi paci\u, ke mi forgesu ]ion! Elvira, se mi tion farus, ]u vi ne hontus antaq mi kaj antaq mia amo?

-El via koro parolas homa fiero kaj malestiminda ven\emo. Pardonu al li kaj kompatu lin! Marko, ]u vi ne zorgas pri nia feli]o, pri nia estonto? }u vi ne povas ian oferon dedi]i al mi?

-Mi povas, sed la honoron neniam!

-Vi deziras ven\i al li; ]u la ven\emo kongruas kun la honoro? Marko, estu nobla, estu pli taqga ol mia frato! Alfredo faris grandan hontigon al via familio, li kondutas impertinente; mi ne protektas lin, mi ne defendas lin, sufi]e mi pre\as Dion por tiu malfeli]igulo, sed mia animo suferas pro via senkompato, Marko. Mi ]iam opiniis, ke via koro ne konas alion krom noblaj kaj sublimaj sentoj, sed nun mi ekkonas, ke vi okupi\as pri trivialaj pensoj pri malgrava kaj onidire dama\ita digno.

-Elvira!

-Nu, vi akuzu lin, sed kio poste? }u vi ne antaqvidas, ke vi per tio malfeli]igos vin kaj min? Mia patro rabios, li neniam permesos…

-Vi fu\os el lia domo. Vi promesis al mi!

-Mi promesis… jes, mi promesis. Mi pretas ]ion fari, ]ar nur ene de via brakumo mi povas trovi pacon kaj senzorgon. Mi centfoje mortigus min, por ke oni ku[igu min apud vi en la saman tombon! Marko, vi scias, ke mia koro sopiras al vi, sen vi mia vivo havus neniun sencon. Jes, mia dol]a paradizo, rigardu ]i tiujn larmojn, jes, vi la nura signifas ]ion por mi en la tuta mondo. Ho, mi povra! - ekploris Elvira.

-Karulinjo, trankvili\u!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

-Estos belega nokto, ]i tiu arbareto ka[i\os en la mallumo, vi atendos min ]i tie. Mi petegos mian patron, dirante, pri mia amo kaj pri mia tuta kor]agreno. Se li ne indulgos, mi forlasos la domon, kie mi naski\is… kie mortis mia patrino…

-Kara Elvira!

-La nokto estos belega, same kiel la nun, kaj se mi revenos ]i tien, kiam mi brakumos vin por ekiri kun vi, la lunlumo ekflamos…

-Elvira, silente! Mi aqdas ion… homojn…

Ili eksilentis.

-Iu kuras laq la [oseo malsupren de la monteto - ekflustris Elvira.

-Malantaq la arbareto?

-Jes. Kiu en la nuna tempo estus ]i tie?

-Mi ne scias… Probable Antonio - respondis Marko, alklinante Elvira-n al sia brusto.

Sur la [oseo de Saletti, malantaq la arbareto, aqdi\is hastaj kaj pezaj pa[batoj.

Marko kaj Elvira rigidi\is, aqdinte ekkrion:

-Bastardo! Kial vi vagas ]i tie?

-Estas la vo]o de mia frato! - Elvira elbu[igis.

-Ho ve, kanajlo! - tra la nokta trankvilo disvasti\is vekrio.

-Pro Dio, kio okazas? - ektremis la knabino.

-Silentu, Elvira!

Denove aqdi\is pa[oj de sur la [oseo.

-Aqskultu, Elvira! Sur la [oseo trovi\as pluraj homoj. Nun [ajnas, ke du homoj kuras de sur la monteto… Jen, denove silento; ili ver[ajne haltis.

Kelkajn momentojn poste Elvira ekflustris:

-Aqskultu, nun denove iu kuras, sed supren, sur la monteton.

-Jes, supren… Kio okazis?

-Ili ne estas ankoraq for de ni; ili trovi\as en la arbaro. Ili iras al nia domo. Marko, ia nekutima antaqsento ekregas mian animon; ia malbono okazas!

-Mallaqte, Elvira! Nun ili iras pli malrapide, jen ili trovi\as sur tiu pado. Jes, ili iras al la domo.

-Kie, kie? Mi ne vidas ilin; la arbareto estas densa… Jen, ili venis al la lunlumo! Ili klini\as kaj fleksi\as! Marko, ili nun ne estas malproksime… Jen, estas niaj servistoj, [ajnas al mi… jes, niaj servistoj,Luka kaj Lovro - flustras Elvira dismetinte la bran]ojn de la laqbo.

-}u vi, Elvira, estas certa, ke tio estis la vo]o de via frato?

-Jes, certa. Sed strange; li diris al ni, al la patro kaj al mi, ke li enliti\os… Li ver[ajne poste eliris. Jes, tio estis lia vo]o, sed kion signifas tio, ke ni ne aqdas liajn pa[ojn?

-Mi ne scias - Marko zorgoplene respondis.

-Alfredo renkonti\is kun Antonio…

-Certe; ja ni aqdis, ke li atakis lin, dirante al li…

-Jes, ni aqdis… Marko, mi tremas tuta.

-Elvira, trankvili\u kaj ekiru hejmen. Morgaq ni vidos kio okazis.

-Mi volus, ke la servistoj ne rimarku min.

-La servistoj jam eniris en la domon. Iru, karulino, iru. Dol]e dormu, mia bona Elvira. Iru, karulino, iru! Morgaq mi denove atendos vin ]i tie - Marko diris kun malfirma vo]o kaj kisis [in rapide meze de [iaj varmaj lipoj.

-Elvira ekiris laq mallar\a pado, dum li rigardis post [i, \is kiam [i malaperis de antaq liaj okuloj. Marko sentis ian pezon ]e la koro. Li enspiris profunde kaj per la mandorso vi[is sian frunton kaj enpensi\is… Sur la kampanilo en Lu]ica batis la dua horo. La junulo veki\is el siaj pensoj kaj eliris el la [irmejo kaj irinte tra la arbareto, li surpa[is la [oseon, kiu descendis de sur la monteto al la imperiestra [oseo. Marko iris malsupren plena de zorgoj.

-La [oseo estis sur[utita per blanka sablo. }ie ]irkaqe regis perfekta silento. Marko pa[is lante kaj rigardis al la ]ielo kaj al la arboj surver[itaj de la lunlumo. Elvira kvazaq [vebis antaq liaj okuloj ene de la mirinda aero… Marko skui\is neatendite kaj li haltis. Kelkajn pa[ojn fore trans la [oseo, en la lunlumo, ku[as surdorse homo. Marko alproksimi\is kaj tuta ektremis. Alfredo. Sur la blanka ]emizo kaj sur la brusto vaporis, pro la luna lumo, sango. La fortikaj kaj blankaj manoj, kiuj falis teren senmovaj, estis sangmakulitaj. Vitrecaj okuloj vaste malfermitaj gapis en la ]arman nokton. La pala viza\o kaj la sangumita bu[o spasme aliformi\is. Marko metis sian manon sur la frunton de Alfredo kaj li [toni\is. |i estis malvarma.

-Sinjoro Saletti, ]u vi aqdas min? Sinjoro!… Mortinta!

Apud la kadavro sur la [oseo ku[is pistolo. Marko ektremis, malvarma [vito surver[is lian frunton. Li komencis pensi, kion fari. - Jes! - li kapbalancis kaj ekreiris supren sur la supron de la monteto. Li pasis tra la arbareto kaj venis antaq la domon de Saletti. La ombro ka[is la fermitan pordon. Marko prenis sonorilon kaj forte skuis \in. Elvira kaj [ia patro venas al la fenestro, malfermis \in kaj ili rimarkis homon antaq la domo. Nur Elvira rekonis lin en la ombro. {ia ]ambro estas for de la ]ambro de [ia patro. Rimarkinte Marko-n [i surprizi\is.

-Kiu sonoras? - ekkriis kolere la maljuna Saletti.

-Sur la [oseo, sub la arbareto ku[as via filo en sango - respondis Marko starante \uste sub lia fenestro.

-Kio!?

-Vidu, eble mi trompi\is, eble li ne estas mortinta.

-Kiu vi estas? - demandis raqke la patro.

Marko estis jam malaperinta de antaq la domo. Preterpasinte sub la fenestroj de Elvira, [ajnis al li, ke iu ek\emis. Elvira svenis kaj falis planken.

VIII

Se oni iras el Lu]ica, dum mateni\o, al la norda direkto laq la [tonozaj padoj, kiuj volvi\as super la klifoplena bordo, oni ascendos sur hororaspektan rokawon, kaj la suno \oje ekbrilos. Kune kun tiu ]i rokawo, paralele malsupreni\as ankoraq unu super la maron, sed neniu etendas sin en la maron mem, sed ili falas vertikale kvazaq per hakilo tran]itaj, en la tenebran profundan akvon. En la ravino inter tiuj ]i du rokawoj, sed sur la suda flanko de la norda rokawo, videblas malnova soldomo, sub kiu fluas rivereto. }irkaq la domo elkreskis aro da olivarboj, kastanoj kaj figarboj. Super la tenebrajn riveretnodojn klini\as kastanbran]oj. Sur la suneksponita loko trovi\as iom da kultivata agro, sed se tie ne trovi\us [tonbarawoj, la torentoj ]ion forlavus \is[tone, kiam peza nubo mal[ar\as sin sur la rokawon. La norda rokawo [irmas la domon kaj la maldensan vitaron kontraq la ventegoj, kiuj ruinigus la malnovan tegmenton kaj pereigus junajn fruktoarbojn, kiam dum la kristnaskaj tagoj ventegoj kutime ekfajfas kaj ekfumas. Ene de tiu izolo lo\as la maristo Martin Kowuli] kaj lia filo Joso, amiko de Antonio.

La nokto estis serena. La orienta duono de la golfo Kvarner trovi\is ankoraq en nebulo kaj en pala brilo de la luno, kiu jam alproksimi\is al la istria montego na\ante trankvile sur la blua ]iela firmamento. Milda nokta venteto de sur la bordo glitis meze de la golfo, kiu nigris kvazaq lar\a strio. Ie tie en la lunlumo rebrilis ondo[aqmo. Antonio, grimpante sur la rokoplenaj padoj, venis sur la supron de la rokawo, kiu elstaris vid-al-vide de la domo de Kowuli], kaj, sursaltinte iun klifon, li ekrigardis al la ravino. Tra la olivbran]oj montri\is iom de tegmento, parto de nigri\inta muro kaj blankaj vitroj de iu fenestreto. Li decidis atendi la tagi\on, kaj sidi\is sur [tonon kaj la brakojn krucigis ]e sia brusto. Ankoraqfoje li rigardis al la kontraqa deklivo por vidi, ]u ia lumo videblas en la dometo de la maristo, li entiris sian kapon inter la [ultrojn, kunpremis sin, rondfleksis sian dorson kaj komencis mute rigardi la maron.

Palaj kaj bluaj ondoj, malrapide movi\antaj, venadis al la bordo, kie ili lante ver[I\is plaqdante kontraq la mallumaj klifoj. Antonio aqskultis la ver[adon kaj rigardis al la malproksimo, al la oriento, de kie li atendis konsoligan lumon. La ombroj de la luno etendi\is pli kaj pli sur la marebenawon, kaj fine ili atingis la insulojn kaj la karstan kalvawon de Velebit. Antonio-n ]irkaqis mallumo. Li denove rigardis orienten; liaj okuloj estis tute malfermitaj, lia dorso esti\is rondforma, li tuta fleksi\is. Lin ekkaptis timego; [ajnis al li, ke ies kapo levi\is el sub la e\oj de la klifoj, kaj, ke iu klini\as kaj kurbi\as inter la [tonegoj kaj klifoj, kiuj elstaras antaq li en la mallumo sur la soleca rokawo. Li surprizege rigardis kaj pro hororo krucosignis sin, sed vane, ]ar [ajnis al li, ke li aqdas iun \emanta raqke kaj dolore, ke iu suspiras ie ]irkaqe inter la klifoj kaj la piceoj. Li turnus sin, se li povus, por rigardi en la ravinon, ke li vidu, ]u en la marista domo jam lumas, sed li kvazaq [toni\is, hororo atakis lin, terurtremoj kaptis lian korpon. Li ektremis tuta, ]ar [ajne io flirtis, io ]irkaqflugis, kaj kiam li eksentis ies varman elspiron sur sia nuko, ies misteran tu[on sur sia dorso, li rapide saltis de sur la [tono, ekkaqris sur la teron, lia hararo hirti\is, li ka[is sian viza\on, li komplete kunvolvis sin. Nun Antonio estis vera bulo el homa karno, en kiu tremas ]iu vejneto, en kiu spasmas ]iu nervo. La sango mu\is en liaj oreloj, la tenacajn fingrojn li enpikis en sian krispan hararon, ]ar iu vekriis tie surstrande sub la rokdeklivo, ]ar sur la [tonaro ]irkaq li iaj malklaraj estawoj akrigis tran]ilojn. Li sentis gutojn de tepida sango sur siaj manoj, li vi[is la manojn ]e sia ]ifonita pantalono, li krucosignis sin kaj pensis pri la kliforando. Li volus ekstari kaj alkuri al la rando, por weti sin en la malvarman maron, por forgesi ]ion en la akvo, ke ]esu la teruraj turmentoj, sed sur la malluma strando inter la rokoj transver[is sin akvo, \i ver[i\is lante, kvazaq gluglante en ekmovita kadavro. Antonio provis ekstari, sed li ne povis e] movi\i, io katenigis lin al la granda [tono, antaq kiu li volvi\is. Li ekrigardis al la maro kaj li tuta ektremis. El la blua surfaco elmontris sin du blankaj brakoj. Antonio pene ekstaris, preninte sian koron, li apogis siajn nigrajn kaj grandajn okulojn al la brakoj. Nun ankaq kapo elmontri\is el la maro. La frunto estis frakasita kaj pala; la disbatitaj lipoj ridetis al li. Antonio rigardis konsternite al la konata viza\o. La brakoj svingis kun sangigita tran]ilo, lavis \in en la maro, kaj svingis denove. |ia akra e\o ekbrilis pure kaj hele, tiam ili forwetis \in al la deklivo. La tran]ilo eksiblis tra la malluma aero, kaj frapinte kontraq la [tonaro sur la deklivo, \i ektintis kaj komplete dispeci\is. Antonio ka[premis sin sub la roko…

Post kiam li malfermis la okulojn, li rimarkis la serenan ]ielon oriente. Li ekstaris, rigardis al la ravino, kaj vidinte lumon en la domo de la maristo, li ekkuris malsupren laq la deklivo. Transpasinte la trabon, la ponton sur la rivereto, li pa[is pli malrapide al la oblikva kampo al la domo. Kiam li proksimi\is al la fenestro de la tereta\a dometo, sur lian viza\on falis flamolumo tra fumigitaj vitroj. En la fumplena kuirejo, ]e malalta fajrejo sidis griza kaj magra homo wetante sekajn bran]ojn en la fajron. La bran]etoj kraketis kaj klakadis kaj la flamoj flagris alten kaj lekis la nigran feran ujon, kiu pendis je longaj ]enoj. Ankaq la viza\on de la maljunulo prilumis la arda flamo.

Antonio ekfrapis kontraq la vitro, dum la maljunulo skui\is kaj tute malferminte siajn okulojn, li ekrigardis al la fenestro demandante:

-Kiu dia kreitawo?

-Martin, estas mi!

-Antonio, ]u via vo]o estas tio?

-Jes.

-Kie estas Joso?

-Mi ne scias.

-}u vi ne kaptis fi[ojn kun li?

-Ne. Malfermu!

-Jen, tuj, tuj!

La majunulo turnis [losilon en la seruro, kaj kiam post longa tempo li sukcesis malfermi, li plendis:

-He, se la ferpeco en la seruro forglitas, la [losilo ne povas kro]i \in. Kio okazas al vi, Antonio? Vi do ne kaptadis fi[ojn ]i-nokte?

-Mi ne kaptadis.

-Ja via viza\o aspektas kvazaq oni eltirus vin el tolblankigujo! - la maristo rimarkis, balancante per sia kapo. -Sidi\u, Antonio, sidi\u - li daqrigis - sed kia feli]o aq malfeli]o pelas vin ]i tien? He, kia vetero estas ekstere? He, bela, bela! Mi rekonas \in laq la fumo; jen \i plenigis la domon! Jes, jes, la vento blovas de sur la bordo. Hieraq vespere la suno subiris en serenawon. Plej konvene por navigi orienten! Sed la akvo neniel volas ekboli. Mi volus ekfumi pipon, sed ne antaq ol iome trinki, ne ]e malplena stomako. Antonio, unu kulero da kafo estas bona substanco por sendormigi sin kaj purigi la gor\on.

-Kie estas Joso? - Antonio demandas gapante al la fajro.

-Li foriris fi[kapti. He, li baldaq venos! Kia rabio atakis vin, Antonio? Aqskultu, kial vi rigardas min tiel strange? Vi aspektas kvazaq falinta de sur mastosupro al la ferdeko!

-Martin! - Antonio elbu[igis malklare.

-Kio! - ektimis la maristo kaj el[ovis siajn okulojn al li.

-Mi devas ne iri al Lu]ica.

-Kio, vi devas ne iri?

-Jes, mi devas ne iri al Lu]ica.

-Kiu malpermesas al vi?

-Aqskultu, Martin…

-Ant… Antonio!

-Vi ka[os min en via domo.

-}u ka[i, ka[i?

-Jes, en via domo.

-En mia domo! Ho, al diablo ankaq kafo! Jen, mi stulte bruligis min! Kion, kion vi diris? Ka[i?

-Jes, mi devas ne plu iri al Lu]ica.

-}u vi, ]u vi devas ne iri?

-Tie oni kaptus min kaj oni transdonus min al \endarmoj.

-Kial al \endarmoj!?

-Jes, sciu, Alfredo-n…

-Saletti-n?

-Mi ]i-nokte lin…

-Antonio!

-Li estas mortinta probable.

-Li mortinta! }u vi lin?

-Jes.

-Mortigis?

-Jes, mi mortigis lin.

-}u vian fraton! - Ekkriis la maristo, kaj liaj okuloj ekbrilis.

Antonio [toni\is el[ovinte siajn okulojn al la maljunulo.

-}u… Fraton?… Li estis mia…?

-Jes, li estis via frato - flustris la maristo, kaj lia kapo kolapsis brusten.

-Mi estas trovito - elbu[igis Antonio malklare.

-Jes, trovito, jes, filo de Saletti… Ho, mia povra edzino! - ek\emis la maristo kovrinte sian viza\on per la manoj.

-Edzino! Frato!… Frato!… Saletti!… Via edzino… edzino! -Mi ne konis [in.

-Vian patrinon!… Ne, ne, vi ne konis [in; [i mortis naskinte vin, dek tagojn poste, jes, dek tagojn. Ho, povra ino!

-Via edzino!… Saletti!… Jes, jes, la ko]ero de Saletti, jes, li rakontis, jes, mi aqskultis…

-Pri kio, kie li rakontis?

-Lovro, jes, li rakontis, ke la maljuna sinjoro nokte vizitadis iun virinon, ke li havas filon kun [i…

-Ho, malfeli]a virino!… Jes, tiel estas. Antonio, aqskultu min! Mi forestis de la hejmo dum kvin jaroj, mi navigis. Kiam mi ekiris vel[ipe el Triesto, Joso wus naski\is. Jes, kvin jarojn mi forestis de mia hejmo!… Saletti rimarkis mian edzinon, [i estis juna kaj bela, la fripono tentis [in kaj perfortis, \is mal]astigo. Kiel [i ja povis defendi sin en tiu ]i izolo?… Mia malfeli]a Marica! Antonio, jam pasis tridek jaroj de tiam, pro [i mi ankoraq nun sentas kordoloron, kvankam [iaj ostoj jam putri\is en la tombo! - \emis la griza maristo.

-Mi estas trovito… trovito…

-Pri via naski\o neniu sciis, krom [ia onklino Kata.

-La maljuna Kata, [i sciis?

-Jes, la maljuna Kata ]ion sciis. Mia edzino reforti\is post tri aq kvar tagoj post la nasko, sed Kata, por ka[i la hontigon, prenis vin iun nokton kaj forportis vin en Trieston. {i metis vin en fenestron de la orfejo.

-En fenestron de la orfejo?… Jes, jes, la trovito…

-Jes, en fenestron. Sed, Antonio, aqskultu! Por ke [i povu repreni vin el la orfejo, [i pendigis ringeton ]irkaq vian kolon. Kiam Kata revenis el Triesto en tiun ]i povran dometon, [i trovis mian edzinon mortonta. Marica mortis post kelkaj tagoj…

-Per tran]ilo, jes, per tran]ilo, tiel - Antonio elpremis la vortojn kaj etendis sian dekstran brakon al la flamoj.

-Oni enterigis Marica-n kaj diris: {i mortis same kiel ni ]iuj mortos!

-Kiam mi en[ovis la tran]ilon en lin, [ajnis al mi, ke mi ion distran]is en li…

-Kata prenis la etan Joso-n en sian hejmon, kaj pro la wuro al mia edzino, ke ankaq vin [i kunprenos, [i foriris al Triesto, por pridemandi pri vi, menciante pri la signo, kiun vi surhavis ]irkaq la kolo…

-Jes, mi murdis, mi murdis…

-Oni trovis kaj donis vin al Kata, kiu alportis vin ]i tien. La lu]icanoj kredis kaj ankoraq kredas, ke vi estas trovito, ke oni ne scias pri viaj patro kaj patrino. Antonio, vi scias, ke pluraj niaj virinoj venigis ]i tien alies infanojn, edukis ilin, kaj fine ekamis ilin kiel siajn proprajn. Kiam Kata prenis vin el la orfejo, vi wus plenigis la unuan jara\on. Vi vivis kune kun mia Joso en la domo de Kata, \is kiam mi rehejmi\is, kaj poste, kiam Kata mortis...

-Alfredo mia frato!… Joso mia frato…

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Antonio ploris.

La maristo proksimi\is al li, prenis lian manon kaj diris \emante:

-Antonio, trankvili\u! Jes, tiel estis, ne[an\eble, fil]jo, nealiigeble! Vi estas bona homo, vi jam sufi]e trasuferis ]i-monde, eble ankoraq tiom, kaj kiam vi ku[i\os en la tombon, vi egalos imperiestron mem. Fil]jo, mi helpus al vi, se mi povus. Nun vi scias, kiu vi estas, vi restu ]e ni, ni kune laboros kaj [iros la panon ]iutagan.

Antonio rigardis la mariston per larmantaj okuloj. Sur lia viza\o sterni\is dolora kaj trista mieno.

-Kial vi ne estis mia patro?

-E] se mi ne estas via patro, vi estas al mi kara, kiel mia vera posteulo. Ne ploru, fil]jo, kia utilo?

-Mi estas trovito… Mi al Lu]ica devas ne iri plu. Martin, kie mi ka[u min?

-}i tie en la domo oni trovus vin; atendu, ni pripensos. Jen, jam tagi\is iomete. Ne timu, Antonio, oni ne trovos vin… Aqskultu, mi aqdas liajn pa[ojn; jes, Joso alvenas.

Joso eniris en la kuirejon, portante korbeton da fi[oj. Kiam li rimarkis Antonio-n, li ekkriis:

-De kie vi elmergis? Kial vi ne venis fi[kapti kune? Pa]jo, jen, sufi]a kvanto da fi[oj, ni fritos ilin abunde!

-Joso, silentu! Aqskultu pri la evento!

-Kio okazas kun vi ambaq? Rigardu la fi[ojn; jen, unu vivanta ankoraq! He, ili ne menciindas e]! Mi haqlis labrakon, jes, dek funtojn, sed \i baraktis tien-reen, la kaptilfadeno stre]i\is, mi malstre]is \in, sed tamen \i ]ion rompis, forfu\is, al diablo, kvazaq oni metis salon sur la voston - ridas Joso.

Liaj manoj odoris laq la marfi[oj; sur liaj fingroj glui\is kelkaj skvameroj, samtiel sur lia makulita tola ]apo.

-Joso, kien ni ka[u Antonio-n? - demandis la patro.

-Kien ka[i lin!? - miris Joso stre]ante sian longan kaj magran kolon.

-Jes, ka[u min; mi ne [atas \endarmojn peli min.

-Kion vi [telis? Ne [ercu; vi pli emus morti pro malsato, ol [teli e] fi[kaptilan hoketon.

-Fil]jo, Antonio nenion [telis.

-Mi defendis min. Se mi ne agus tiel, li plenumus la intencon.

-Mi ne komprenas. Kian intencon.

-Jes, li mortigus min.

-Vi mortigis! - Joso spasme blovis kiel leporo, turnante la kapon.

-Jes, Alfredo-n, por ke li ne pafu min per pistolo.

-Vi… vi mortigis lin?

-Alfredo donis multan monon al Lovro kaj Luka, por ke ili mortigu min. }i-nokte mi kaqris apud la [oseo, malantaq la domo de Saletti. La servistoj trovis min. Ili havis grandajn bastonojn. Por eviti ilin, mi kuris malsupren de la monteto. Mi ne timis iliajn bastonojn, sed mian rekonon far ili. Mi estis kuranta, kiam antaq mi aperis Alfredo. Li diris, ke mi… estas bastardo. Li etendis pistolon al mi, sed, por savi min, mi salte alproksimi\is kaj en[ovis tran]ilon en lian bruston.

La triopo eksilentis…

-Se oni ser]os vin, ni diros, ke ni ne vidis vin - flustris la maljuna fi[isto.

-}u li ruli\is sur la [oseo, post kiam vi trapikis lin? - demandis Joso timeme.

-Mi ne scias; mi frapis kaj forkuris rapide.

-}u iu vidis? - demandas Martin.

-La servistoj probable.

-Via haqto eksentos malbonegon, se oni kaptos vin - Joso skuis la kapon, malfacile englutante salivon.

-Ka[u min. Joso, iru antaqvespere al Lu]ica por aqskulti la onidirojn.

-Nu, kiel vi mortigis lin? Tiel, ]u ne? - demandas Joso kaj etendis sian magran brakon al li.

-Jes - kapjesis Antonio kaj enpensi\inte rigardis al la flamoj.

IX

La urbestro Ermano Murelli okupi\is iom longe en sia oficejo, foliumante kaj rigardante diversajn aktojn. Jam estis malfrue; pasis jam kompleta horo post kiam Alfredo foriris hejmen \oja kaj kontenta palpante la po[on, en kiu trovi\is la mono, la kvincent forintoj. La urbestro legis ankaq liajn leterojn same ridetante kaj karesante sian rondan kaj ru\an viza\on. La malgranda ]ambreto estis plena de fumo. Sur la tablo ankoraq ru\is iom da vino en botelo. Murelli, tenante cigaron per siaj dentoj, iom flanken, supren, klinis sian kapon al la dekstra [ultro, fermis sian dekstran okulon, por tiel eviti fumon, li spektis la subskribon de Alfredo sur la obligacio. Ankaq li trinkis sufi]e de la saniga vino, ke ru\is liaj vangoj kaj oreloj, kiuj estis vilaj interne. Ridetante super la subskribo de la nobelo, li trinketis, [macis, lekis siajn lipojn kaj rigardis al la flamo de la sebkandelo, kies me]o fumegis. La urbestro ekrigardis la polvumitan horlo\on sur la muro. La du horoj. Iom poste li ekstaras, fermis la tirkestojn, preninte la sebkandelon, ekiris al sia dormo]ambro, sed rimarkinte sur la muro malgrandan kadron, li haltis antaq \i, levis la kandelon kaj komencis legi la unuajn vortojn, presitajn sur bela papero en la kadro. Tiu bela kaj glata papero estis dekreto, per kiu la aqtoritatoj anoncis, ke li estis honorita per ora kruceto pro granda ofero okaze de la konata [iporompi\o. La urbestro ekridetis pri la granda sigelo de la dekreto, kontente kapjesis, ekbalancis, pa[ante kelkpa[e li eniris silente en la dormo]ambron.

La urbestro sen]ese krucsignis sin pa[ante kun Luka el Lu]ica.

-}ion, do ]ion oni rabis de li?

-Jes, ]ion, ]ar nenion ni trovis, ni priser]is ]iujn liajn po[ojn, sciu, antaq la ]eestanta patro, antaq la maljuna sinjoro.

-Kie oni murdis lin?

-Sur la [oseo, malantaq la domo.

-Neeble! Luka, vi frenezas! Alfredo mortinta, ne, neeble!

-Ni iru, vi konvinki\os; vi vidos lin.

-Vi mensogas, Luka! Sur la [oseo, malantaq la arbareto! Ne, neeble.

-Iu viro anoncis al la maljuna sinjoro, ke lia filo ku[as en la sango.

-Kiu viro?

-Neniu scias; Ni ]iuj dormis tiam.

-Luka, vi estas senracia! Mi ne kredas al vi!

-La viro vekis la sinjoron, sed la sinjoro ne povis rekoni lin en la mallumo.

-Kie estas nun Alfredo? - insistis la urbestro krucsignante sin.

-En la domo. Li estas tuta sangomakulita.

-Kiel oni murdis lin?

-Per tran]ilo. Ankaq fraqlino Elvira ne fartas bone. Kiam la maljuna sinjoro vekis nin, ni kuris tra la ]ambroj, kaj ni trovis [in sur la planko apud la fenestro. {i svenis. Ni ]iuj konsterni\is, kaj ni ku[igis [in en la liton kvazaq mortintan. Antaq ol mi ekiris al vi, la ]ambristinoj kaj aliaj virinoj diris, ke [i rekonscii\is kaj, ke ne okazos ia malbono.

-}ion do oni prirabis, ankaq la ]enon kaj la horlo\on?

-Ankaq la monon, probable, se li havis ]e si.

-Luka, tia sinjoro, ]u li ne havus ]e si multon da mono! Li certe havis plurajn centojn!

-Plurajn centojn?

-Jes, nu, kial vi surprizi\is?

-}u mi surprizi\is?… Jes, jes, [ajnis al mi, ke mi vidis la spiriton de Alfredo.

La urbestro krucosignis sin.

-}u vi do opinias, ke li posedis ]e si plurajn centojn? - demandis Luka deperpleksi\inte.

-Jes, mi opinias. Sed ]u vi estas certa, ke oni rabis lin?

-Mi estas certa, ja antaq la ]eestanta patro, antaq ]iuj domanoj ni traser]is ]iujn liajn po[ojn. Jes, antaq la patro; ]iuj estis ]irkaq la kadavro, jes, ]iuj.

-Sed, kiel vi opinias, kiu murdis lin? }i tie rabistoj ne ekzistas.

-Aqskultu, sinjoro, en mia kapo ne trovi\as tro da cerbawo, tamen mi ne stultas, [ajnas al mi…

-Diru, Luka, kio [ajnas?

-Ho, damnindaj virinoj!

-Luka! }u virinoj, virinoj?

-Jes, mi opinias…

-Jes, jes, ankaq tio eblas. }i tie en Lu]ica friponoj ne ekzistas… Kiu alia estus? Jes, eble jes. Hieraq, kiam Alfredo intencis vangofrapi lin, li ekminacis al Alfredo…

-Sinjoro, ]u \ustas, ke mi ne estas sen cerbo? - asertis Luka, kaj liaj okuloj \oje ekbrilis, konstantinte, ke la urbestro komprenis lin.

-Se li tion faris, li ne fu\os, ni e] trovos lin ]e la alia flanko de la mondo.

-Aqskultu min! }u eble ili ambaq faris tion konsentinte inter si?

-Jes, vi pravas. La trovito kaj li. Kiam mi vidis hieraq lian minacon, mi tuj opiniis, ke el tiu ilia kverelo ne esti\os io bona. Jen, mia antaqsento plenumi\is! }ion, do ]ion ili forprenis de li?

-Jes, ]ion, kaj la ]enon, kaj la horlo\on kaj la monon se li havis…Atentu, ]i tie, iom supre, ]i tie ili murdis lin. Ankoraq videblas sango - rakontis Luka, kiam ili supreniris laq la [oseo.

-Kie, kie?

-Ja, jen antaq vi! }u vi ne vidas la koagulitan sangon?

La urbestro pali\is.

-Luka, aqskultu, ]u vi traser]is tie? }i tie, kie ili murdis lin, en la fosawo, ie proksime? Sciu, ]i tie eble troveblus lia monujo…

-Ni ser]os post la tagi\o, sed mi opinias, ke tiu, kiu murdis lin, ankaq la monon forprenis.

-Marko?… Mi ne kredas, ke li estas [telisto. Krome, kiu ne bezonas monon?

-Mi ne suspektas pri Marko; sed Antonio…

-Kredeble, ]ar li murdis laq ordono de sia mastro. Luka, atendu iomete; ni retroiru kelkajn pa[ojn, por iom pli inspekti ]irkaq la sango. Sciu, eble ni trovos la monujon…

-Luka konsterni\is kaj li reiris kun la urbestro, kiu prenis lin je la mano timante, ke li trovinta la monujon ne ka[u \in. Post longtempa vana ser]ado ili trapasis la arbareton kaj venis antaq la domon.

*

}iuj tereta\aj fenestroj de la domo de Saletti estas lumigitaj. Eniris Luka kaj la urbestro. En la vestiblo ari\is multnombra servistaro, kvazaq ]e miraklo. La pordo de unu vasta ejo estas tute malfermita. La urbestro rigardis en la ]ambron kaj pali\is. Sur granda tablo, meze de la ]ambro, ku[is la korpulenta kadavro de Alfredo, kovrita per blanka tuko. Estis videbla nur unu brako, kiu senmove pendis al la planko, sur kiu estis abunde ver[ita akvo. Sub la tuko reliefi\as fortikaj membroj de la mortinta korpo. Iom for de la tablo, en unu angulo de la ]ambro, sidis Elvira vestita en negli\o. La viza\on [i ka[is per la manoj kaj mallevis la kapon sur la apogilon de la se\o.

-Sinjoro, ni iru, bonvolu sur la unuan eta\on; supre atendas vin la maljuna sinjoro - diris Luka al la perpleksita urbestro.

-Ni iru - flustris Murelli kaj sekvis la serviston.

Kiam ili supreni\is sur la koridoreton en la unua eta\o, Luka montris al la maljuna Saletti tra la malfermita pordo de iu ]ambro. Saletti, sidanta ]e tablo, tenis sian kapon per manoj, apogita per la kubutoj kontraq la tablo.

La urbestro frapetis kaj eniris. Saletti levis malrapide sian grandan kapon, li turnis sin, ekrigardis lin kaj kapskuis. La malhela haqtkoloro de lia nigreta viza\o transi\is al flaveta; la haqto sub la okuloj [veli\is eksterordinare. Kiam la urbestro proksimi\is al li, li montris per sia vila brako se\on, por eksidi, kaj elbu[igis per basa, fragmentita vo]o:

-Murdo!

Iom poste Saletti kaj la urbestro verkis raporton al la tribunalo. Jam antaq la sunlevi\o, la magistrata servisto Miro Tompi] ensinigis la leteron de la urbestro. Miro krucosignis sin en ]iu rivereto. Li saltetis, iris haste kaj haltadis sur la [oseo, kiu kunligas Lu]ica-n kun Volosko.

X

La orumita kruco sur la pre\eja tegmento, la maljuna hedero sur la duonruinigita murego ]irkaqanta Lu]ica-n, ]iuj fenestroj de la maristaj domoj de la orienta flanko de la urbeto, jam ]io rebrilis kaj banis sin en la ru\a suna lumo. La suno ardis brile kaj majeste malantaq la blua Velebit. Ekestis gaja diman]o. El la kamentuboj levi\etis grizaj fumoj, ili rampis sur la nigri\intajn tegmentojn kaj solvi\is en la pura kaj la travidebla matena aero. La silenta Lu]ica estis jam veki\inta el la dol]a dormo. Sur la malaltaj fajrejoj jam bolis akvo en kafpotetoj; la maristaj filinoj lavis antaq la domoj siajn fre[ajn viza\ojn kaj la plenformajn kubutojn; la maljunuloj rigardantaj tra la fenestroj, pre\is la matenpre\ojn kaj palpis siajn mentonojn por pruvi\i pri la senripro]a fajna razglatigo, kaj la junaj maristoj plukis plej belajn bukedojn el la fratinaj bazilioj, per kiuj ili ellogos honteman rideton al la ru\aj lipoj de siaj amatinoj, kiam ili alkro]os la bukedetojn al la florantaj brustoj.

La sonorigisto Fran stumblis laq la stretaj, zorge balaitaj urbaj stratetoj, irante de sia domo en la kampanilon por voki la pian popolon al la frumatena sankta diservo. La maljunulo tusetis, plenigis sian pikilforman nazon per pistita tabako, ternis kaj tostis al si mem: Sanon, Fran! Homoj aqdante lin, diris: Fran iras en la kampanilon. La sonorigisto survoje renkontis kelkajn homojn, kiuj rakontis al li, ke en Lu]ica okazis io, pri kio oni ne konjektus e] en son\o. Kiam Fran eksciis, ke rabistoj murdis la junan sinjoron de sur la monteto, li fermis la okulojn, li entiris la kolon en inter la [ultrojn kaj rapide plenigis la naztruojn per la tabako. Gapante konsternite al la homoj, li ternis, skui\is kaj murmuris: Ho, Dio kompatu lin! Mi ne povas helpi al li!

Luli\ante sur siaj kurbi\intaj kruroj, li alvagis fine al la interkrutejo, en la strateton, kie trovi\as la domo de {abari]. La pordo estis tute malfermita. Fran etendis sian kolon, por rigardi en la kuirejon, kaj salutinte Jela-n kaj Marija-n, li ekdeziris bonan matenon al ili kaj elbalbutis:

-}u la kafo estas jam preta? |i bonodoras en la kuirejo! Eltrinku, eltrinku po unu pelveton, ja kio pli \uiga ekzistas en la mondo!… Do oni mortigis lin, mortigis! Certe iuj fremduloj. Kiaj a]uloj vagas tra la mondo!

-Fran, pri kio vi parolas? Mortigis, mortigis? - miris Jela.

Fran ternis.

-Sanon, Fran!

-Dio donu, baptanino Jela. Vi do scias nenion?

-Wus ni elliti\is. Kion alian fari, estas diman]o! - respondis Jela.

-He, ankaq mi ne sciis; sed nun, irante ]i tien, en la interkrutejo, oni diris al mi. Baptanino, mi prefere kredus, ke venontjare la kristnasktago estus dum la granda vendredo! Jes, jes, se tio estas vero, fremduloj tion faris.

-Fran, kiu povas kompreni vin?

-Ja, disvasti\as onidiro, ke rabistoj mortigis la filon de Saletti.

-Pri kio do vi parolas al mi? - Jela mirante krucsignis sin.

Marija pali\is.

-He, tiel oni diras - diris la maljunulo movante siajn [ultrojn.

-}u vero estas tio? Ho, dio kara, kion mi devas aqdi! Oni mortigis, mortigis!

-Se tio estas vero, li plu ne ekzistas! Cetere, malmultan utilon ni havis de li! - filozofiis Fran svingante permane.

-Fran, ne parolu tiel; Dio punos vin! Ho, dio indulgu lin! Multajn mal\ojojn li faris al mi, multajn larmojn mi ver[is - manklakis Jela.

Kiam, kie oni mortigis lin? - demandis Marija timeme.

-}i-nokte, ie malantaq la domo; sed kiam mi eksonoros? Baptanino, adiaq! - Fran salutis kaj [anceli\e ekiris pluen.

La virinoj venis en la ]ambron al la malsana Antun kaj rakontis al li la novawon, kiun ili aqdis de Fran. La maljuna {abari] longe ne ]esis miri. Post lia longa kapbalancado, li laqte ekpre\is por la spirito de Alfredo.

-Marko, ]u vi veki\is jam? - alkriis Jela al sia filo, kiu dormis en la apuda ]ambreto.

-Jes, kion vi volas? - la filo respondis mallaqte.

Jela kaj Marija eniris en la ]ambron kaj komencis rakonti la malbonan novawon. Marko, fleksinte la brakojn sub la kapon rigardis la viza\on de sia patrino trankvile kaj sinkoncentre.

-Marko, jam ]ie ekzistas krimuloj! Ankaq Fran diris, ke lin ne mortigis niaj homoj - diris Jela.

-Kiu povas tion scii! Jen, mi ne atendis tian sciigon! - diris la junulo rigardante al la plafono.

-Vi certe ankaq ]i-nokte promenis \is malfrue; ]u vi ne aqdis tumulton aq pafadon? - demandis la fratino.

-Mi ne aqdis.

-Tion faris voja\antoj. Ve, tre grava peko certe tio estas! - flustris Marija.

-Jes, jes, voja\antoj - konfirmis Jela.

-Eble - [ultroskuis Marko.

La virinoj eliris el la ]ambro.

La viza\o de Marko estis tre pala. Li kutimis legi kaj lerni longe \is malfruaj noktaj horoj. Pri liaj eliroj por promeni post la lernado, liaj familianoj ne miris. Ili opinias, ke li eliras el la domo, por spiri fre[an aeron kaj por ripozi post la pena lernado.

Marko ku[is surdorse. Lian ]arman viza\on kovris mal\ojego. }iuj trajtoj de lia viza\o aspektis trankvilaj kaj kvietaj.

Liaj okuloj malrapide movi\is. Li pensis la tutan nokton pri nenio, li ne volis pensi, li ne volis devualigi sin ]irkaqvolvitan de la sorto. Nur la figuro de Elvira [vebis antaq liaj okuloj, sed tamen ie fore en neatingebla alto. Al li [ajnis, ke li falis en teruran abismon; la spertintawo de la lasta nokto mallevi\is sur lin kvazaq peza plumba kovrilo el abismo. En sia animo li sentis nemezureblan kaj dezertan malplenon kaj li miris pri sia stoikeco kaj kvieto. Li volus esti malfeli]a, mal\oja kaj tretita de doloro kaj ]agreno. Li ]irkaqrigardis kaj spektis la bildetojn sur la muroj, ]io aspektis nova kaj nekonata. En la brusto li eksentis ion, nur momente, sed \i ne estis doloro, nek tristo, nek dol]o, nek \ojo. La kadavro de Alfredo [ajnis al li kiel alta kolono prilumita de trista lunlumo. La kolono levi\is antaq lia spirito kaj staris rande de lia \isnuna vivo. Kiam en la ]ambron enbrilis la unuaj radioj de la juna suno, en lia cerbo, sen lia volo komenci\is disvolvadi strangaj pensoj. La tuta pensofluo, kaj la imagado estis malrapida kaj komplika. Elvira montri\is fore, [ia viza\o brilis, [i tuta transformi\is al suno, kaj li vidis la radiojn de la suno proksimi\antaj, haltantaj duonvoje, kaj ili ne povis atingi lin, ili ne povis tra[ovi sin tra la mallumo, kiu ]irkaqis lin, por ke ili varmigu lin kaj revivigu lian koron. Li konsciis, ke li devas esti malfeli]a, li konsciis, ke li estas malfeli]a kaj tial li koleris, pro sia nesentema kaj glacia koro. Li dezirus esti milda, se lin torturus nigra malespero kaj se lian koron [irus mal\ojo.

Marko prenis malgrandan libron, kiu ku[is sur tableto apud la lito. Li malfermis \in, kaj komencis legi la senmortajn strofojn, per kiuj poeto priskribis per grandioza hororo la turmenton kaj suferon de kompatinda popolo. Vortoj, vortoj, vantaj vortoj kaj nenio pli! Marko turnis la foliojn, sed ]ie nekompreneblo, ]ie vanteco, nenio ree>as en lia koro. Li rememoras, ke multfoje larmoj sturmis en la okulojn dum legado de tiuj ]i strofoj, kaj li ekpensis pri la pasinteco…

Trista bildo riveli\is antaq lia animo: ]ie nur nuda karsto kaj povra, subpremata kaj malsata popolo. Marko legis: "Panon, panon, mastro! Delonge ni ne vidis panon!" Li pene suspiris, kvazaq krevis lia koro, lia tuta korpo ektremis, la libreto falis el la manoj sur lian bruston, kaj preminte la pugnon li dolore elbu[igis:

-Elvira!…

Estis la sepa horo. Antaq la pre\ejo kolekti\is arego da popolo. Oni ankoraq sonoris por la meso. }iuj interparolis pri la sama afero, pri Alfredo. Iuj rakontis, iuj demandadis, ]iu sciis pri io, sur ]ies viza\o vidi\is iu necerta timo kaj zorgo. Virinoj haltas laqvoje, kapbalancis, manklakis; la maljunulinoj suspiris, kaj aqskultis la pli junajn. Infanoj intermiksi\is kun la popolo, ili [ovis sin inter la maristaron, ili embarase gapis al ili kaj atente aqskultis ]iun vorton. Du lu]icanoj rakontis, ke Alfredo estis ebrieta; ke lin vidis iri hejmen du noktaj gardistoj dum malfrua nokto. Antaq la pre\ejo inter la maristoj trovi\is ankaq Mato Bartoli]. Antaq unu tago, sabaton, kiam li revenis per sia boato el Rijeka al Jelen[]ica, li eksciis, ke la juna sinjoro Saletti atakis en la montaro lian fian]inon kun intenco perforte mal]astigi [in. En la koro de Mato ekbolis sango, tial frumatene dum la fre[o ekiris al Lu]ica, por pridemandi, por inspekti la okazawon, kaj por konsoli sian Marija-n. Oni scii\is ankaq en Jelen[]ica, ke Antonio kaj Joso forprenis pafilojn de la juna Saletti, nenio stranga, la du paro>oj najbaras unu apud la alia, des pli ]ar la scii\o pri malbona okazawo rapide disvasti\as.

Mato aqskultis la lu]icanojn antaq la pre\ejo kaj miregis. Oni bruegis, sed aqdeblis: - Des pli, ni liberi\is de li, dio punis lin, jam estis tempo, li ne tentos plu la knabinon, ankaq la maljunulo baldaq forpasos, miraklo kaj pento, dio kompatu lin…

Inter la popolo [teliris ankaq du mal[atataj lud]icanoj, por ruze informi\i, sed al ili ]iu diris, ke li nenion scias. Iu amiko de Murelli rimarkis Mato-n kaj tuj forkuris sur la monteton, kaj post kiam li eniris en la domon de Saletti, la urbestro demandis.

-Kion oni parolas en la urbo?

-Oni divenbabilas kaj kla]as.

-Sed Marko kaj Antonio?

-Mi ne vidis ilin, sed Mato Bartoli] antaq nelonge estis ]e la pre\ejo.

-La negocisteto el Jelen[]ica?

-Jes; li estas la fian]o de Marija {abari].

-Mi komprenas, komprenas! Vi sa\e faris, sciigante min, ke li estas ]i tie. Vi reiru en la urbon kaj ne revenu pli frue ol vi ekscios ion pri la duopo, pri Marko kaj Antonio.

La urbestro trovis la maljunan Saletti kaj sciigis lin pri la ]eesto de Mato en Lu]ica.

-Mato, kiu li estas? - demandis la maljuna nobelo.

-Iu negocisteto el Jelen[]ica, tiu kies boato rompi\is ]i-vintre.

-Se \i ne rompi\us, vi ne havus la oran kruceton.

-Dank’ al vi, sen via rekomendo… - ekridetis dol]e la urbestro riverence.

-Sed kian signifon havas ]i tiu negocisteto?

-Li fian]inigis la fratinon de Marko; li estas eksplodema kaj aroganta. Sinjoro, je honesto mia, mi vetus, ke li pura ne…

-}u vi opinias?

-Sendube! Li eksciis en Jelen[]ica pri la pafiloj, kaj venis ]i-nokte por ven\i. Jes, li certe…

-Ankaq lin oni devas postsekvi! La tutan triopon ni katenigos. Unu el ili certe estis. }u pri io vi eksciis?

-|is nun nenion.

-Estus bone kapti ilin tuj.

-Tio estus malfacila! - ridetis la urbestro pretekstante.

-Kial?

-Kiu kaptu ilin? La magistrata servisto foriris al Volosko, kaj e] se li estus ]i tie, li utilus malmulte. La lu]icanoj ne volus e] tu[i Marko-n, e] se oni al ili minacus per morto; se la imperiestro mem venus por ordoni ligi Marko-n, ili ne obeus lin.

-Do, nenia eblo?

-Nenia, sinjoro! Ni devos esti paciencaj \is la alveno de la \endarmoj - la urbestro [ultroskuis.

En la pre\ejo dum la frua diservo regis senripro]a silento. La maljuna pastro legis pli mallaqte ol ordinare; lia vo]o tremis, kaj kiam li turnis sin al la popolo, liaj okuloj vagis sencele super la kapoj de la lu]icanoj. {ajnis al la homoj, ke ia pezawo falis super Lu]ica; obskuraj antaqsentoj interkruci\is en iliaj animoj, ]iuj sentis pezon en siaj koroj, dum la oraj sunradioj \oje kaj senzorge eniris en la pre\ejon kaj kviete rebrilis super la kapoj, sur la buntkoloraj roboj, sur la blankaj muroj kaj sur malgrandaj altaroj.

Post la diservo, Mato Bartoli] iris al {abari]-anoj. La malgranda familio ari\is en la ]ambro ]irkaq la lito de la malsana Antun. Mato eniris en la ]ambron, kaj Marija honteme malsupren klinis sian ]arman kapon.

-Bonan matenon, homoj! - salutis la fian]o.

-Dio donu, Mato - ili respondis.

-Antun, kiel vi fartas?

-Pli bone, bone - diris kontente la maljuna maristo.

-}u vi eksciis pri la okazawo? - demandis Jela.

-Jes! }u vere okazis tio, pri kio oni parolas?

-Ni ne scias detale - diris Jela.

-Kiel vi fartas, sinjoro Marko? Kaj vi, Marija?

-Bone! - respondis samtempe la gefratoj.

-Vere mi konsterni\is aqdinte antaq la pre\ejo pri la mortigo de la sinjoro.

-Mato, kiam vi venis en Lu]ica-n - demandis Marko.

-Iom pli frue ol oni finsonoris por anonci la meson.

-Nigra diman]o tagi\is! - lamentis Jela.

-Kial - demandis Mato surprizite.

-Ho, tiu neatendita morto! De kiam mi vivas, io simila ankoraq ne okazis en Lu]ica.

-Ho, kara Jela, Dio ne rekompencas ]iusabate! Mia koro aflikti\is, kiam mi eksciis, ke la mortinto atakis Marija-n en la montaro.

-Antonio kaj Joso forprenis la pafilojn de li kaj de Luka. Li finis siajn vivotagojn, sed nur Dio scias, kiam kaj kiel ni finos la niajn. Ni lasu lin en paco! - diris Antun, levante sian dekstran manon alten kaj mallevante \in kaduke sur la litkovrilon.

-Marija, vi certe multe ploris! Forgesu kaj pardonu al li - diris Mato rigardante en [iajn nigrajn okulojn.

-Kian utilon de la plorado? - ekridetis mal\oje la knabino al li.

-Aqskultu al mi, pli utilus priparoli aliajn aferojn. La ulo pereis, la mondo ne pereos pro tio. Estus dama\o, se pereus bona kaj ]asta homo, aq patro de multnobraj infanoj, sed ne estus racie priplori tian ulon. La lu]dicanoj sufi]e suferis de tiu domo; ni scias kia estas lia patro, kaj certe la filo estus ed] pli malbona - diris Marko rigardante tra la fenestro en la maron.

-Fil]jo, vi pravas! Li mortis laq la antaqdestino, ]iu aliel, neniu scias kiel aq kiam! - diris Jela.

-Mi petas, sinjoro urbestro, diru, kie trovi\as la menciitaj homoj - demandis la ju\isto.

-}i tie en Lu]ica. Mi havas fidelulojn, kiuj atentis ]iun ilian pa[on hodiaq. Jes, pri unu de ili mi ne scias, pri Antonio Marola. Li estas vera kanajlo! }e li ni sendube trovos la monujon de Alfredo. Mi petas, sinjoro ju\isto, ]u vi konis la kompatintan Alfredo-n Saletti?

-Laqvide.

-Kiam oni mortigis lin? - demandis unu kuracisto.

-}i-nokte, sinjoro doktoro, ]i-nokte.

-}u li havas pliajn vundojn surkorpe? – la kuracisto demandis denove.

-Nur unu, jes, nur unu. Kredu al mi, sinjoroj, kredu al mi, la mortinto estis bonanima homo. Samkiel lia afliktita patro. }i tiu povra popolo amegis lin, kiel propran patron, kiel sian fraton.

-Sinjoro urbestro, vi estas tre molkora - rimarkis unu kuracisto enpensi\inte.

-Mia koro krevas pro doloro, konsciante, kiom la lu]icanoj perdis per tiu ]i malfeli]o. Sub la tuta ]ielo ne ekzistis pli granda altruisto ol li.

-Mi petas vin, kara urbestro, kie lo\as la suspektatoj, ]u en la urbo aq en la ]irkaqawo? - la ju\isto interrompis lian parolon.

-En la urbo. Mi esperas, ke ni facile kaptos ilin.

La ju\isto enpensi\is kaj petis la urbestron por sendi la magistratan serviston kun \endarmoj por ser]i la suspektitojn. La \endarmoj ekiris al la {abari]anoj, dum la ju\isto, la kuracistoj kaj la skribisto ekiris al la nobelo Saletti.

Dum la traktado en la domo de la sinjoro urbestro, Mato Bartoli] konverzaciis kun la familio de Antun {abari]. La tempo pasis rapide, ]ar en Lu]ica okazis multaj eventoj de post ilia pasinta disi\o. Ilia amika kaj elkora interparolo fluis senobstakle, sed tamen ili ne \ojis tiel, kiel diman]on, kiam Mato svatis la knabinon. Eksterordinara trankvilo sur la viza\o de Marko zorgigis ]iujn.

Marija rigardis jen la fraton, jen la fian]on. }iu [ia rideto estis morna kaj eldevigita. Jela, sidante sur malalta se\eto, apogis la kubutojn kontraq la genuojn kaj per la manoj subtenis la kapon. Antun duonsidi\is sur la liton.

-Mato, restu ]e ni ankoraq momenton; ja, ne krepuski\as; mi vidas la insulon Cres tra la fenestro. La tago daqros ankoraq du horojn - diris Antun.

-Mi ne iros ankoraq; ]ar mi alvenis kun miaj amikoj, mi ankaq reiros kun ili - akceptas Mato, kiu alvenis el Jelen[]ica kun du kamparanoj.

-}u vi diris al ili, por ke ili anonci\u, post ilia fino de la negoco? - demandis Jela.

-Jes, kara Jela, jes. Ili atendos min ]e Stipe; ili ofertas sian vinon.

-Ne estas ankoraq malfrue - ekridetis Marija melankolie kaj honteme.

-Mi havas lertajn krurojn. Mi rapidas kvazaq vento - fanfaronis Mato. -Sed jen, Marko, kial vi tiel enpensi\is? }u hodiaq vi elliti\is sur la maldekstran piedon? }ar vi aspektas mal\oja, ankaq ni ne povas \oji. Kial vi sen]ese cerbumas? Vi ne ripro]os al mi; mi ne scias, kiaj estas viaj dikaj libroj, mi scias nur pri remilo kaj velo.

-Nenia zorgo, kara Mato! Kredu al mi, nenia zorgo - respondis Marko evitante la rigardon de la fratino.

-Ja, kien en[ovis sin Antonio? Jam la tutan tagon li forestas el la hejmo - miris Jela.

-He, fi[kaptistoj. Ja, ne zorgu pri li. }u vi ne konas lian strangan konduton? - diris Marko.

-Marko, mi timas… - diris Marija.

-Ja silentu, mi petas, kion vi timas? - la frato ripro]is [in.

-Kiu eniris en la kuirejon? - flustris Jela kaj rigardis al la viza\oj, aqdinte pezajn kaj nekonatajn pa[ojn.

Marko rapide ekstaris. Iu frapetis sur la pordon, kiu duone malfermi\is. Miro Tompi], la magistrata servisto, etendis sian kapon en la kuirejon, kaj post kiam li rimarkis Mato-n kaj Marko-n, nenion dirinte li eltiris sian kapon kaj diris al iu en la kuirejo: - Ili estas ene.

-Du \endarmoj kun bajonetoj sur pafiloj eniris. }iuj en la ]ambro ektremis, ]iuj [toni\is krom Marko, kiu demandis la \endarmojn:

-Bonvolu, sinjoroj?

-}u ]i tiu? - unu \endarmo demandis la magistratan serviston.

-Jes, tiu ]i, kaj tiu alia - respondis la servisto montrante per sia tremanta mano al Mato.

-La \endarmoj ekrigardis grave kaj kapjesis unu al la alia. Alirinte ]iu al po unu el la junuloj, el po[oj ili eligis katenojn en daqro de palpebrumo kaj trankvile diris:

-Viajn manojn!

-Ho, Dio! - Marija kaj Jela ekkriis.

-La malsana Antun, mallevinte sian kapon sur la kusenon, ek\emis kaj svenis.

-Kio? - Marko nun pali\is.

-Mi petas, ni ne volas [ercon. La manojn ]i tien! - ordonis la \endarmo.

-Mi volas scii, kial vi volas katenigi miajn brakojn? - trankvile demandis Marko.

-Aliaj homoj tion diros al vi; ni plenumas nian servon! - ekblekis la \endarmo.

-Se estos bezonate iri kun vi, ne necesas ligi nin. Ni volonte obeas; ]u ne, Mato?

-Jes ni obeas. Ni ne estas krimuloj, vi ligas nin, ni volonte obeas; ]u ne?

Marija prenis liajn manojn, kaj singulte petis:

-Mato, obeu la \endarmojn; faru laq ilia volo. Vi estas senkulpa same kiel Marko.

-Ne [ercu! La manojn ]i tien! - tondre kriis la \endarmo.

-Ne faru tion, se vi estas baptitaj! Ili ne estas rabistoj! Li estas mia filo, kaj li estas Mato! Homoj, indulgu al mi, al povra virino! - petas Jela grincante kaj prenante la manojn de la \endarmoj, kiuj forigis [in.

Jela ka[is sian viza\on per siaj manoj, apogis sin al la lito kaj malesperante ekploregis:

-Antun! Antun! Ho, honto! Mi povra!

Antun ne respondis. La virino, vidinte lin pala kaj sveninta, [i konsterni\is kaj ekkriis:

-Ili mortigis mian edzon! Marija, donu vinagron! Ho, nigra tago!

La \endarmoj ligis la junulojn kaj ekkriis:

-Ni iru!

-Marko, Mato! Ho, Dio, kion ni pekis - la virinoj kriegis, malesperis kaj klakis permane.

-Panjo, Marija, trankvili\u! Ni estos liberaj baldaq.

-Ne ploru! Mi ne scias, kial ili ligis min - kriis Mato rigardante al la embarasi\inta viza\o de Marija.

La \endarmoj pu[is la junulojn el la ]ambro. Marko kompate rigardas ilin kaj hake diris:

-Mi petas trakti nin konvene! Vidu, ni obeas al vi.

Post kelkaj momentoj la lu] icanoj [toni\is, vidinte la katenitajn junulojn. Dum la \endarmoj pelis ilin antaq si tra la urbaj stratetoj, el ]iuj flankoj aqdi\is grincetado de pordoj kaj fenestrumoj. La homoj etendis la kapojn el siaj domoj, ili klinis sin al la fenestroj kaj ne povis kredi al siaj okuloj. Iom da buba]aro iris silente post Mato kaj Marko gapante al la brilaj bajonetoj sur la fusiloj.

Jela kaj Marija plorantaj kaj veantaj frotis Antun-on kaj malsekigis liajn tempiojn, por rekonsciigi lin. La povraj virinoj tremis tutkorpe pro ploro kaj doloro.

La maljuna Saletti promenis rapidpa[e en sia ]ambro. Liaj okuloj estis pli ru\aj ol ordinare. Liaj vangoj spasmi\is. En lia domo, en la tereta\o kuracistoj tran]is la kadavron de lia filo. La maljunulo promenis, dum Elvira sidis sur divano. Per blanka tuko [i premis siajn okulojn. {i ]esis plori, sed [iaj sinjorecaj [ultroj tremis pro mallaqta singultado.

-Elvira, ne mal\ojigu min! Mi petas vin, ]esu singulti!… Ho, mi ne povas plu - suspiris Saletti kaj mallevis sin kolapse sur la apogse\on.

-Pa]jo, vi ne scias, kiom malfeli]a mi estas!… Povra Alfredo!

-Kara mia infano, mi petas vin, trankvili\u! Mi petas vin; mi ne povas rigardi viajn larmojn.

Elvira levi\is rapide kaj ekstaris. Rigardante kura\e al la patro, [i elbu[igis:

-Li estas nek fripono nek brutulo! Marko estas ]io mia, kion mi havas la plej karan en la tuta mondo. Pa]jo, mi amas lin de kiam mi konas lin, mi amas lin tutanime. La trivialajn antaqju\ojn mi ignoras. Mi estos lia aq nenies! Marko estas senkulpa! Pa]jo, Dio estas super ]io, ne pekigu vian animon.

Saletti prenis sian grizan hararon per ambaq manoj kaj eliris el la ]ambro suspirante: -Mia filino! Mia Elvira!

La knabino, rigardante post li, enpensi\is dummomente. Laq [ia viza\o io ekfulmis, [i ektremis kaj forkuris en sian ]ambron. }irkaqvolvinte sian kapon per granda vualo, [i surmetis koltukon kaj eliris el la domo. Irante tra la arbareto, laq iu soleca vojeto, [i direkti\is al Lu]ica. La paro>estro Jure Ratkovi] estis [ia spirita patro. {i ege adoris kaj [atis lin. Konvinki\inta, ke [ia patro ne korfavoros, [i tuj rememoris pri la bona pastro, ]ar [i konsciis, ke li povas helpi al [i per bona konsilo. Dum [ia irado tra Lu]ica, oni mirante rigardis post [i kompate, ]ar [i estis favorata de la popolo pro [ia bona kaj afabla koro. Elvira venis antaq la lo\ejon de la paro>estro kaj tie [i trovis la sonorigiston Fran. La maljunulo [ovis sian tutan maldekstran brakon en longan boton de la paro>estro, kaj apoginte sin kontraq la malalta muro, li lante trenis broson, blovante ofte en la ledon, por ke \i estu kiel eble plej brila. Rimarkinte Elvira-n, li eltiris la brakon el la boto, glatumis sian nazon per la mandorso de la brako kaj stre]inte la kolon, li ekgrumblis:

-La sinjoro ne estas hejme.

-Kien li foriris?

-Al la {abari]-anoj, por konsoli ilin. Mi admonis lin ne iri, sed li neniam obeas min. La virinoj ]iam ploras.

-Kie trovi\as la domo de la {abari]-anoj? - demandis Elvira preskaq mallaqte.

-Kio? Pli laqte! - atentigis la surdeta sonorigisto, ]irkaqante la orelon permane.

-Kie lo\as la {abari]-anoj - Elvira ripetis pli laqte.

-Jen, mi opiniis, ke vi lo\as en Lu]ica, la filino de la sinjoro sur la monteto; vi tute similas al li!

-Jes, mi lo\as en Lu]ica; jes, la filino de Saletti.

-Ankaq mi tion diras! Kompreneble, vi estas! Mi bone konas vin! }iun fojon, kiam mi el[utas la nigrajn krejcerojn el almozkolektujo sur la benkon en la sakristio, mi tuj scias, ke la blankaj estas la viaj, la sesoj. He, he! La almozo la plej granda prebendo! Kiel do vi ne scias, kie estas la domo de la {abari]-anoj?

Elvira ru\i\is sub la nigra vualo.

-Atendu iom, mi montros al vi - proponis la sonoristo kaj forportis la botojn en la domon.

-}u la domo estas malproksime? - demandis Elvira kiam ili ekiris.

-Tie supre. Kio ja povas en Lu]ica esti malproksime? En Marsejlo mi vidis placon, sur kiu povus danci tri niaj Lu]ica-j! He, kiam tio estis! Momenton, Fran, momenton! Jes, jam kvindek jaroj pasis de tiam. La {abari]anoj estas bonaj homoj, kvietaj. Jela oron valoras, sed doma\e, ke Marko ne i\is pastro. E] via patro ne pli \uas ol la sinjoro pastro. Jes, e] via patro pli ne \uas! Jen mi, mi estas e] ne kapelano, kaj kio mankus al mi, se miaj kruroj taqgus? Krejceron post la krejcero, kaj fine tiel guto post la guto, ekestas forinto! Doma\o, la eterna doma\o pri Marko! Do ankaq vi… ankaq vi konsolos ilin? Vi vidos nur larmojn kaj ploron. Kompatinduloj! E] satano mem tian ideon ne elpensus! La \endarmoj do elcerbumis, ke Marko mortigis vian fraton! Dio pardonu al mi! He, oni preskaq furiozfrenezis. Tial, ]ar ilia mano neniam tu[is la benitan akvon. He, he, mi interparolos kun la maljuna Tomo; li diros al mi pri la kaqzo de tiu ]i misharmonio. }u vi ne konas Tomo-n? Bona homo! Sed vi… vi ne kutimas trinki brandon, dumvintre po unu glaseto, sciu, antaq enliti\o. Jes, mi bedaqras, ke tio okazis en via domo. Dio indulgu la spiriton de via frato, sed por diri la veron, li ne vivis \uste laq la diaj ordonoj. He, ankaq mi estis juna, sed \eni kaj tu[i honestajn fraqlinojn! Jen, ni atingis, vidu la pordon, tie, trovi\as la {abari]-anoj.

Elvira dankis al la sonorigisto, kaj pa[inte ankoraq kelkfoje, [i surtretis la sojlon de modesta marista domo. Tie [i iom haltis, kaj tiam elspirinte, eniris en la kuirejon. {i frapetis la pordon kaj aqdis kelkajn samtempajn vo]ojn: Eniru!, sed kvazaq [toni\inta [i restis antaq la pordo de la ]ambro. Nun Stipe malfermis la pordon de interne. }iuj embarasi\is, vidinte la ]arman palan knabinon antaq la pordo.

-Fraqlino! - ekkriis la paro>estro \oje, kaj veninte al [i, li prenis [in je la mano kaj akompanis [in al unu se\o. Elvira sidi\is kaj per siaj manoj kovris la viza\on. En la ]ambro ekestis silento. La maljuna {abari] jam rekonscii\is. }i tie ]eestis ankaq la paro>estro, Stipe, Jela kaj Marija. La virinoj ploris. La ]ambro pleni\is de \uiga krepusko. Marija rigardis la blankajn manojn de Elvira. La viza\o de la paro>estro sereni\is.

-Fraqlino Elvira, vi mem bezonas konsolon, sed evidente vi alvenis por konsoli aliajn. Bona fraqlino, kun agrablo en mia koro mi salutas vin en tiu ]i trista kaj modesta marista dometo. Feli]an tempon vi alportis! Estu konsoliga an\elo por tiuj ]i homoj, estu matenkrepusko de feli]o kaj de dia beno! Parolu, kara fraqlino, malpliigu la doloron al tiu ]i afliktita familio…

Elvira mallaqte singultis…

{ia sekreta kaj sankta amo estis konata al la paro>estro.

-Fraqlino, trankvili\u, fidu Dion, vi scias, ke li estas bona.

-Sinjoro paro>estro, helpu al mi! Diru, kion fari…

Jela konsterne kaj time rigardis [in.

-Fraqlino, mi aqskultas vin kaj mi esperas, ke mi helpos al vi per mia konsilo - elbu[igis la paro>estro konsolige kaj prenis [in je [iaj varmaj manoj.

-Li estas senkulpa, li parolis kun mi, kiam mian fraton…

-Ho, dank’ al bona Dio! - ekkriis la paro>estro \oje, kaj li levis siajn manojn kaj okulojn al la ]ielo. -Jela, Antun, Marija trankvili\u! Marko estas libera!

-Marko! - ektremis tri vo]oj.

-Jes, li parolis kun mi, kiam mia malfeli]a Alfredo pereis.

-Kun vi! Kun [i! - miris ripete la tri vo]oj.

-}u vi ne scias, kiu faris la krimon? - demandis Stipe.

-Mi ne scias - flustris Elvira.

-}u vi konjektas, ke Mato Bartoli] ne kulpas? - instigis Stipe.

-Mato?… Kiu li estas?… Jes, mi scias, mi scias, mi kredas, ke li ne kulpas - respondis Elvira kaj tenere rigardis Marija-n per siaj larmaj okuloj.

Marija prenis Elvira-n je la manoj, klinis sin super [i kaj eksingultis:

-Ho, bona fraqlino, vi estas nia an\elo! Parolu, vi scias, ]u ne, vi scias, ke mia Mato ne kulpas? Diru, ke la \endarmoj lasu lin …

-Kara knabino!… Marija, jen, mi konas vian nomon… Jes, multfoje mi ploris pro vi!… Marija, trankvili\u, via Mato certe estas senkulpa. Ne timu, karulino mia!

-Mi sciis, ke vi bona estas! - elspiris Marija, volonte surgenui\i antaq [in, sed [i brakumis [in dirante kun tremanta vo]o: -}i tien, Marija, al mia brusto!

Stipe vi[is siajn larmojn.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Fraqlino, ne utilus atendi. Marko… - la paro>estro ]esis, ]ar la pordo malfermi\is neatendite.

-Antonio! - ekkriis ]iuj.

-Kie estas Marko? - demandis Antonio sentemperamente.

-}e Murelli, katenita! - respondis Stipe.

-Li estas senkulpa. Alfredo-n mi mortigis. Ek, oni pendumu min.

-Vi mortigis lin? - ]iuj konsterni\is.

-Jes!

-Kie vi estis la tutan tagon? - Stipe demandis lin.

-}e Martin Kowuli]. Ni sendis Joso-n en Lu]ica-n. Post kiam li vidis, ke la \endarmoj kaptis Marko-n kaj Mato-n, li kuris hejmen por anonci al mi. Jen mi. Mi ne volas, ke estu aliaj pendumitaj pro mi. Mi estas trovito - li finis per raqka vo]o.

Liaj okuloj sen]ese fulme movi\is. Ekrigardinte Marija-n, lia frunto malsereni\is.

-Povra Antonio, kion vi faris - diris la paro>estro.

-Mi defendis min. Mi estas trovito, eksteredzecido, bastardo. Al la pendumilo!

-Antonio! - flustris Marija.

Antonio ektremis pro [ia vo]o, li ekrigardis al [i kaj spasme retropa[is kvazaq timigita leono.

-Ni ekiru! - flustris Elvira.

-Ni ekiru! Marko estas senkulpa! Ni ekiru, por ke Marija ne ploru… - Antonio elbu[igis per dampita vo]o.

Antonio prenis Elvira-n je [iaj manoj kaj tiris [in post si. La knabino sur la sojlo turnis sin, ]irkaqrigardis laq la ]ambro, mansvingis al Marija, al Jela kaj al la malsana Antun, kaj [i malaperis. Jela rigardis perpleksite post [i. {i volis ion diri, sed la vortoj kro]i]is kaj [topi\is en la gor\o.

La paro>estro kaj Stipe salutis la {abari]-anojn, kaj ankaq ili ekiris al la urbestro. Survoje ili atingis Elvira-n kaj Antonio-n.

Dum tiaj okazawoj en Lu]ica, la komisiono finis sian malagrablan taskon en la domo de Saletti. La kuracistoj zorge inspektis la kadavron de Alfredo. Trarigardinte la lokon de la krimago, kaj post la esploroj, ili ]ion surpaperigis.

Kiam ili revenis en la urbeton, jam krepuski\is.

La ju\isto tre surprizi\is, samtiel la kuracistoj, kiam ili rimarkis Marko-n {abari], kiu atendis ilin en la koridoro antaq la magistrata oficejo, sidante inter la \endarmoj kaj la malfeli]a fian]o de lia fratino.

La sinjoraro kaj Marko sen vervo intersalutis kapbalancante. La ju\isto eniris en la oficejon kaj tuj ekagis. Mato-n hazarde oni komencis priesplori pli frue, kaj iom poste li aqdis la konatajn vo]ojn el la koridoro.

Elvira, la paro>estro, Stipe kaj Antonio haste eniris en la domon de la urbestro. La knabino alkuris al la junulo kaj suspiris vundite: -Marko! - [i wetis sin en lian brakumon ]irkaqbrakumante lin. La \endarmoj mirante interrigardis sin. La ju\isto malfermis la pordon kaj rimarkinte la paro>estron kaj Stipe-n, li manpremis kun ili rigardante al la knabino kaj dirante:

-Estu sanaj, gesinjoroj! Kiel Dio helpas, sinjoro paro>estro? Kiel vi, Stipe, kiel vi fartas?

-Vere malbone! - respondis la negocisto.

-Malfeli]o, malfeli]o! - kapbalancis la paro>estro.

-Nek la unua, nek la lasta! - responds la ju\isto karesante sian longan barbon.

La krispa kapo de Antonio kolapsis sur la genuojn de Elvira…

Elvira metis siajn blankajn manojn sur lian kapverton. La rozkoloraj ungoj kaj kelkiuj plenformaj fingroj ka[i\is en lia nigra abunda kaj krispa hararo.

La koroj de ]iuj ]eestantoj silente batis, ]iuj estis kortu[itaj, kelkaj okuloj larmis. La urbestro gapis al la ]eestantoj el angulo. Antonio genuis antaq Elvira. La suno bruligis lian fortikan kolon; sur lia lar\a dorso sur la ru\a ]emizo trovi\is fliko sur fliko; malnova blua pantalono estis supren-tordita \is la tenaca dika suro, liaj nudaj piedoj kelkloke vundi\is pro la [tonaj padoj kaj pro la herba]oj.

La silenton en la ]ambro interrompis grumblego de la nobelo. La maljuna Saletti, tremanta kaj skuanta kvazaq leono vundita en la koron, saltis al Elvira, prenis [ian manon, levis \in kaj rabie ekkriis: -Tiu ]i bastardo mensogas, mensogas! - li tiris [in post si, malfermis la pordon kaj rapide malaperis.

-Mia patro! - elspiras Antonio malespere…

Kiam li poste rakontis, pri la ekscio de Martin Kowuli], ]iuj en la ]ambro indigni\is. La saman vesperon oni lasis liberaj Marko-n kaj Mato-n. La paro>estro kaj Stipe garantiis pri ili per siaj havawoj kaj vivoj, sed tio ne estis necesa, ]ar la tuta afero klari\is al la ju\isto kvazaq sur polmo.

La sekvontan tagon oni esploris Martin-on Kowuli] kaj lian filon Joson kiel atestantojn, sed nur pri la afero de la murdo de Alfredo. Ili ambaq atestis, ke Antonio venis al ili kaj ke li rakontis, kiel li mortigis la nobelon. Traser]inte oni trovis la monujon en unu stalo de Saletti, kaj la brelokon kaj la horlo\on oni trovis en la ]ambro de la ko]ero. En la monujo oni trovis iom pli ol kvincent forintojn. La urbestro Murelli, d]eestanta la ser]adon samkiel la maljuna Saletti, vidinte la monon ekriis subite kaj senpripense:

-Tio estas mia mono!

-Kiel? - miris Saletti.

-Jes, mia mono… - malpaci\is la urbestro.

-Via mono?… Parolu!

-Antaqhieraq, sabate, mi pruntedonis al Alfredo kvincent…

-}u vi pruntedonis monon al Alfredo? Mi ne kredas!

-Kara sinjoro Saletti, ne koleru, mi petas, sciu, li kiel junulo, li povra deziris Parizon… Ne koleru, li petegis min. Mi montros al vi lian… - persistis Murelli.

-Kion vi montros al mi?

-Lian ob… obligacion - ekridetis la urbestro rigardante teren.

Denove Murelli spertis skandalon kaj hontigon. Saletti diris: -Mi tion ne pagos! - Sed la ]agrenita urbestro montris la obligacion de Alfredo. La nobelo ne redonis e] moneron, sed insultis kaj blasfemis pro lia uzura konduto kaj minacis al li per akuzo. Murelli kvazaq frenezis, des pli ]ar la ju\isto konverzaciinte kun Stipe kaj la paro>estro, interparolis ankaq pri la [iprompi\o sub Lu]ica, kaj pri la meritordeno de Murelli. Post kiam li eksciis, ke Murelli forestis el Lu]ica dum la [iprompi\o, kion li do faru krom miri? La ju\isto diris: -Trompo, devojigo kontraq la alta instanco! Mi tretos la voston de tiu ]i vulpo!

Murelli kvazaq frenezi\is kaj rabii\is. Anastazija [iris sian hararon. {ia kriado kaj minacado al la edzo, ke [i dronos, ke [i ]agrenita saltos en la maron, mildigis iomete lian ]agrenon kaj doloron. {i tiel dol]igis liajn amarajn temperojn. Ida ploris, [i ripro]is siajn gepatrojn; vangofrapoj, vangofrapoj kaj denove vangofrapoj. Dum la popolo en Lu]ica tondre ridegis.

Lundon posttagmeze ari\is amaso da popolo sur la [oseo antaq Lu]ica. La sinjoroj, membroj de la komisiono manpremis kun la paro>estro kaj Stipe kaj sidi\is en siajn kale[ojn. La homoj ne spektis plejparte la kale[ojn kaj la ]evalojn, sed la foran monteton, sur kies deklivo kurbi\is la imperiestra [oseo.

Jen denove! - kriis infanoj. Jen vidu brilajn longajn bajonetojn sur la fusiloj! Jes, ili estas, kvinopo; du \endarmoj, kaj antaq ili la servistoj kaj Antonio. Ili atingos Volosko antaq la vespero; ili rapidis. Jen ili denove ka[i\os en la riveret-ravinon. La kompatinda Antonio! Al mi mia patro diris, ke oni ne pendumos lin, ]ar li, mortigante la sinjoron defendis sin. Mi vidis la sangon sur la [oseo; ankoraq hieraq videblis la postsigno sur la loko, kie li ku[is. Dumnokte mi timas, ke la sinjoro tirus min el la lito. }i nokte mi dormis kun mia patro. Jen, kia longa barbo de tiu sinjoro! Jes, li estas ju\isto! Jen, denove videblas la bajonetoj sur la fusiloj!…

La kale[oj movi\is kaj forveturis laq la glata [oseo. La ju\isto fajrigis cigaron, li sidis duonku[e en angulo de la kale[o kaj komencis mediti pri la antaqesploro. Post ioma medito, li konkludis, ke Antonio portis la leterojn, ke li mortigis Alfredo-n kaj ver[ajne la asizo deklaros lin senkulpa. Li estis plue konvinkita, ke la lu]icanoj estaj bonaj homoj, ke Marko kaj Mato estas tute senkulpaj, ke Alfredo-n rabis la servistoj kaj Murelli estas granda fripono, trompanto kaj uzuristo. Rememorante pri la bonega vino de Stipe, li konkludis en si, ke en sia vivo \is nun li ne vidis pli belan knabinon ol Elvira kaj milde ridetante li ekdormis.

XI

Grizaj densaj nuboj, similaj al ondego, klini\is super la rokaj montopintoj, kiuj ]irkaqfermas nordoflanke la kaldronegon de Kvarner. Ankaq la fiera U]ka sur]apeligis sian verton per plumbokolora nuba]o, ankaq la trista Osor, ]e la fora sudo, ka[is sian viza\on kaj ]irkaqvolvis sian kapon per malhela nebulo ignorante, ke la intensa burasko razas \iajn nudajn ripojn kaj forpelas la molan teron en la malklaran maron. Sur la pala vintra ]ielo flugis kaj vetkuris grandaj ]ifonitaj pecoj da ombroj kaj kovris de tempo al tempo la feblan sunon, kiu klinis sin al la varma sudo. La nubombroj trenis sin super la marsurfaco, super la oldaj istriaj regionoj, super la deklivoj kaj la montokrestoj. La suda horizonto estis serena kaj travidebla, sed la oriento, tie super Velebit, \i ege survualis sin. La ne\o premis nudajn arbarojn, pa[tejojn kaj herbejojn. Ju pli proksime al la klifori]a bordo, des pli \i maldikas, ]ar la maro \in mordas, diras la tiea popolo. Nur super la blanka Kraljevica, la ne\o ankaq hodiaq mole falis. Super la marsurfaco razis burasko, la nordorienta vento, jen pli, jen malpli forte, laq la okaza sturmo el sub la nuboj al la ondi\anta marsurfaco. Ialoke la ondoj [aqmis: ialoke la maro blankis, kvazaq la vento forestus, kaj ie tie super la surfaco flugis frida nigra ventoblovo, kiu subite [veligis la buntkolorajn velojn de la italaj fi[istoj, kiuj krozis ene meze de la golfo. Malmilda estis la vintro. La korpo de Alfredo Saletti jam duonon de la jaro putris en la tombejo de Lu]ica, sub trista kaj soleca cipreso.

Estis la lasta karnavala merkredo, simpla labortago, sed Lu]ica \ojis iel eksterorde. En la stretaj stratetoj homoj renkontis kaj atingis unu la alian kaj ]iuj \oje ridis. Multaj el ili estis vestitaj solene, kiel dum la Pasko, aq dum alia grava festotago. }io vivanta en Lu]ica elkuris sur la straton aq en la vojkrutejon, kie trovi\is la domo de {abari]. Iuj maristoj ligis sur la manikojn, super la kubutoj, grandajn bukedojn el artefaritaj kaj orumitaj floroj, kaj multaj knabinoj surmetis tian floroj sur siajn hararojn. Do ornamitaj nuptofestantoj!

Sur la [oseo, antaq Lu]ica, promenas la negocisto Stipe kaj la maristo Antun {abari], kiu jam tute resani\is post la trimonata malsano. Ili ambaq kuntiri\is en pezajn kaj longajn surtutojn, sed laq iliaj ]apeloj, pantalonoj kaj [uoj, oni tuj divenis, ke ili decidis nuptofesti. Ankaq aliaj homoj trovi\is sur la [oseo, dum kelkaj buboj foriris e] al Jelen[]ica.

-Frosto, frosto, kara Stipe! He, grincetanta ne\o sub la piedoj! - diris la maljuna {abari].

-|i apenaq je unu fingro altas. Laq mia opinio, la po[to malfruos hodiaq. Vian filon atingis malbela vetero; la burasko kvazaq neniam ]esos! He, mi razis min, kvankam hodiaq ne estas sabato, volonte aspekti pli juna, kaj la vento [iras miajn vangojn kvazaq per razilo. }u vi estas certa, ke Marko venos?

-Li venos, Stipe, ]ial li venos. Li leterskribis al sia fratino, ke li plenumos siajn devojn, por veni \ustatempe. Ni baldaq konvinki\os; jam estas la naqa horo, certe la po[to jam proksimi\as.

-Ja, ne estus dece, se li ne ]eestus la edzini\on de sia fratino. Tiel, kiel vi diris… - Stipe ]esis subite kaj ekridetis al Antun.

El la suda flanko aqdi\is pafado el pistolegoj kaj \oja kantado. Tuj poste ektondras pafoj en Lu]ica.

-Ili venas el Jelen[]ica! - ekkriis Antun.

-Ver[ajne ili elvolvi\is supren sur la montokreston, vidinte Lu]ica-n, ili salutis nin. Ho, multe da pulvo pafbrulos hodiaq!

-Dio gardu ilin de malbono! Stipe, la pulvo estas diablo, des pli se la junularo ebrieti\as…

-Vere ili frapegas! Kvazaq dum milito!

-Ankaq tiuj el la urbo! }u vi ne aqdas la tondradon? Same, kiel tiam, kiam la imperiestro vizitis Rijeka-n.

-He! Tio estas miaj pistujoj - fanfaronis Stipe. -Antun, elkore mi \ojas, ke vi bone endomigos vian Marija-n. Mi scias, oni ne regalos [in per luksawo, aq per ega sinjorineco, sed same kiel [i estas estimata, samtiel [i estas diligenta kaj lerta.

-Jes, jes, [i scipovos labori kaj mastrumi, kontraq tio ne ripro]eblas, ]ar laq la dirawo de niaj antaquloj, la domo ne apogas sin al la tero, sed al la mastrino.

-Antun, hodiaqa tago fari\u feli]a por vi. La zorgojn, kiuj trafis vin, ni forgesu! - mansvingis Stipe.

Post nelonge, sturmantaj infanoj kriis: -La nuptanoj! La nuptanoj!

Impona procesio montri\is el malantaq la [osekurbi\o! |oja kaj sanaspekta akompanantaro venis el Jelen[]ica. Tie trovi\is plurjara\uloj, junaj maristoj, infanoj kaj knabinetoj, belegaj junulinetoj, kiuj baldaq kandidi\os por fian]inoj. Tie trovi\is ankaq enpensi\intaj kaj feli]aj junaj edzinoj, ]iuj estis serenaj, \ojaj kaj sanaj kiel kornuso. Mato mar[is kun dignoplene, li salutis la lu]icanojn kaj svingis permane. Antonio pa[is serioze. }iuj primiris lin, la infanoj gapis al li. Hodiaq li ne estis hirthara kaj ]ifonvestita, ]ar Mato sufi]e penis persvadante lin survesti iom pli bonajn robojn el sia [ranko. Li estis belaspekte kombita, ankaq lia barbo estis ordigita. Sur la kapo li havis nigran ]apelon, iom tro malvastan, sed ]u oni rimarkos tion? Liaj roboj estis el blua angla tolo. Ordinara marista vestawo. Oni dirus: -Vidu lin! - Ankaq la knabinoj dirus: -Ja li aspektas eleganta kaj bela, kvazaq iu el niaj maristoj!

Antonio pasigis du tagojn en Jelen[]ica por helpi al Mato kalkblankigi la ]ambretojn en lia domo. Inter la nuptanoj trovi\is ankaq Pero kaj Menego. La nigrokulaj knabinoj kantis plengor\e, la maristoj levis siajn brakojn, kaj la pistolegoj tondris unu post la alia. Povraj paseroj kaqrantaj sub la defluiloj, tremis pro malvarmo kaj pro timo. Ili volus forflirti desur la domoj, kiuj trovi\as apud la [oseo, en Lu]ica-n, sur la pre\ejan tegmenton, sed ankaq tie la ]ielo ree>is pro la pafegoj. Ankaq tie tremis aliaj paseroj kaj rigardis al iaj besta]oj, fakte al la pistiloj de Stipe, el kiuj de momento al momento elflugis alten aro da fajreroj, kiuj tondris kaj vibrigis la aeron kaj kiuj ruli\is sur la placo antaq la pre\ejo. Sur la domo de Stipe flirtis granda trikoloro. La maristoj diras, ke la franca flago enhavas la samajn kolorojn, pluraj lu]icanoj admiras Stipe-n, kiu parolis, ke iuj sinjoroj volis malpermesi al li hisi la flagon sur la domo, kaj ke li ]iun trian vorton ilian hakis per nur unu sia vorto.

-Saluton, Antun! Saluton, Stipe! Bonan tagon!

-Saluton, feli]on, \ojon! - \ojkriis la lu]icanoj.

Antonio spektis sombre la apudstarantojn kaj ekrigardis al la kampanilo, sur kiu ekluli\is la sonorilo.

-}u Marko alvenis? - demandis Mato.

-Ni atendas lin - respondis Antun kaj Stipe.

La nuptanaro eniris en la urbon, kaj post \i ankaq la plenkreskuloj kaj la infanoj.

La po[toficisto Miko montri\is sur la fenestro kaj diris sarkasme al Antun:

-Ili fortrinkos barelon da via vino! Tiom multnombraj ili povus sturmi Lu]ica-n. Jes, barelon da vino!

-Ili fortinku \in \oje! Sinjoro Miko, ankaq por vi restos kelkiu glaseto; ]u vi ne venos hodiaq al mi?

-Multe da laboro! - li elspiris, ekridetis kaj lekis siajn lipojn.

-Venu posttagmeze gustumi nigran kafon.

-Laq la cirkostancoj! - respondis la po[toficisto rigardante la montegon.

-Miko, kie postrestis la hodiaqa po[to? - demandis Stipe.

-}u vi opinias, ke tie sur la [oseo blankas sebo?

-La ne\o altas nur je unu plandumo!

-Ankaq la vagonaro kutimas malfrui\i! - Miko pledis pri la ministerio por komunikado, skuante siajn [ultrojn.

-Silentu, ]esu! {ajnas al mi, ke ie knaras - menciis la negocisto aqskultante.

-Jes, vi pravas! He! La oreloj taqgas, sed la okuloj, la okuloj! - Antun plendis.

-Samtia estas mia patro. Ja, e] se la virinoj en la kuirejo flustrus plej atente, li povas aqdi ilin! Kiam liaj okuloj malsanis, kuracistoj donis al li ian verdetan fluawon, kaj nun li kapablas vidi tiom, ke li povas frapi la patrinan brakon, se [i intencas per vergo bati la katon ]e la fajrejo. Antun, ni eniru en la domon! }e sinjoro Miko estas varme.

Kiam ili eniris en la ]ambron de la po[toficisto, li ekkoleris kaj kriis:

-Ho! Lasu min ne\enata! }u vi ne vidas la paketojn?

-Kiu ja \enas vin? - [erce mansvingis Stipe.

-}i tiu ]ambro! }u vi scias, kio ]i tiu ]ambro estas? |u vi opinias, ke la imperiestra ]ambro similas al iu publika placo? Nun ne estas tempo por babilado. Jen, kioma laboro! Nur al Rijeka estas destinataj e] du leteroj! Kaj al Pula ankaq du. La maristoj, la frenezuloj, sen]ese skribas kaj skribas! Legu la regulojn fiksitajn sur la pordo.

-Miko, kial, pro diablo, vi koleras! En urboj oni ricevas milojn da leteroj, kaj oni povas kun ]iu po[toficisto interparoli! - Stipe diris spice.

-Kion vi scias? En urboj! }u en urboj ne ekzistas dekoj, tridekoj, cento da oficistoj en unu po[toficejo? }u vi ne vidas, ke en Lu]ica ]io premas miajn [ultrojn. Ho povra Miko! - plendis la po[toficisto pri si mem, sigelante la leterojn. Tiumomente antaq la domon alruli\is la po[ta kale[o.

Antun kaj Stipe eliris sur la [oseon.

-Bonan tagon, pa]jo!

-Evidente vi sufi]e tremis pro la malvarmo!

-Mi alvenis feli]e! Kiel vi fartas Stipe?

-Bonfartu! Ja descendu el tiu skeletawo!

Marko kunprenis la robon, por ke \i ne alkro]i\u je iu najlo, kaj elsaltis singarde sur la [oseon el la eluzita kaj malfirma ]aro.

Interkisinte kun la patro kaj la negocisto li diris:

-}u vi opiniis, ke mi ne venos?

-Fil]jo, vi prave faris, ke vi venis hodiaq, ]ar sen vi, kiu \ojigus vian fratinon?

-Pri kio mi okupi\u en Vieno? Mi voja\is senhalte, por atingi \ustatempe. Do hodiaq okazos la geedzi\o?

-Jes, hodiaq. Ho, kiom Marija \ojos pri via alveno! - \ojkrias Stipe.

- Por diri veron mi rapidis, Vieno estas jam enuiga, ankaq la libroj tedas min.

-Marko, ]u vi ree iros al Vieno?

-Ne, Stipe. Kiel vi fartas, kara amiko?

-He, bone, sed nun ni iru hejmen

-Ni iru, ni iru, ja vi scias, ke ili atendas nin! - aldonis la patro.

Ili ekiris. Marko iom ektimis kaj pali\is post kiam li turnis sin al la monteto, kie blankis inter la senfoliaj arboj la fronto de la sinjora domo…

-Marko, [ajnas al mi, ke viaj vangoj malfre[i\is. Ja kopreneble, vi tro lernis! Ja, malfacilaj aferoj estas tiuj viaj ekzamenoj. Kioma tempo pasis post kiam ni la lastan fojon vidis nin?… Atendu iom, laq la mia, jam kvardeko da tagoj. Jes, jes, tiom; primemoru vian venon al Triesto el Vieno.

-}u ankoraq oni estas parolantaj pri nia proceso?

-Ho, kial ne? Grandan dama\on \i kaqzis al mi – plendis la negocisto.

-Kio okazas pri Antonio? }u ankoraq li estas silentema?

-Li strange kondutas, same kiel antaqe, kiel vera strangulo! – respondis la patro.

-Li povra, tamen li suferis en malliberejo dum kvar monatoj – Marko kompatis lin.

-La krimulo sur la monteto, ankaq nun suferigas la popolon. He, se ekzistus justeco ]i-monde, li ne \uus spektante la sunon aq la lunon, sed liaj ostoj putrus en karcero. Eble e] hodiaq vivus la edzino de Kowuli], se li ne estus afliktinta [in. Kion fari? Ri]ulo monpufa ]ies inklinon \uas, e] se li la sunon deprenus de sur la ]ielo, tamen trovi\us uloj dirantaj, ke li estas bonanima homo!

-Stipe, ne koleru. Ni devas esti kontentaj pri la afero finita tiamaniere! Marko skuis siajn [ultrojn.

-La proceso ja ne povis fini\i pli kontentige! – mansvingis la patro.

-En la momento, kiam lin forpelis la \endarmoj el Lu]ica, mi tuj konsciis, ke la asizo deklaros lian senkulpecon kaj la tribunalo forigos la akuzon – asertis Marko.

-}u vi memoras pri la advokato, kiu korekte pledis pri lia afero? Oni diris al mi, ke li estas la plej lerta advokato en la tuta Istrio – mansvingis Stipe kaj li ekfajfis ]e la fino de la frazo.

-Sed, kiomaj homoj el vi iris al Triesto? – demandis Antun.

-Ho, e] pli ol dekkvin; ja ]iujn mi povus mencii rememorante – Stipe frapis sian frunton per la mano.

-Jes preskaq dekkvin – konfirmis Marko.

-Por diri sincere, mi kontente rigardis la ju\istojn kaj la tuton de la ]eestinta sinjoraro – denove komencis paroli Stipe. He, sa\aj homoj! Sed, ]u vi scias kiun mi plej rigardis? La nigretan ju\iston, kiu demandadis nin. Bela viro! Oni tuj konvinki\as pri lia sa\eco laq la aspekto de lia viza\o! Ankaq la sinjorinojn super ni, ankaq ilin mi rigardis. La tutan tagon ili sidis tie, kvazaq ili ne havas aliajn zorgojn. He, ri]uloj povas permesi al si senlaborecon! La sinjorinoj sen]ese rigardis Antonio-n kaj la filinon de Saletti, kaj ili enmane havis vitrojn kiel en teatro, kvazaq binoklojn. Antun, mia koro vere doloris, kiam mi vidis la filinon de Saletti tiom trista kaj morna.

-{i povra ne kulpas, ke [ia patro estas fripono – Antun rimarkis kaj preskaq timeme ekrigardis al la filo, kiu enpensi\is.

-Kiam la advokato de Antonio parolis, vere – daqrigis Stipe – mi ploris… Honoron al nia paro>estro, sed tiel li ne scipovas.

-Stipe, ]u vi opinias, ke la advokato tiel parolis por pledi pri Antonio? – demandis Marko.

-Kompreneble! – ekmiris Stipe.

-Tio estas metio; li parolis tiel por honorigi sin – ekridetis Marko.

-Vi sinjoroj, vi ]iuj similas unu al la alia! – rimarkis Antun bonintence.

-Tamen, senkonsidere al tio, mi ploris. }iu vorto de la advokato meritis orumigon! Tiel la tuta Triesto eksciis, kiu estas Antonio kaj kiu estas la maljuna Saletti! }ion la advokato diris kaj malkovris. Nu, kion li nombris? Jes, ke homoj estas malhonestaj, senkoraj, ke la le\oj ne valoras, kaj post tiam pri infanoj sen gepatroj, pri familia feli]o, pri malfeli]uloj, pri malbenawo, pri indulgo, sed kial mi babilas? Mi diras denove: mi ploris!

-Stipe, malbone kaj senorde tiu ]i mondo kondutas! – suspiris Antun. –Ho, kiajn do servistojn dungas Saletti! {telistoj kaj friponoj! He, oni vane ne diras: La tero ligis paradizon wure…

-Ke sekretoj monden elmergi\as pure – Stipe finis la proverbon kaj daqrigis: -Jes, friponoj! Nun ili havas sufi]an tempon por mediti, kiel savi sian animon. Ho, kiel perfekte ili pari\is, la friponoj, Lovro, Luka! Sako trovis sakflikawon. Sed tri jaroj en karcero ne sufi]as por tiaj friponoj.

-Luka kaj Lovro estas do kondamnitaj je tri jaroj de severa malliberejo? – demandis Marko enpensi\inte.

-Se mi estus ju\inta, ili balanci\us je pendumilo! Friponoj! – koleris Stipe. -}u vi ne aqdis ilian pledon? Sed la atestantoj ]ion refutis! La mono de Murelli kaj la mono, kiun mi [an\is al la ko]ero? Pri ]io la ju\istoj eksciis kaj la sinjoroj…

-Asizo – helpis Marko.

-Jes, la asizo, ne estas strange, ke Antonio promenas libere, dum Luka kaj Lovro putras en la friskejo.

-Ja, Stipe, mi preskaq forgesis gratuli al vi.

-Pro kio, kara Marko?

-}u ne estas vi nia urbestro?

-Gratuli? Pro la okuloj viaj, ne [ercu pri mi! Jes, jes, mi estas urbestro, sed tio kaqzas al mi multajn zorgojn! – Stipe svingis per ambaq manoj.

-Nun fine ni havos ordon en la komunumo.

-Jes, ni havos, sed, nun, unue ni devas solidigi la magistratan kason, ]ar \i ege malpezi\is dum la regado de Murelli – respondis Stipe per morna vo]o.

-La kason? – miris Marko?

-Jes, jes, la kason, se tiel nomi\as malplena [ranko.

-}u Murelli multon defraqdis?

-Ja diru, for[telis! - }irkaq tri milojn…

-Fripono!

-Krimulo, [telisto! Jes, fripono, li prirabis nin \is la nuda haqto. Oni eksciis ]ion, sed kia utilo: la stalo restu fermita post la forfu\inta bovino.

-Kie Murelli nun trovi\as?

-Diablo forprenu lin! Kiu scius kien li forvagis? La kruceto kaj niaj tri miloj zorgigis lin plene, sed li eltiros sin el ]iaspeca malbonawo! Marko, ]u vi konas la faktojn de la mondo? He, facilaj aferoj por tiaj krimuloj, sed malfacilaj por honestuloj! Marko, kie honestulo nestas, mal]astulo tuj ]eestas! Jes, jes, malfacilaj tempoj ekestis kaj oni ne povas vidi ilian finon! Mi detale konas nian popolon, \i ne prudenti\os \is severa malfavoro igos \in konduti racion, \is tegmento falos sur \ian verton, aq \is oni forpelos \ian idaron al kortobarilo ke ili kaqre kunpremi\u kaj malsati\intaj la bu[ojn malfermu! Senpova povra popolo!, |i ne scipovas liberi\i el sub la sinjoraro! El neniu flanko \i ricevas helpon, neniu instruas \in iri la \ustan vojon, ]ar nuda kvazaq fingro \i suferas plian kaj plian laqpla]an prirabon. Amiko Marko, ni esperu, ke la aferoj bliboni\os, ke la suno varmigos ankaq nian malri]ularon!

-Sed kiel la lu]icanoj kondutis, dum la foriro de Murelli?

-Mi bedaqras, ke vi forestis el la hejmo! Murelli dum la foriro ne esperis tielan pritrakton de la lu]icanoj! Multe de tumulto, rikanado kaj bruo akompanis la fu\antan sentaqgulon. Mi opiniis, ke li ne sukcesos forporti sian kapon viva. Jen, ni atingis la domon. Mi baldaq venos al vi, iujn farendawojn mi devas fini. }u ni ne eniros en la pre\ejon? Jam oni sonorigas dum duono de la horo. He, ni flanken metos niajn zorgojn dum la hodiaqa tago! - \oje kriis Stipe.

-Mi \uis promeni iom, por etendi miajn krurojn post la voja\o, ili ja rigidi\is sur la ]areto. Stipe, ni vidu nin baldaq! – Marko mansvinge salutis lin.

-Ne permesu, ke ni devos atendi vin! – ekkriis Antun post li!

-Stipe ne rediris, sed haste pa[ante al sia domo li levis ambaq brakojn kaj svingis, kvazaq dirante: Mi venos, mi venos!

Stipe venis en la domon, por dekanti vinon en du vinujojn destinitajn por la nuptofestantoj.

La patro kaj la filo portantaj po unu kofreton, ekiris pluen laq la mallar\aj stratetoj kaj salutadis la homojn, kiujn ili renkontadis dumvoje.

La nuptofestantoj plenigis la domon de {abari], e] antaq \i ari\is multe da popolo. Marija invitis al la nuptofesto siajn amikinojn, kamaradinojn kaj najbarinojn. La junaj knabinoj kortu[e rigardis kaj spektis la belan edzini\ontinon, ili admiris [iajn robojn, la florkronon, [iajn fingroringojn. Marija estas tre enpensi\inta, kaj aspektis kvazaq mal\oja, sed ene de [iaj nigraj kaj eksterordinare brilantaj okuloj ka[e brulis iu dol]a ardawo, ene de [ia ]arma pupilo de tempo al tempo ekbrilis lumradio de trankvila kaj nemezurebla feli]o.

-Jela havas sufi]e da laboro pri la ampleksa fajrejo, sur kiu digne staris grandaj potoj, laqvice unu apud la alia. La maljunulino ligis grandan vi[tukon je la zono; grandaj [vitgutoj el[ovi\is sur [ia sulki\inta frunto, [i profunde spiris kaj koleris pro la virkato kaj pro iuj najbarinoj, kiuj helpis al [i kuiri. En la malgranda kuirejo estis ]io ordigita, lavita kaj purigita; la tuta dometo aspektis eksterordinare solene. Marija plendis al sia patrino zorgante, ke Marko eble ne venos, ]ar pasis jam la tempo kiam la po[ta kale[o kutime venas al Lu]ica. La patrino kaj Mato konsolis [in, kiam iu bubo alkuras, haste spiranta anoncis, ke Marko wus venis. Marija ek\ojis, [ia viza\o sereni\is, [iaj lipoj \oje ekridetis; ja [i petoli\is kaj maltrankvili\is pli ol iam ajn antaqe. La koro de Mato degelis pro feli]o, ]iuj liaj sentoj speguli\is en la okuloj, kiuj tenere karesis la viza\on de Marija per daqraj rigardoj. Jela miris pro sia filino kaj per avertaj ridetoj [i ripro]is pro [ia troa \ojo, kiu ne konvenas, ]ar [i nun foriras el la naski\domo, for de sia patrino, kun kiu [I vivis nur feli]e kaj bonorde. La maljunulino okupis sin ]e la potoj, [i suspiris kaj pensis: - Ho, Dio kara, mi edukis ilin, mi penis multe por kreskigi ilin, kaj nun ili lasas min en mia maljuna a\o. Jam hodiaq Marija ennesti\os aliloke, kaj Marko estas sinjoro, ankaq li ne enuos ]i tie en Lu]ica. Mi kaj mia Antun restos solaj kvazaq du arbotrunkoj ]irkaqbrulitaj surkampe!

Marija movi\is endome, [i pudore ridetis al la nuptofestantoj, [i spektis jen tion, jen ]i tion, kaj rememorinte pri tiom de la pla]aj objektoj dum la pasintaj tagoj, la verdanta bazilio tenere karesata per [iaj okuloj kortu[is [in grave. Ia tristo vualis [ian viza\on, dolora rideto montri\is sur [iaj ru\aj lipoj. Iranta en]ambre [i haltis antaq fenestro kaj ekrigardis al la maro. La vitroj malklari\is pro [ia elspiro. {i perfingre skribis la nomon de sia trezoro…

Mato staris post [i, sana, \oja, bonstata kaj beata, sed ne en sinkopo, kun sanganta kapo, kiel…

Starante post [i, li rigardis [ian skribadon kaj ]irkaqpremis tenere [ian sveltan zonon. {i turnis sin, ekrigardis en liajn okulojn kaj ekflustras: -Mato! – kaj kelkaj grajnoformaj larmeroj ekglitis laq [ia ]arma viza\o.

-Marija, kion signifas ]i tiuj larmoj?

-Mato, mi memoras pri la survitra skribo de via nomo pasintan vintron, rememoru, kiam vi sur la lito…

-Karulino mia, ne pensu plu pri tio!

-Mi ne pensos, Mato – la knabino ekridetis konfide kaj milde ekrigardis en liajn okulojn.

Antun kaj lia filo Marko stumble eniris la kuirejon. Jela brakumis la filon singultante feli]a. Marija kaj Mato kuris el la ]ambro. Ili brakumis kaj kisis sin. Marija apogis sian kapon sur la bruston de la frato, kaj [i metis sian dekstran brakon ]irkaq lia kolo kaj ekploris.

-Franjo kara, kial vi ploras?

-Marko, mi jam opiniis, ke vi ne venos.

-}u mi ne skribis el Vieno al vi, ke mi venos, se iel ajn mi povos. Certe promesi mi ne povis, ]ar nur antaq tri tagoj mi plenumis ekzamenojn.

-Mi konjektis, kara fi]jo, pri via alveno, ke vi pli\ojigu nin.

-Sed, kara panjo, kial ne \oji?

-Nu, kiel \oji sen vi? Kion oni opinius, se vi ne venus? Jes, oni dirus, ke vi hontas pri ni, vi estas sinjoro, ke vi forgesos nin, ke vi ne bezonas nin plu.

-Ne parolu tiel! Kial vi ]agrenas pro kla]emaj langoj? – Antun ripro]is la edzinon.

Vi pravas, Antun, ripro]u mian baptaninon! Ja, kiel aspektus la aferoj, se ni atentus pri la najbaraj babiladoj – diris [erce iu najbarino.

-Marko, ]u vi ne reiros al Vieno plu? – diris la patrino per peza spiro el [ia brusto.

-Mi finis la studadon, sciu; nu kiel diri tion? Mi fari\is kuracisto, doktoro.

-Ekde nun neniu mortos en la tuta mondo! – alridetis la patrino.

-Panjo, ne kolerigu lin! – petas Marija.

-Panjo, ne obeu Marija-n! El[utu la zorgojn el via koro, por tiel plifaciligi la vivon! – [ercis la juna kuracisto.

-Fil]jo, mi I\us beata,se vi estus obeinta min!

-Mi obeinta vin!… Jes, jes, mi komprenas!

-Se vi estus esti\inta pastro … jes, pastro, pastro!

-Kial, pro diablo vi ]agreni\as! Dio pardonu al mi! Vi, oldunjo trankvili\u jam! Marko, ne priatentu [ian parolon! – [erce diris Antun, kaj sekve la nuptanoj ekridis.

-Se Marko estus obeinta min, la lu]icanoj ne spertintus pli da \ojo ol vidi hodiaq kiel frato nuptocelebras al sia fratino!

-Kiel vi fartas, kara Mato? – demandis Marko metinte siajn manojn sur liajn [ultrojn.

-Bone… bone – respondis la edzi\onto ridetante.

-Kaj vi, Antonio? – donu vian manon!

-Jen! – Antonio etendis sian dekstran brakon rapide kaj li rigardis al la okuloj de Marko.

-Vere, bela vi estas hodiaq! Apenaq oni povas rekoni vin en tiuj vestawoj! – Marko \ojis pro li.

-Antonio, skuis siajn [ultrojn seninterese kaj eliris el la domo.

-Strangulo! – Marko balancis sian kapon, kaj frapinte per polmo al polmo, li daqrigis: -Nun ek en la ]ambron por ordigi min iom. }u ni baldaq ekiros en la pre\ejon?

-Jes, jes – kapjesis iu maljunulino.

Marko kaj Marija eniris en ]ambreton, en kiu ne trovi\is la nuptanoj. Estante tiel solaj, la frato prenis la fratinon je la [ultroj, ekrigardis serioze al [iaj okuloj kaj demandis [in mallaqte:

-Kiam vi ricevis mian leteron?

-Antaqhieraq.

-}u vi trovis en \i ankaq la alian por…?

-Marija kapjesis.

-Kiam vi sendis \in al [i?

-Antonio trovi\is du tagojn en Jelen[]ica.

-Marko enpensi\is. Lia frunto malsereni\is.

-Hieraq matene mi vidis Elvira-n – flustris Marija.

-Tiel do?… Marija, mi petas vin, parolu!

-Vian leteron mi ne povis transdoni al [i, ]ar mi ne havis \in ]e mi.

-Kion vi faris do tiam?

-Kiam ni eliris el la pre\ejo, mi flustris al [i: Fraqlino, mi havas leteron destinitan al vi. Antonio ne estas en Lu]ica, atendu por \i morgaq nokte, malantaq la domo. Ankaq Marko probable venos el Vieno morgaq.

-}ion tiel vi diris al [i?

-Jes, rapide. Mi iris apud [i kelkajn pa[ojn.

-}u [i komprenis viajn vortojn?

-Sendube; [i kapjesis al mi.

-}u [i kapjesis?

-Jes, kvazaq dirante: Bone, mi komprenas!

-}u vi ofte renkontas [in.

-Tre malofte. Oni diras, ke [ia patro atente gardas [in.

-Kiom de la leteroj vi transdonis al [i?

-Ja mi reskribis al vi; du.

-Antonio do transdonis nur unu

-Jes, unu.

-}u iu alia rimarkis, vian transdonon de la letero al [i aq la [ian al vi?

-Neniu alia, mi opinias!

-Kiel Antonio kondutas?

-Depost nia alveno el Triesto, li elparolis apenaq cent vortojn.

-Marija, vi estas feli]a!

-Mi ne estas pro vi…

-Kara franjo, baldaq vi ekgenuos antaq la altaro!

Marko brakumis [in, kaj mallevis sian kapon sur [ian [ultron…

El la kuirejo aqdi\is la vo]o de Stipe.

-La baptopatro venis – flustris Marija.

-Marija, Marko, Mato, nuptanoj, sinjoro parohestro trovi\as jam en la pre\ejo! – kriis Stipe.

La gefratoj eliris el la ]ambreto. Multnombra nuptanaro! Antaq la domo oni \ojkriis, kantis kaj \ojis. Mato ridetis; Pero kaj Menego, liaj maristoj, rilatas kun ru\a vino, kiu kvazaq ridetas el grandaj boteloj sur la tablo.

-Menego, kiam vi edzi\os? Kiam ni nuptofestos ]e vi? – Stipe demandis la mariston.

-Sufi]an tempon oni havas \is tiam; la inaro ne mankos! – respondis Pero al li.

-Ek en la pre\ejon! |oje! – ekkriis Stipe.

-|ojon! |ojon! – kriis la nuptanoj.

Jela aspergis la geedzi\ontojn per benita akvo, [i mal\oje ekrigardis la filon Marko, [i suspiris kaj forvi[is siajn larmojn. La nuptanaro eliris el la domo, la homkolono ekiris al la pre\ejo laq la malgranda strateto. Antaq la pre\ejo kolekti\is homamaso. }ies okuloj direkti\is al Marija kaj Mato. La nuptanoj eniris en la templon de Dio. Antonio eniris la lasta. En la pre\ejo regis silento, nur de tempo al tempo la vento skuis la altajn fenestrojn. La paro>estro benis la sanktan ligon kaj demandis la junajn geedzojn…

Antonio staris rigida malantaq la pre\eja pordo. Post kiam li aqdis la respondojn de Marija al la demandoj de la paro>estro, li skui\is, li mallevis siajn brakojn apud la korpon, li eksentis mallumon antaq siaj okuloj, kaj lia kapo kolapsis brusten… Senfortigita, kun fendita koro, li ka[e eliris el la pre\ejo.

Iom poste la nov-geedzoj montri\is sur la sojlo de la pre\ejo. Pafiloj tondris, pistolegoj krakis, la malnovaj pistiloj tremigis la pre\ejon. La verda hedero tremis sur la duone ruini\inta murego, infanoj kriegis surbrake de siaj patrinoj, kaj paseroj frenezi\is pro timo, aqdace ili elflugis el sub la tegoloj por disi\i en la arbustroj diskutonte pri la puno kiu trafis ilin. La nuptofestantoj laqte bruegis en la stretaj stratetoj, tra la tuta Lu]ica oni aqdis nur \ojan jubiladon kaj popolkantojn.

Antaq la pre\ejo daqre ruli\is la pistiloj de Stipe, ankoraq la ]ielo tremis pro la ega tondrado, dum en la plej vasta ]ambro en la domo de Stipe oni jam dancis tradiciajn popoldancojn. La planko knaris, la viza\oj ru\is, la maristoj dancis, kantis kaj klakis permane kun ekkrioj al la knabinoj: Turni\u, kara, tiel, tiel! Ho, \oje, suno mia! Frapu, frapu, pomo ru\a! Plue, plue, tiel, tiel! La maristoj kantis dancante, ili instigis siajn amantinojn, ili kura\igis ilin per dol]aj vortoj, ja oni \uas rigardante tiujn fortikajn, \ojajn kaj fierajn gejunulojn, tiujn ornamitajn nuptofestantojn, tiujn lertajn maristajn filinojn, sveltajn, fleksajn, kies ]iu vejneto vibris, kiuj afable ridetis al siaj kundancantoj turni\ante ]irkaq ili.

Dum la dancado de la nuptofestantoj, Marko en sia ]ambreto skribis sur blanka papero. Fininta la skribadon, li faldis \in, sigelis kaj li ekiris por ser]i sian fidelan Antonio-n. Li demandis kaj demandis pri li, sed neniu vidis lin. Fine iu knabo diris, ke li vidis Antonio-n malantaq la pre\ejo, ]e la malnova muro. Marko ekiris al la murrestawoj kaj li rimarkis Antonion, kiu mergis sian kapon en unu de la murfendawoj, de kie videblis la tuta golfo. Kiam li proksimi\is al li, li frapetis lin ]e lia [ultro. Antonio surprizi\is, li eltiris sian kapon el la fendawo kaj timigita ekrigardis al li.

-Antonio…

-Mi aqskultas.

-Kion vi faras ]i tie?

-Nenion; mi rigardas al la maro – li diris abrupte.

-Kiuj malbonawoj insidas vin? Via viza\o aspektas kvazaq oni eltiris vin el tombo!

-El tombo? – Antonio ekgrumblis mallaqte.

-Jes, jes… Antonio, metu ]i tiun leteron en po[on. Mi anoncas al [i, ke mi venis hodiaq en Lu]ica-n kaj mi volas konverzacii kun [i morgaq. }inokte iru sur la monteton kaj transdonu la leteron al [i.

-Vana voja\o.

-Kial?

-Strange! }u ni ne distrumpetis ]ie, ke vi amas [in?

-Kia do konsekvenco de tio?

-{ia patro gardas [in. {i ne scias, ke mi venos.

-{i scias; Marija sciigis al [i hieraq, ke [i atendu vin malantaq la domo.

-{i ne venos.

-Mi mem irus, sed kion oni dirus, se mi forestus el la domo hodiaq? Mi mal\ojigus miajn gepatrojn, ]ar ili divenus, kien mi estus foririnta. Plue, Elvira ne atendas min hodiaq, sed por morgaq [i iel aran\os resti kun mi iom pli longe.

-Malfacile.

-Vi opinias tiel?

-Kiam mi intencis transdoni vian lastan leteron, antaq dekkvin tagoj, mi rondiris ]irkaq la domo, por ke [i rimarku min, sed vane, e] probable la patro min, li, jes li, [ia…

-La patro.

-Probable, ke li rimarkis min dufoje.

-Sed, kiel vi transdonis la leteron?

-Iun tagon, kiam [i iris el la pre\ejo, mi antaqen preteriris [in, de fore mi eksvingis per la letero kaj mi ku[igis \in sur la vojon.

-}u [i rimarkis \in?

-Jes, mi vidis [in levinta \in.

-Jes, vi pravas, [i ja respondis je ]iu letero.

-Parolu pli mallaqte.

-Antonio, mia povra Antonio! Kiam ni lastfoje estis en Triesto, mi ne havis tempon demandi vin pri io ajn. Kiel vi pasigis la tempon en la malliberejo?

-Pli bone ol hodiaq…

-Mi ne komprenas vin.

-Mi ]ie fartas same, ]u ]e nuptofesto, aq ]u en malliberejo.

-Kial homo vi tiel parolas? – Marko demandis lin preninte liajn manojn amikece.

-Mi bastardo…

-Ne frenezu!… Antonio, iru do post la sesa horo. Elvira certe venos.

-Malfacile. Li, la maljuna… li gardas.

-Vi ne [atas iri sur la monteton.

-Jes, mi ne [atas.

-Kial do?

-}ar mi devus paroli kun [i – li el[ovis trans sia lango.

-}u vi ja timas Elvira-n? Antonio, [i estas tiom bonkora.

-Jes, bonkora.

-Iru, mi petas vin! Vera turmento trafas min. Vi faros grandan komplezon al mi kaj al [i.

-Li… li… gardas…

-{ia patro jam dormos tiuhore.

-Mi iros… jes… mi iros.

-Dankon, Antonio! Mi petas vin, estu \oja almenaq hodiaq.

Antonio ektremis. Marko surprizi\is kaj demandis lin:

-Ja diru al mi, kio okazas kun vi?

-Jes, mi iros, post la deka horo – li flustris kaj turninte la dorson al Marko li malrapide foriris. Marko, rigardante post li per mal\oja rigardo, suspiris:

-Povra mia Antonio!

Longa vintra nokto en[ovi\is en la golfon de Kvarner. Tenebraj nuboj vualigis la ]ielon. La vento iom malintensi\is. El Lu]ica aqdeblis sporada krakado de pistolegoj, ankoraq oni aqdis ululadon de la nupta popolkanto tra la malhela, peza, plumbeca mallumo. En la domo de {abari] sidis la nuptanoj ]e \ojiga vesperman\o. Ili plenigis tri ]ambretojn, dum en la kuirejo aparte loki\is infanoj, kiuj vete kverelis pri la pli belaj pecoj de la flava viandfritawo. Antaq ili regali\is abundego, pro tio ili hodiaq ne bezonas skrapi ostojn per tran]iloj. La nuptanoj sufi]e dancis antaq kaj post la tagman\o, e] \is la malluma nokto. Kiam la negocisto Stipe frapis permane la malsuprawon de unu el liaj grandaj bareloj, \i maj\oje ree>is en la supra duono de la duonmalplenigita barelo. Sekve de tio, la okuloj de la plejparta ]eestantaro brilis kaj la oreloj ru\is. Sur ]ies viza\o flagris \ojo. La nuptanoj kantis kaj refrenis; rapide vici\is spritaj tostparoloj. Jen parolas la paro>estro, jen Marko, kaj Stipe, poste ankaq Menego, en kies parolon enplekti\is tiu de la amiko Pero. La \ojo kaj la \ojkrioj daqris kaj daqris!

-Marija, mi estas scivolema, kiel vi akomodi\os en Jelen[]ica – flustris Mato.

Marija milde ridetis kaj rigardis malsupren, dum li daqrigis:

-He, nur du horojn ankoraq, kaj ni ekiru el Lu]ica. Ho, kiom aspiras nin miaj gepatroj!

-Kial ni irus en tia malbela nokto – ripro]is al li la juna novedzino milde kaj honteme.

-Ja ni estas junaj, karulino! Je la dua horo post la noktomezo vin brakumos mia patrino ]e la sojlo de nia domo. Sen forta vento, malvarmo ne ekzistas. Mi mem intencis ekiri pli frue de ]i tie. Rigardu, kara mia, rigardu, kiel Stipe elkore \ojas.

-Sed Marko ne estas bonhumora – rimarkis Marija kaj [i ekridetis melankolie.

-Kie estas Antonio?

-Antaq ne longe mi vidis lin en la kuirejo – Marija elbu[igis mallaqte kaj enpensi\is…

Sur la monteto, antaq la domo de Saletti, staris homo meze de senfolia arbaro kaj rigardis al Lu]ica, kie sangkolore brilis la fenestroj de nur unu domo. La kampanilo elstaris en la nokta mallumo kvazaq giganta fantomo; en kvieta valo rebrilis granda mar]o, dum iom fore, la kirketo en la tombejo. Densaj kaj pezaj nuboj mallevi\is super la teron, la malluma horizonto premi\is de ]iuj flankoj kaj katenis la tristecan vintran noktopejsa\on kaj la koron de Antonio. Raraj ne\flokoj kirli\is en la frosta mallumo. La burasko blovis per varia intenseco, dum la nudaj bran]oj de la arbustoj, kiuj mistere elstaris, frapis unu la alian, gratis sin reciproke kaj tremis kvazaq olda mortintoskeleto. La vastan, rigidan kaj frostan silenton interrompis raqka bojado kaj trista ululado de malsataj hundoj, pafilkrakado kaj sekretaj vo]oj, kiuj alflugis el la urbeto. Ie malproksime mu\is ankaq la vento; aere io ektremis, ekflirtis, ek]irpis kaj ekfajfis.

Jam delonge batis la naqa horo de sur la kampanilo. Antonio stre]is siajn grandajn okulojn en la sangajn fenestrojn en Lu]ica. Lian nemezureblan mal\ojon, kiu sterni\is laq lia viza\o, ]irkaqvolvis la malluma nokto. Li rigardis al la fenestroj kun malfacila kaj intensa spirado. Dikaj [vitgutoj trapenetris el lia frosta frunto. Venena serpento ]irkaqvolvis lian vunditan koron kaj \i ]irkaqpremis \in per siaj malvarmaj kaj feraj ringoj, sed ne povante rompi kaj dispecigi \in. Antonio \uus en la ]irkaqanta nokto, se lia koro ne estus krevinta, se el tiu ]i povra koro ne estus elver[i\inta kaj disi\inta la naqza mallumo, kiu plenigis kaj nigrigis ]iujn spacojn…

Ankoraqfoje krakis kelkiu pafilo en Lu]ica, ankoraq oni povis aqdi diversajn vo]ojn el la marista domo.

La nuptanoj de {abari] \oje vesperman\is…

La nuboj pendis super la arbaroj, la horizonto kunpremi\is, en la nebulo malaperis la kampanilo kaj la kirketo sur la tombejo. La ne\o falis kirle; la flokoj pliofti\is, kelkaj jam blanki\is sur la nigra barbo de Antonio kaj sur liaj lar\aj [ultroj. La fenestroj ankoraq sangis…

Antonio ploris…

Seniluzii\inta pro doloro, li levis la kapon de sur sia brusto kaj rigardis al la urbeto. }ie mallume kvazaq en tombo. Li ekiris pluen laq la konata pado, kaj kiam li levi\is sur la montetpinton, li ]irkaqiris la kvietan sinjoran palacon kaj li haltis ne fore malantaq \i, en la bosko. Rigida, silenta estis la \ardeno de Elvira. La ne\o flugetis sur la laqron. La padetojn kaj la ebenaj suprawoj blanki\is per \i. Inter la arbustoj blankas kaj glacii\as la skulptawoj de la nudaj diinoj.

Antonio rigardis kaj rigardis al la sinjora palaco. Post ioma atendado li ekaqdis grinceton. En la domo de Saletti, malantaqe, malfermi\is la malgranda pordo. Antonio ektremis. El la domo aperis nigra silueto kaj \i ekiris, irante haste, al la ka[ejo, kie kutimas interparoli Marko kaj Elvira.

Antonio, konvinkinta, ke tiu estawo estas virino, ekiris post [i. Post kiam Elvira venis en la ka[anguleton, [i apogis sin kontraq la postamenton de skulptawo, kiu estis starigita tie. La knabino surhavis komplete nigran vestawon. Kiam [i rimarkis, ke al [i proksimi\as homo, [i ekvokis mallaqte:

-Antonio!

-Jen letero – Antonio diris, kiam li pa[is antaq [in, kaj transdoninte la leteron, li intencis tuj foriri.

-Atendu, mi petas! -}u Marko venis? – flustris la knabino.

-Jes hodiaq.

-Li nenion sciigis al mi…

-Legu la leteron…

-Silentu! Mi aqdas pa[ojn – ekflustris Antonio.

-Ho, Dio!

-Silentu! Iu homo!

-Tiu estas mia patro – ektimis Elvira kaj [i alpremi\is al Antonio.

-Ha, vi naqza senhontulino, mi trovis vin! – ekblekis la maljuna Saletti, kaj preninta Elviron per sia maldekstra mano, li tiris [in al si, dum li etendis la dekstran al Antonio. Pistolego ekfulmis kaj ekkrakis. Antonio ektreminte, eligis sian tran]ilon el la zono, li saltis sur Saletti kaj per sia tuta forto en[ovis \in en lian bruston. La maljunulo balanci\is kaj renversi\is en ne\on. Elvira ek\emis, svenis kaj falis sur la korpon de la patro. La okuloj de Antonio ekbrilis. Li levis la knabinon surbraken, haste eliris el la \ardeno, rapidis malsupren de la monteto kaj malaperis en la mallumo…

La nuptofestantoj de Marija finis la vesperman\on. Marko tostis per elkoraj vortoj, sed ia kriado en la kuirejo interrompis lian parolon. }iuj miras pro la krioj. Antonio pala haste eniris en la ]ambron, portante Elvira-n surbrake.

La nuptanoj konsterni\is kaj [toni\is.

Antonio ku[igis Elvira-n sur la liton, li ekrigardis al Marija, Mato kaj al Marko, kaj li raqke kaj seniluzii\inte elbu[igis:

-Marko, jen [i por vi! Vi ]iuj estas feli]aj, nur la trovito estas malbenita!

Marko alsaltis al Elvira, kaj post kiam [i malfermis siajn okulojn, li ekkriis:

-Antonio, kion vi faris?

Sed intertempe Antonio malaperis.

Marko forskuis la ne\on de sur Elvira, li ektimis kaj li malesperi\inta ekkriis:

-Elvira vi estas sangigita sur la [ultro!

-|i ne estas mia sango… Probable \i estas de Antonio - elspiris Elvira, kaj [i fermis siajn nigrajn okulojn.

XII

Du tagojn post la edzini\o de Marija en Lu]icon venis la komisiono por inspekti la kadavron de la maljuna Saletti. La kuracistoj sekcis la vundon, tra kiu el]erpi\is la sango el la koro de la nobelo, kaj vidinte la mortinton antaq si, la komisiono registris en la protokolo, ke tiu sola vundo kaqzis la morton. La \endarmoj ser]is Antonio-n ]ie, sed vane.

Malmultaj homoj akompanis Saletti-n al la tombejo. Ne\o [ute faladis dum la enterigo. Sub la soleca cipreso faqke malfermi\is profunda fosawo, kaj apud \i, sur la grasa argila tero, staris nigra portilo. La ne\o blankis sur la paro>estro, sur la homoj, sur la kapo kaj la [ultroj de la juna knabino, kiu klini\is super la ]erkon kaj apogis sian viza\on sur la ]erkokovrilon. Apud la knabino staris Marko {abari] kaj rigardis la kirlantajn ne\flokojn super la malfermita tombo, kie ili trankvili\intaj descendis laq \ia vakawo al la mola fundo, kie ili tuj malaperis, kiam ili falis sur la malsekan teron…

Dum la paro>estro pre\is super la mortinto, iuj buboj vagis laq la tombejo por nombri la krucojn, kiuj elstaris el la ne\o. Rimarkinte ion strangan sub unu ne\a arawo, inter du tombmontetoj, ili ektimis kaj kuris al homoj por diri, ke iu homo ku[as tie sub la ne\o. La homoj ekmiris, ili ekiris kun la buboj al la loko, ili forigis la ne\on kaj konsterni\is.

Antonio!

}e unu lia flanko la ne\o estis sangmakulita. Kiam la poro>estro eksciis, ke Antonio-n oni trovis mortintan, li plenpulme elspiris, li ekrigardis la malserenan ]ielon kaj petis la homojn meti la trovitan korpon en ]erkon, kiu estis en la tombeja dometo. Nun la homoj komencis weti teron per [oveliloj sur la tombon de la nobelo. La knabino mallevis sian kapon sur la [ultron de Marko, [i tremis pro plorado kaj aflikto.

Dum oni fosis alian kavon proksime de Saletti, ]e la kontraqa flanko de la cipreso, la paro>estro pre\is kun la aliaj en la malgranda kirketo por la spirito de Antonio. Iu kamparano tombofosanto konjektis, ke probable Antonio intencis iri al Martin Kowuli] laq la vojeto apud la tombejo, sed li kolapsis kaj konscia, ke li ne povos iri pluen, li trenis sin \is la tombomonteto, kie li finis siajn mal\ojajn tagojn… La sama tombofosanto asertas, ke sub la tombmonteton estas enterigita la trovito, kiu dronis okaze de la [iprompi\o sub Lu]ica.

Marko vi[is la viza\on de Antonio, li sekigis kaj ordigis lian nigran hararon kaj inspektis la vundon sub la [ultro, super la koro. Forvi[inte la koagulitan sangon de sur lia lar\a brusto, li rigardis mute kaj per doloro al la palaj vangoj, al la kunpremitaj bluetaj lipoj kaj al la rigidi\intaj kaj vaste malfermitaj okuloj. Ardaj kaj abundaj larmoj gutglitis laq la viza\o de Marko, post kiam li mallevis la pezan kaj malvarman dekstran manon de sia fidela Antonio.

Kiam post ioma tempo la [nuregoj gratis la tristajn bretojn, kaj sur ilin tondre falis la unuaj terbuloj, en la soleca cipreso eksusuris la vento kaj \i ekbalancis la bran]ojn kaj deskuis iom da ne\o sur la ]erkon de Antonio. En la tombon mallevis po unu bulon da tero ankaq la paro>estro, Marko kaj Elvira, la fratino de la mortinto.